Мақал-мәтелдер жинағы: қазақша мақал мәтелдер
Барлығы: 10 044
Мақал-мәтелдер – қазақ халқының өмір тәжірибесінен туған, тәрбиелік мәні зор халық даналығы. Бұл бөлімде түрлі тақырыптағы мақал мәтелдер, мағыналы нақыл тіркестер және күнделікті өмірде қолдануға болатын қысқа да нұсқа сөздер жинақталған.
Егер сіз қазақша мақал мәтелдер, мақал мәтелдер жинағы, тәрбиелік мәні бар мәтелдер немесе сабаққа керек халық даналығын іздесеңіз, осы бөлімнен табасыз. Мұндағы мақал-мәтелдер тұрақты түрде толықтырылып, жаңа үлгілер қосылып отырады.
Соңғы енгізілген мақал-мәтелдер
Аттың сормандайы арбаға жегілер.
Ілмектер: ат, арба, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аңшының қанша қулығы болса,
Ілмектер: аңшы, қулық, аю, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аюдың сонша шиыры бар.
Алтын кілт әр есікті ашады.
Ілмектер: алтын, кілт, есік, ашу, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атың барда жол таны,
Ілмектер: ат, жол, ел, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Қожаң барда ел таны.
Аттың өлімі арпадан болсын.
Ілмектер: ат, өлім, арпа, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Азғантай асым —
Ілмектер: азап, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Азапсыз басым.
Аяқты жүгіртетін бас.
Ілмектер: аяқ, бас, жүгіру, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ат – жігіттің серігі.
Ілмектер: ат, жігіт, серік, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аштың өзі тояр, көзі тоймас.
Ілмектер: аш, тою, көз, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
«Алау!», «Алау!» дегенге аузың күймес.
Ілмектер: алау, ауыз, күю, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атылған оқ кері ұшпас.
Ілмектер: оқ, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ат пен әйел азаматтың бағына.
Ілмектер: ат, әйел, азамат, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Атым теппес деме,
Ілмектер: ат, ит, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Итім қаппас деме.
Ақша деген қолдың кірі.
Ілмектер: ақша, қол, кір, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алла сабырлы құлын сүйер.
Ілмектер: Алла, сабыр, құл, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Адал дос ағайыннан артық.
Ілмектер: адал, дос, ағайын, артық, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ақымаққа әр күн — той.
Ілмектер: той, ақымақ, күн, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Адамның арқалағаны ауыр.
Ілмектер: адам, ауыр, Алла, құл, қызмет, жарату, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алла құлын қызметінен жаратар.
Асыңды, есіңді, ісіңді білгейсің.
Ілмектер: ас, ес, іс, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ac тұзбен дәмді,
Ілмектер: ас, тұз, өлшем, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Тұздың да өлшемі бар-ды.
Асылды жасырып тыққан — арамзада.
Ілмектер: асыл, тығу, арамзада, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алтын есіктінің ағаш есіктіге күні түсер.
Ілмектер: алтын, есік, ағаш, күн, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Аштың иманы қалмас.
Ілмектер: аш, иман, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Астары кең пішілмей, тысы келіспес.
Ілмектер: кең, тыс, кесу, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Асылмен тасы тас,
Ілмектер: асыл, тас, ас, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Бейасылмен ішпе ас.
Алтынның қымбатын сарраф1 (зергер) таныр.
Ілмектер: алтын, қымбат, зергер, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ақтан қара асқақ па?!
Ілмектер: ақ, қара, асқақ, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алтын кебекке зәру.
Ілмектер: алтын, кебек, зәру, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Ақпаса да тамар.
Ілмектер: ағу, таму, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Алға қараған екі қарар.
Ілмектер: екі, қарау, түрік мақалы Мұзафар Әлімбаев
Мақал-мәтелдер
Бұл бөлімде қазақ халқының даналығын көрсететін мақал-мәтелдер жинақталған. Мұнда тәрбие, еңбек, білім, бірлік және адамгершілік туралы мағыналы сөздер берілген.
Егер сіз қазақша мақал-мәтелдер немесе сабаққа керек қысқа әрі нұсқа халық даналығын іздесеңіз, осы беттен табасыз.
Мақал — нақыл сөз. Ол өмірдегі түрлі құбылысты жинақтап, түйіп, ықшамдап беріп, бір не екі тармақтан тұратын, алдыңғы жолдарында пайымдап, соңғы жолдарында қорытылған ой айтатын халықтық бейнелі поэтикалық жанрдың бір түрі, ғасырлардан екшеліп жеткен терең мазмұнды, тақырып аясы кең сөз мәйегі.
Мақалдар көбіне өлең үлгісінде, кейде қара сөзбен де айтылады. Ұйқасқа («Қайраңы жоқ көлден без, қайырымы жоқ ерден без»), аллитерацияға («Етігін шешпей ер шыңаймас»), ассонансқа («Қатты жерге қақ тұрар, қайратты ерге бақ тұрар») құрылады.
Мақалдар тура және ауыспалы мағынада қолданылады. Ауыспалы мағынадағы сөздер ішкі астары бар, тұтас бір ойды білдіреді:
«Бір жеңнен қол шығар, бір жағадан бас шығар»,
«Ырысқа қарай ұл өсер, қонысқа қарай мал өсер»,
«Ел — ырыстың орманы, ер — ырыстың қорғаны»,
«Ер жігіт үш ақ үй тігеді, үш қара үй тігеді»,
«Ер жігіттің екі сөйлегені — өлгені»,
«Жақсы сөз — жарым ырыс».
Мақалдың мәтелден ерекшелігі:
- Құрылысы жағынан екі немесе үш бөлімді болады.
- Ой нақты айтылады.
- Ақыл-кеңес, үлгі-өнеге түрінде келеді.
Мәтел — өзінің негізгі түйіндеуін кесіп айтпайтын, бір-бірімен кереғар шендестіруі жоқ, қорытындысы тұспалды, қысқа да нұсқа нақыл сөз. Мәтел мақалға өте жақын келеді.
Мәтел көбіне сыңар тармақ болып келеді. Сөз үстемелене келіп мақалға айналады. Мысалы: «Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке» — мәтел, ал «Қаңбақтан қашсаң, дөңбекке жолығасың» — мақал.
Мәтел тура, ауыспалы және астарлы мағынада қолданылады. Ол адамның айтқан пікіріне ой қосып, сезімін әсерлі әрі айшықты жеткізеді.
Ақын-жазушылардың ұтымды сөздерінің біразы мақал-мәтелге айналған. Мысалы: «Ұлымды іздеп, дүниені көздеп» (Абай), «Жалғанды жалпағынан басып өтіп» (Жамбыл) және тағы басқа нақыл сөздер.
Мәтелдің мақалдан ерекшелігі:
- Көбіне бір бөлімді болып келеді.
- Ой ишара, тұспал түрінде айтылады.
- Эмоциялық мағынасы басым болады.
Мақал-мәтелдер туралы жиі қойылатын сұрақтар
Мақал-мәтелдер бұл бөлімде қандай тақырыптарды қамтиды?
Бұл бөлімде тәрбие, еңбек, білім, бірлік, адамгершілік және күнделікті өмірге қатысты, қысқасы барлық мақал-мәтелдер жинақталған.
Қазақша мақал-мәтелдер сабаққа қолдануға келе ме?
Иә, мұндағы мақал-мәтелдерді сабаққа, тәрбие сағатына, шығармаға және түрлі оқу тапсырмаларына пайдалануға болады.
Бұл беттегі мақал-мәтелдер жаңартылып тұра ма?
Иә, бөлімге жаңа мақал-мәтелдер кезең-кезеңімен қосылып, жинақ толықтырылып отырады.
- Лев Шестов
- Лев Шестов
- Лев Шестов
- Лев Шестов
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі