Вакцинациядан бас тартудың қоғамдық денсаулыққа әсері.

Вакцинациядан бас тартудың қоғамдық денсаулыққа әсері.

БАЙМЕНОВА АҚТОЛҚЫН ЕРГАЗИЕВНА

С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті

“Биостатистика және ғылыми зерттеу негіздері” кафедрасы

Ғылыми жетекші, медицина ғылымдарының магистрі

МЫРЗАЛИЕВА МЕРУЕРТ ШЫНДОСОВНА

С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина

университетінің 3 курс студенті

Түйіндеме. Вакцинация – жұқпалы аурулардың алдын алудың ең тиімді және

экономикалық тұрғыдан негізделген әдістерінің бірі. Соңғы жылдары вакцинациядан бас

тарту жағдайларының артуы қоғамдық денсаулық сақтау жүйесіне айтарлықтай қауіп

төндіруде. Бұл құбылыс ұжымдық иммунитеттің төмендеуіне, вакцинамен басқарылатын

инфекциялардың қайта таралуына және эпидемиологиялық тұрақсыздыққа әкелуі

мүмкін. Мақалада вакцинациядан бас тартудың негізгі себептері мен оның

эпидемиологиялық және әлеуметтік салдары қарастырылып, қоғамдық денсаулықты

сақтау үшін ақпараттық-ағарту шараларын күшейту қажеттілігі негізделеді.

Кілт сөздер: Вакцинация, вакцинациядан бас тарту, ұжымдық иммунитет, қоғамдық

денсаулық, эпидемиология, инфекциялық аурулар, медициналық сауаттылық,

дезинформация, профилактика.

Аннотация. Вакцинация является одним из наиболее эффективных и экономически

обоснованных методов профилактики инфекционных заболеваний. В последние годы

рост отказов от вакцинации представляет серьезную угрозу для системы общественного

здравоохранения. Данное явление приводит к снижению уровня коллективного

иммунитета, повторному распространению управляемых вакцинацией инфекций и

может вызвать эпидемиологическую нестабильность. В статье рассматриваются

основные причины отказа от вакцинации и его эпидемиологические и социальные

последствия, а также обосновывается необходимость усиления информационно-

просветительских мер для сохранения общественного здоровья.

Ключевые слова: вакцинация, отказ от вакцинации, коллективный иммунитет,

общественное здоровье, эпидемиология, инфекционные заболевания, медицинская

грамотность, дезинформация, профилактика.123 Anywhere St., Any CityAnnotation: Vaccination is one of the most effective and economically justified methods for

preventing infectious diseases. In recent years, the increase in vaccine refusal has posed a

significant threat to the public health system. This phenomenon leads to a decline in herd

immunity, the re-emergence of vaccine-preventable infections, and may result in

epidemiological instability. The article examines the main causes of vaccine refusal and its

epidemiological and social consequences, emphasizing the need to strengthen informational

and educational measures to protect public health.

Keywords: vaccination, vaccine refusal, herd immunity, public health, epidemiology,

infectious diseases, health literacy, misinformation, prevention.

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Вакцинация жұқпалы аурулардың алдын алудың ең

тиімді әдістерінің бірі болып табылады және қоғамдық денсаулықты қорғауда маңызды

рөл атқарады. Соңғы жылдары вакцинациядан бас тарту жағдайларының артуы

ұжымдық иммунитеттің төмендеуіне және инфекциялық аурулардың қайта таралу

қаупінің артуына әкелуде. Сондықтан вакцинациядан бас тартудың себептері мен оның

қоғамдық денсаулыққа әсерін зерттеу қазіргі таңда өзекті мәселелердің бірі болып

табылады.

Мақсаты: Вакцинациядан бас тартудың себептерін талдау және оның қоғамдық

денсаулыққа және инфекциялық аурулардың таралуына әсерін анықтау.

Міндеттері:

1.Вакцинацияның қоғамдық денсаулықты сақтаудағы маңызын қарастыру.

2.Вакцинациядан бас тартудың негізгі себептерін анықтау.

3.Вакцинациядан бас тартудың ұжымдық иммунитетке және инфекциялық

аурулардың таралуына әсерін талдау.

Зерттеу әдістері: Әдебиеттерді талдау және сауалнама жүргізу арқылы вакцинациядан

бас тартудың қоғамдық денсаулыққа әсерін зерттеу. Сауалнама халық арасында

вакцинацияға деген көзқарасты, вакцинадан бас тарту себептерін және оның жұқпалы

аурулардың таралуына ықпалын анықтауға бағытталған.

123 Anywhere St., Any CityӘДЕБИ ШОЛУ

Вакцинация қазіргі заманғы медицинаның ең маңызды жетістіктерінің бірі болып

табылады. Ол жұқпалы аурулардың алдын алуда және халық денсаулығын сақтауда

маңызды рөл атқарады. Ғылыми зерттеулер вакцинация көптеген инфекциялық

аурулардың таралуын азайтып, миллиондаған адамдардың өмірін сақтап қалғанын

көрсетеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша,

вакцинация жыл сайын әлемде шамамен 4–5 миллион адамның өмірін сақтап қалады.

Сонымен қатар вакцинация бағдарламалары балалар өлімін азайтуда маңызды рөл

атқарады.[1]

Вакциналардың енгізілуі нәтижесінде көптеген қауіпті инфекциялық аурулардың

таралуы айтарлықтай төмендеді. Мысалы, шешек ауруы толық жойылды, ал

полиомиелит пен қызылша сияқты аурулардың таралуы көптеген елдерде бірнеше есе

азайды [2]. Бұл вакцинацияның қоғамдық денсаулыққа әсері өте жоғары екенін

көрсетеді.

Вакцинацияның маңызды ерекшеліктерінің бірі – ұжымдық иммунитеттің

қалыптасуы. Ұжымдық иммунитет халықтың белгілі бір бөлігі вакцинацияланған

кезде пайда болады және инфекциялық аурулардың қоғам ішінде таралуын тежейді.

Ғылыми деректер бойынша қызылша сияқты жоғары жұқпалы аурулардың таралуын

тоқтату үшін халықтың кемінде 95%-ы вакцинациялануы қажет [3]. Егер вакцинация

деңгейі төмендесе, инфекцияның таралу қаупі айтарлықтай артады.

Соңғы жылдары әлемнің көптеген елдерінде вакцинациядан бас тарту немесе

вакцинацияға сенімсіздік таныту жағдайлары көбейіп отыр. Бұл құбылыс ғылыми

әдебиеттерде vaccine hesitancy (вакциналық тартыну) деп аталады. Дүниежүзілік

денсаулық сақтау ұйымы вакцинацияға сенімсіздікті жаһандық денсаулыққа қауіп

төндіретін негізгі факторлардың бірі ретінде қарастырады [4].

123 Anywhere St., Any CityВакцинациядан бас тартудың негізгі себептерінің бірі – вакциналардың қауіпсіздігіне

қатысты қорқыныш. Кейбір адамдар вакциналардың жанама әсерлерінен қауіптенеді

немесе олардың тиімділігіне күмәнданады. Сонымен қатар әлеуметтік желілер мен

интернеттегі жалған ақпарат вакцинацияға деген сенімнің төмендеуіне ықпал етеді.

Ғылыми зерттеулер ата-аналардың вакцинациядан бас тартуы көбінесе

вакциналардың қауіпсіздігі туралы жалған ақпаратпен байланысты екенін көрсетеді

[5].

Вакцинация деңгейінің төмендеуі жұқпалы аурулардың қайта таралуына әкелуі

мүмкін. Мысалы, соңғы жылдары әлемнің кейбір елдерінде қызылша ауруының

қайта өршуі байқалды. Зерттеулер көрсеткендей, қызылша жағдайларының көп бөлігі

вакцинация алмаған адамдар арасында тіркелген [6]. Бұл вакцинацияның

инфекциялық аурулардың алдын алуда маңызды екенін дәлелдейді.

Вакцинациядан бас тарту қоғамдағы осал топтарға ерекше қауіп төндіреді. Иммун

тапшылығы бар адамдар, жаңа туған нәрестелер және созылмалы аурулары бар

науқастар инфекциялық ауруларға өте сезімтал болады. Бұл адамдар кейбір

жағдайларда вакцина ала алмайды, сондықтан қоғамдағы вакцинация деңгейінің

жоғары болуы оларды жанама түрде қорғауға мүмкіндік береді [7].

Сонымен қатар вакцинация бағдарламалары экономикалық тұрғыдан да тиімді болып

табылады. Зерттеулер вакцинация инфекциялық аурулардың алдын алу арқылы

медициналық шығындарды азайтатынын және денсаулық сақтау жүйесіне түсетін

жүктемені төмендететінін көрсетеді [8]. Сондықтан вакцинация профилактикалық

медицинаның ең тиімді және экономикалық тұрғыдан негізделген әдістерінің бірі

болып саналады.

Қазіргі уақытта көптеген елдерде вакцинацияға қатысты сенімді арттыру мақсатында

ақпараттық-ағарту бағдарламалары жүргізілуде. Халыққа ғылыми негізделген

ақпарат беру және медициналық сауаттылықты арттыру вакцинациядан бас тарту

мәселесін азайтуға көмектеседі [9].

123 Anywhere St., Any CityОсылайша ғылыми әдебиеттер вакцинацияның қоғамдық денсаулықты қорғаудағы рөлі

өте маңызды екенін көрсетеді. Вакцинациядан бас тарту ұжымдық иммунитеттің

төмендеуіне, инфекциялық аурулардың қайта таралуына және эпидемиологиялық

жағдайдың нашарлауына әкелуі мүмкін. Сондықтан вакцинация бағдарламаларын

қолдау және халық арасында ғылыми негізделген ақпарат тарату қоғамдық

денсаулықты сақтаудың маңызды бағыттарының бірі болып табылады.

Зерттеу нәтижелері:

Зерттеу барысында вакцинацияға қатысты халықтың көзқарасын және вакцинациядан

бас тарту себептерін анықтау мақсатында сауалнама жүргізілді. Сауалнамаға әртүрлі

жастағы 100 респондент қатысты. Қатысушылардың басым бөлігі жастар мен жас ата-

аналар болды.

Сауалнама нәтижелері бойынша респонденттердің 78%-ы вакцинацияның жұқпалы

аурулардың алдын алуда маңызды рөл атқаратынын атап өтті. Сонымен қатар

қатысушылардың 15%-ы вакцинацияның тиімділігіне күмәнмен қарайтынын, ал 7%-ы

вакцинациядан бас тартуға бейім екенін көрсетті.

Вакцинациядан бас тартудың негізгі себептері ретінде респонденттер жанама

әсерлерден қорқу (42%), интернет пен әлеуметтік желілердегі ақпаратқа сену (28%),

вакциналардың қауіпсіздігіне күмәндану (18%) және медициналық ақпараттың

жеткіліксіздігі (12%) сияқты факторларды атады. Бұл деректер қоғамда вакцинацияға

қатысты сенімнің қалыптасуына ақпараттық факторлардың үлкен әсер ететінін

көрсетеді.

Сауалнама барысында қатысушылардың 65%-ы вакцинацияның қоғамдық

денсаулықты қорғауда маңызды екенін мойындады және ұжымдық иммунитеттің

қалыптасуына ықпал ететінін атап өтті. Дегенмен респонденттердің бір бөлігі

вакцинацияның маңызы туралы жеткілікті ақпаратқа ие емес екенін көрсетті.

Алынған нәтижелер вакцинация туралы ғылыми және сенімді ақпараттың

жеткіліксіздігі қоғамда вакцинациядан бас тарту жағдайларының пайда болуына ықпал

ететінін көрсетті. Сонымен қатар зерттеу нәтижелері халықтың медициналық

сауаттылығын арттыру және вакцинацияның маңызы туралы ақпараттық-ағарту

жұмыстарын күшейту қажеттілігін дәлелдейді.123 Anywhere St., Any CityҚорытынды:

Вакцинация жұқпалы аурулардың алдын алуда және қоғамдық денсаулықты қорғауда

маңызды рөл атқарады. Вакцинациядан бас тарту ұжымдық иммунитеттің төмендеуіне

және инфекциялық аурулардың қайта таралу қаупінің артуына әкелуі мүмкін. Сондықтан

халықтың медициналық сауаттылығын арттыру және вакцинацияның маңыздылығы

туралы сенімді ақпарат тарату қоғамдық денсаулықты сақтаудың маңызды шаралары

болып табылады.

Пайданылған әдебиеттер:

1. World Health Organization. Immunization coverage.

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage

2. Plotkin S., Orenstein W., Offit P. Vaccines. 7th ed. Philadelphia: Elsevier; 2018.

https://www.sciencedirect.com/book/9780323357616/vaccines

3. Fine P., Eames K., Heymann D.

“Herd Immunity”: A Rough Guide. Clinical Infectious

Diseases. 2011;52(7):911–916.

https://academic.oup.com/cid/article/52/7/911/299077

4. World Health Organization. Ten threats to global health in 2019 (vaccine hesitancy).

https://www.who.int/news-room/spotlight/ten-threats-to-global-health-in-2019

5. Dubé E., Vivion M., MacDonald N.E. Vaccine hesitancy, vaccine refusal and the anti-

vaccine movement: influence, impact and implications. Human Vaccines &

Immunotherapeutics. 2015;11(1):99–117.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4482370/

6. Phadke V .K., Bednarczyk R.A., Salmon D.A., Omer S.B. Association between vaccine

refusal and vaccine-preventable diseases in the United States. JAMA. 2016;315(11):1149–

1158.

https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2536519

7. Orenstein W.A., Ahmed R. Simply put: Vaccination saves lives. Proceedings of the National

Academy of Sciences. 2017;114(16):4031–4033.

https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1704507114

8. Ozawa S., Clark S., Portnoy A., Grewal S., Stack M., Walker D. Return on investment from

childhood immunization in low- and middle-income countries. Health Affairs.

2016;35(2):199–207.

https://www.healthaffairs.org/doi/10.1377/hlthaff.2015.1086

9. UNICEF. Immunization and vaccines.

https://www.unicef.org/immunization123 Anywhere St., Any

 

---