Әлеуметтік желілердің қазіргі жастарға әсері

     Қазіргі таңда әлеуметтік желілер жастар өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Instagram, TikTok, YouTube, Snapchat сияқты платформалар ақпарат алудың, қарым-қатынас орнатудың және өзін-өзі танытудың негізгі құралы болып отыр. Әлемдік зерттеулерге сәйкес, 16–24 жас аралығындағы жастардың шамамен 95%-ы интернет пен әлеуметтік желілерді күнделікті қолданады, ал Қазақстанда бұл көрсеткіш 99%-ға дейін жетеді. Сонымен қатар, қазақстандық жастардың 66%-дан астамы бос уақытын көбіне әлеуметтік желілерде өткізеді. Бұл деректер әлеуметтік желілердің жастар өміріне қаншалықты ықпал ететінін көрсетеді.

Әлеуметтік желілердің жастарға тигізетін оң әсерлері де аз емес. Pew Research Center жүргізген зерттеулерге сәйкес, жасөспірімдердің 74%-ы әлеуметтік желілер достарымен байланыс орнатуға көмектеседі деп есептейді. Сонымен қатар, жастардың 63%-ы бұл платформалар арқылы өз шығармашылығын көрсетіп, ойын еркін жеткізе алатынын айтады. YouTube пен TikTok желілерінде білім беретін бейнематериалдар, тіл үйрету сабақтары және пайдалы контент кеңінен таралуда. Қазақстанда 18–24 жас аралығындағы жастардың 76%-ы жаңалықтарды негізінен әлеуметтік желілерден алады, бұл олардың ақпараттық сауаттылығының артуына ықпал етеді. Алайда әлеуметтік желілердің теріс әсерлері де бар. Зерттеулерге сүйенсек, жасөспірімдердің 48%-ы әлеуметтік желілер жастарға жалпы кері әсер етеді деп санайды. Сондай-ақ, 45% жастар әлеуметтік желілердің ұйқы режимін бұзатынын мойындаған. Ұзақ уақыт экран алдында отыру психологиялық шаршауға, мазасыздыққа және өз-өзіне сенімсіздікке әкелуі мүмкін. Ғылыми деректерге сәйкес, әлеуметтік желілерді шамадан тыс пайдалану стресс пен жалғыздық сезімін күшейтеді. Бұдан бөлек, жастардың шамамен 40%-ы әлеуметтік желілер оқу үлгерімі мен жалпы өнімділікке кері әсер етеді деп есептейді.

Тағы бір өзекті мәселе – кибербуллинг. Статистика бойынша, әрбір бесінші жасөспірім онлайн ортада кем дегенде бір рет қорлау немесе жағымсыз пікірге тап болған. Мұндай жағдайлар жастардың психологиялық жағдайына кері әсер етіп, өзін-өзі бағалаудың төмендеуіне алып келуі мүмкін. Әсіресе жасөспірім кезеңде бұл құбылыстың салдары ауыр болуы ықтимал.

Әлеуметтік желілер қазіргі жастар үшін үлкен мүмкіндікпен қатар үлкен жауапкершілік те жүктейді. Статистикалық деректер әлеуметтік желілердің білім алуға, байланыс орнатуға және өзін дамытуға көмектесетінін көрсеткенімен, оларды бақылаусыз пайдалану ұйқының бұзылуына, психологиялық қиындықтарға және уақыттың тиімсіз жұмсалуына әкелуі мүмкін. Сондықтан жастар үшін әлеуметтік желілерді саналы түрде қолдану, экран уақытын шектеу және жеке денсаулыққа мән беру аса маңызды. Тек осы жағдайда ғана әлеуметтік желілер жастардың дамуына оң әсер ететін пайдалы құралға айналады.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Амангелді Мадина