Мақал-мәтелдер жинағы: қазақша мақал мәтелдер
Барлығы: 10 059
Мақал-мәтелдер – қазақ халқының өмір тәжірибесінен туған, тәрбиелік мәні зор халық даналығы. Бұл бөлімде түрлі тақырыптағы мақал мәтелдер, мағыналы нақыл тіркестер және күнделікті өмірде қолдануға болатын қысқа да нұсқа сөздер жинақталған.
Егер сіз қазақша мақал мәтелдер, мақал мәтелдер жинағы, тәрбиелік мәні бар мәтелдер немесе сабаққа керек халық даналығын іздесеңіз, осы бөлімнен табасыз. Мұндағы мақал-мәтелдер тұрақты түрде толықтырылып, жаңа үлгілер қосылып отырады.
Соңғы енгізілген мақал-мәтелдер
Жалаңашты ұры таламас.
Ілмектер: ұры
Қасың шілдей болса да, пілдей көр.
Ілмектер: қас, жау, піл
Өзгенің айыбын саған айтқан өз айыбыңды өзгеге айтады.
Ілмектер: айып
Мың мәрте тыңда, бір мәрте айт.
Ілмектер: мәрте
Тату болсаң - балдай бол,
Ілмектер: тату, бал, тұз
Араз болсаң - тұздай бол.
Малдан айырылсаң да, ақылдан айырылма.
Ілмектер: мал, ақыл
Алмақтың салмағы бар,
Ілмектер: алу, беру, салмақ
Бермектің алмағы бар.
Мал таппас ер болмас - құрарын айт,
Ілмектер: ер, әйел, мал, ұл
Ұл таппас қатын болмас - тұрарын айт.
Сыйлағанды сыйла - ол біреудің құлы емес,
Ілмектер: сый, құрмет, құл
Сыйламағанды сыйлама - ол пайғамбар ұлы емес.
Сөйлеген кісі ақымақ болса, тыңдаған кісі ақылды болсын.
Ілмектер: ақымақ, ақыл, ақылды, сөз, сөйлеу
Алыстан алты жасар бала келсе,
Ілмектер: алыс, сәлем, сәлем беру, амандасу, бала, қарт, алпыс, алпыс жас
Алпыстағы адам сәлем берер.
Кәріге құрмет, кішіге ізет.
Ілмектер: Кәрі, құрмет, кіші, ізет
Өз тілің бірлік үшін, өзге тіл тірлік үшін.
Ілмектер: тіл, тірлік, бірлік
Тіл – ақылдың өлшемі.
Ілмектер: тіл, ақыл, өлшем
Тамшы тас жарады, тіл бас жарады.
Ілмектер: тіл, тас
Аттың сормандайы арбаға жегілер.
Ілмектер: ат, арба, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аңшының қанша қулығы болса,
Ілмектер: аңшы, қулық, аю, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аюдың сонша шиыры бар.
Алтын кілт әр есікті ашады.
Ілмектер: алтын, кілт, есік, ашу, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атың барда жол таны,
Ілмектер: ат, жол, ел, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Қожаң барда ел таны.
Аттың өлімі арпадан болсын.
Ілмектер: ат, өлім, арпа, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Азғантай асым —
Ілмектер: азап, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Азапсыз басым.
Аяқты жүгіртетін бас.
Ілмектер: аяқ, бас, жүгіру, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ат – жігіттің серігі.
Ілмектер: ат, жігіт, серік, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аштың өзі тояр, көзі тоймас.
Ілмектер: аш, тою, көз, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
«Алау!», «Алау!» дегенге аузың күймес.
Ілмектер: алау, ауыз, күю, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атылған оқ кері ұшпас.
Ілмектер: оқ, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ат пен әйел азаматтың бағына.
Ілмектер: ат, әйел, азамат, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атым теппес деме,
Ілмектер: ат, ит, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Итім қаппас деме.
Ақша деген қолдың кірі.
Ілмектер: ақша, қол, кір, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алла сабырлы құлын сүйер.
Ілмектер: Алла, сабыр, құл, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Мақал-мәтелдер
Бұл бөлімде қазақ халқының даналығын көрсететін мақал-мәтелдер жинақталған. Мұнда тәрбие, еңбек, білім, бірлік және адамгершілік туралы мағыналы сөздер берілген.
Егер сіз қазақша мақал-мәтелдер немесе сабаққа керек қысқа әрі нұсқа халық даналығын іздесеңіз, осы беттен табасыз.
Мақал — нақыл сөз. Ол өмірдегі түрлі құбылысты жинақтап, түйіп, ықшамдап беріп, бір не екі тармақтан тұратын, алдыңғы жолдарында пайымдап, соңғы жолдарында қорытылған ой айтатын халықтық бейнелі поэтикалық жанрдың бір түрі, ғасырлардан екшеліп жеткен терең мазмұнды, тақырып аясы кең сөз мәйегі.
Мақалдар көбіне өлең үлгісінде, кейде қара сөзбен де айтылады. Ұйқасқа («Қайраңы жоқ көлден без, қайырымы жоқ ерден без»), аллитерацияға («Етігін шешпей ер шыңаймас»), ассонансқа («Қатты жерге қақ тұрар, қайратты ерге бақ тұрар») құрылады.
Мақалдар тура және ауыспалы мағынада қолданылады. Ауыспалы мағынадағы сөздер ішкі астары бар, тұтас бір ойды білдіреді:
«Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар»,
«Ырысқа қарай ұл өсер, қонысқа қарай мал өсер»,
«Ел — ырыстың орманы, ер — ырыстың қорғаны»,
«Ер жігіт үш ақ үй тігеді, үш қара үй тігеді»,
«Ер жігіттің екі сөйлегені — өлгені»,
«Жақсы сөз — жарым ырыс».
Мақалдың мәтелден ерекшелігі:
- Құрылысы жағынан екі немесе үш бөлімді болады.
- Ой нақты айтылады.
- Ақыл-кеңес, үлгі-өнеге түрінде келеді.
Мәтел — өзінің негізгі түйіндеуін кесіп айтпайтын, бір-бірімен кереғар шендестіруі жоқ, қорытындысы тұспалды, қысқа да нұсқа нақыл сөз. Мәтел мақалға өте жақын келеді.
Мәтел көбіне сыңар тармақ болып келеді. Сөз үстемелене келіп мақалға айналады. Мысалы: «Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке» — мәтел, ал «Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке жолығасың» — мақал.
Мәтел тура, ауыспалы және астарлы мағынада қолданылады. Ол адамның айтқан пікіріне ой қосып, сезімін әсерлі әрі айшықты жеткізеді.
Ақын-жазушылардың ұтымды сөздерінің біразы мақал-мәтелге айналған. Мысалы: «Ұлымды іздеп, дүниені көздеп» (Абай), «Жалғанды жалпағынан басып өтіп» (Жамбыл) және тағы басқа нақыл сөздер.
Мәтелдің мақалдан ерекшелігі:
- Көбіне бір бөлімді болып келеді.
- Ой ишара, тұспал түрінде айтылады.
- Эмоциялық мағынасы басым болады.
Мақал-мәтелдер туралы жиі қойылатын сұрақтар
Мақал-мәтелдер бұл бөлімде қандай тақырыптарды қамтиды?
Бұл бөлімде тәрбие, еңбек, білім, бірлік, адамгершілік және күнделікті өмірге қатысты, қысқасы барлық мақал-мәтелдер жинақталған.
Қазақша мақал-мәтелдер сабаққа қолдануға келе ме?
Иә, мұндағы мақал-мәтелдерді сабаққа, тәрбие сағатына, шығармаға және түрлі оқу тапсырмаларына пайдалануға болады.
Бұл беттегі мақал-мәтелдер жаңартылып тұра ма?
Иә, бөлімге жаңа мақал-мәтелдер кезең-кезеңімен қосылып, жинақ толықтырылып отырады.
- Уильям Шекспир
- Лев Шестов
- Лев Шестов
- Лев Шестов
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі