Қазақстандағы білім сапасы және болашақ қоғам

     Қазақстан үшін білім сапасы – қоғам дамуының маңызды көрсеткіштерінің бірі. Білім сапасы жоғары елдер инновация мен экономикалық өсімге тез қол жеткізсе, білім деңгейі төмен мемлекеттерде жастардың қоғамға жүйелі түрде үлес қосуы қиынға соғады. Сондықтан Қазақстанда білім беру саласын жетілдіру мақсатында халықаралық зерттеулер жүргізіліп, нақты статистикалық деректер арқылы бағалау жасалады.

Әлемдік деңгейде білім сапасын салыстырудағы ең беделді бағалаулардың бірі – PISA (Programme for International Student Assessment) зерттеуі. Бұл халықаралық зерттеу 15 жастағы оқушылардың оқу сауаттылығы, математика және жаратылыстану ғылымдары бойынша білімін бағалайды. 2022 жылғы PISA нәтижесі бойынша Қазақстан 81 елдің ішінде 46-орынға ие болды. Ал алдыңғы кезеңде еліміз 79 елдің арасында 69-орында тұрған. Бұл көрсеткіштің жақсаруы тестілеуге қатысушы елдер санының артуымен және COVID-19 пандемиясы салдарынан көптеген мемлекеттерде білім сапасының төмендеуімен байланыстырылады.

Қазақстан оқушыларының нәтижелері:

Математика – 425 балл (OECD елдерінің орташа көрсеткіші – 472 балл)

Оқу сауаттылығы – 386 балл (OECD орташа көрсеткіші – 476 балл)

Жаратылыстану ғылымдары – 423 балл (OECD орташа көрсеткіші – 485 балл)

Бұл деректер Қазақстан көрсеткіштерінің Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (OECD) мүше елдердің орташа деңгейінен төмен екенін көрсетеді. Сонымен қатар, PISA зерттеуі жоғары деңгейлі (5–6 деңгей) тапсырмаларды орындаған оқушылар үлесінің де аз екенін анықтады. Қазақстанда мұндай оқушылардың үлесі шамамен 2,2 пайызды құрайды, бұл OECD елдерімен салыстырғанда едәуір төмен көрсеткіш.

Халықаралық бағалаумен қатар, ұлттық деңгейдегі білім сапасын өлшеу нәтижелері де алаңдатарлық. Мәселен, 9-сынып оқушыларының орташа көрсеткіші 2022 жылы 47,3 балл болса, 2023 жылы бұл көрсеткіш 36,8 баллға дейін төмендеген.

Сонымен бірге оң өзгерістер де байқалады. PISA зерттеулерінің деректеріне сәйкес, Қазақстан математика және жаратылыстану ғылымдары бойынша ТОП-50 елдің қатарына енді. Бұл – еліміздің білім саласындағы халықаралық бәсекеге қабілеттілігінің бір көрсеткіші.

Болашақ қоғам үшін білім сапасының маңызы ерекше. Қазақстанда білім беру жүйесін жетілдіру мақсатында мемлекеттік бағдарламалар, PISA зерттеулері және ұлттық мониторинг жүйелері іске асырылуда. Бұл бастамалар білім сапасын объективті бағалауға және әлсіз тұстарды анықтауға мүмкіндік береді. Қазақстанның білім беру жүйесі дамып келе жатқанымен, халықаралық стандарттармен салыстырғанда әлі де жетілдіруді қажет етеді. Болашақта білім сапасын арттыру оқу бағдарламаларын жаңарту, мұғалімдердің кәсіби деңгейін көтеру және оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту арқылы жүзеге асуы тиіс.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Шалхар Ақнұр