«Сабақ кезінде телефон қолдануға ресми түрде тыйым салынуы дұрыс па?»

Кіріспе

XXI ғасырда ақпарат пен технология үнемі даму үстінде, және смартфондар қазіргі қоғамның ажырамас бөлігін құрайды. Оқу-білім беру саласына да бұл технологиялар тереңдей кірді. Дегенмен, смартфондардың мектеп ішінде — әсіресе сабақ уақытында — пайдаланылуы жалпы білім беру тиімділігіне қалай әсер етеді деген сұрақ бүгінгі күннің маңызды мәселелерінің бірі болып отыр.Қазақстан да осы мәселені заңдық деңгейде қарастырды: 2026 жылғы 7 қаңтардан бастап мектептерде оқушылардың сабақ кезінде телефон қолдануына ресми түрде тыйым салынды. Бұл ретте телефонды тек үзіліс кезінде немесе мұғалім рұқсат еткен жағдайда ғана пайдалануға болады, ал сабақта хабарлама жіберу, ойын ойнау, әлеуметтік желілерді қарау сияқты әрекеттерге шектеу қойылды. Бұзғандарға айыппұл салынуы мүмкін — алғашқы ескерту әрі қарай айыппұл салуды қарастырады. Бұл өзгерістің басты мақсаты — оқушылардың сабақтағы зейінін арттыру және тәртіпті күшейту деп хабарланды. Осындай тәжірибелер әлемнің басқа елдерінде де кеңінен талқылануда және қолданылу аясы әртүрлі болады. Осы мақалада біз:

1. Сабақтағы телефон қолдануға тыйым салу неге қолға алынады;

2. Ғылыми зерттеулер бұл туралы не дейді;

3. Пайдасы мен ықтимал кемшіліктері қандай;

4. Қазақстандағы жағдай және халықаралық тәжірибе қалай қалыптасқан — осыны жан-жақты талқылаймыз.

1. Телефондар мен оқушының зейіні: ғылыми көзқарас Телефонның сабақтағы әсері — зерттеулер нәтижесі. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, смартфондар сабақтағы зейінді айтарлықтай төмендететін факторлардың бірі болып табылады. Мета-талдаулар бойынша, 39 түрлі зерттеу шолынған кезде, телефон қолданудың көпшілігі академиялық нәтижелерді төмендетумен байланыстырылды: тест баллдары, орташа бағалар, оқу тапсырмаларын орындау сияқты көрсеткіштер нашарлайды. Тек 3 зерттеу ғана оң әсер тапқан. Бұл әсердің бірнеше механизмдері бар: Сабақтағы тұрақты хабарлар мен әлеуметтік желілерге көңіл аудару; Интернет ойындары немесе бейнелерге уақыт жоғалту; Мұғалім сөзіне зейін қоймау, сабақ мазмұнын толық түсінбеу. Зерттеулердің нақты нәтижелері. Сонымен қатар, Еуропадағы ғылыми зерттеулер көрсеткендей, мектепте телефондарды шектеу оқу нәтижелеріне оң әсер етуі мүмкін. Бір зерттеу нәтижесінде телефон тыйым салынғаннан кейін төменгі деңгейдегі оқушылардың көрсеткіштері айтарлықтай жақсарған, тіпті бұл қосымша аптасына бір сағат қосымша білім алғандай әсер берген. Аталған зерттеуге сәйкес: Телефондардың физикалық түрде жоқтығы — сабаққа назарды жоғарылатады;Кейбір жағдайларда бұл тыйым оқу жылын бірнеше күнге ұзартып оқығандай нәтиже берді; Төмен бағалар алатын оқушылар ең үлкен пайдасын көрді. Психологиялық әсерлер. Телефон қолданудың тек академиялық нәтижелерге ғана емес, сонымен қатар психологиялық жағдайға да әсері бар. Кейбір зерттеу жұмыстары көрсеткендей, смартфон пайдалануды азайту студенттердің сабақ түсінуі, мазасыздықтың деңгейі және зейін қою қабілетінің жоғарылауына әсер етеді.

2. Телефон қолдануға тыйым салудың аргументтері Сабақ зейінінің жақсаруы. Сабаққа телефонсыз келу оқушыны толық назар аударуға итермелейді. Бұл әсіресе:жаңа ақпаратты тез игеру; сабақтағы проблеманы шешу;мұғалімнің түсіндіруін толық тыңдау сияқты аспектілерде маңызды. Зерттеулер көрсеткендей, телефонның болмауы оқушылардың толық концентрациясын арттырады. Әлеуметтік байланыстарды нығайту. Жарықтандырулар мен жаңалықтар тексеру үшін телефонды үнемі тексеру оқушылар арасындағы нақты қарым-қатынастың нашарлауына әкеледі. Телефондарға тыйым салу әлеуметтік өзара әрекеттерді (қоғамдастық, коммуникация, бірге жұмыс істеу қабілеті) арттыра алады, өйткені балалар өзара тікелей әңгімелеседі. Бұл да халықаралық мектеп тәжірибесіне енгізіліп жатыр. Тәртіп пен оқу мәдениетін қалыптастыру. Ресми тыйым салу тәртіпті күшейтеді, өйткені: сабақ кестесі бұзылмайды; мұғалімдер бақылауды оңай жүргізеді; сыныптағы атмосфера сабаққа бағытталады.

3. Телефонға толық тыйым салудың кемшіліктері Телефонның пайдалы ресурсы ретінде қолданылуы. Телефондар білім беру үшін пайдалы ресурстарға қол жеткізуге мүмкіндік береді: Интернет-сілтемелер;Оқу платформалары мен білім беру қосымшалары;Онлайн тест және тапсырма жүйелері; Жылдам ізденіс және зерттеу. Белсенді оқытушы олардың сабаққа қолданылуын тиімді бағыттай алады. Балалардың өзін-өзі реттеу қабілеті. Кейбір зерттеулер телефонды толық тыйым салу academic performance-ға әсер етпейді немесе әсері шектеулі деген нәтиже береді. Мысалы, Ұлыбританиядағы зерттеу бойынша, тек физикалық телефон тыйым салу оқушылардың оқу нәтижелерін немесе жалпы психологиялық жағдайын жақсартпайды деді. Бұл тек мектеп саясатында ғана шектеу жеткіліксіз деген ұйғарым жасады — оқу-тәрбиеде тиімді ұйымдастыру қажет. Логистикалық және әлеуметтік мәселелер. Толық тыйым салу барлық жағдайларда оңай жұмыс істемеуі мүмкін. Мысалы: • Телефонды қайда сақтау қажет? • Оқушылардың жеке қауіпсіздік және ата-ана байланысы; • Айыппұлдар мен тәртіпті сақтау — қай тарапқа әсер етеді? Бұл сияқты мәселелер нақты саясаттың тиімділігі мен әділдігін анықтайды.

4. Халықаралық тәжірибе Нидерландыдағы тыйымның әсері. Нидерландта смартфондарға қатысты тыйым қолданылғаннан кейін студенттердің зейіні мен әлеуметтік атмосферасы жақсарғаны байқалған. 75 % мектептер концентрация жақсарды деп есептеген. Чили және АҚШ тәжірибесі. Чили үкіметі смартфондардың сабақ уақытында пайдаланылуына заңмен шектеу енгізді — бұл да балалардың көңілін аударуды азайту және психологиялық денсаулықты сақтау мақсатында жасалады. АҚШ-тың түрлі штаттарында да ұқсас тәжірибелер жүргізілуде — кей жерде толық тыйым болса, кейде ұсыныстар қолданылады. Қазақстандағы жағдай. Қазақстанда да осы мәселе заңдық деңгейде қарастырылды. Енді мектеп оқушылары сабақ уақытында телефон қолдана алмайды — бұл тәртіпті күшейту, сабақтағы тиімділікті арттыру және бала назарын маңызды оқу тапсырмаларына бағыттау мақсатына негізделген.

Ұсыныстар Дұрыс тұстары:

1. Сабаққа зейін жоғарылату;

2. Тәртіпті күшейту;

3. Оқу нәтижелеріне оң ықпал ету мүмкіндігі;

4. Әлеуметтік қарым-қатынастарды арттыру.

Мүмкін кемшіліктер: 1. Қажетті білім ресурстардан шектеу;

2. Өзін-өзі реттеу дағдыларын дамытуға кедергі;

3. Логистикалық мәселелер (айыппұл, сақтау, байланыс).

Қорытынды Сабақ кезінде телефон қолдануға ресми түрде тыйым салу — қазіргі заманғы білім беру саясатының маңызды құралы болуы мүмкін. Ғылыми дәлелдер мобильді құрылғылардың сабақтағы концентрацияға кері әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді, алайда телефондарды толықтай тыйым салу әрдайым тиімді шешім бола бермейді. Бұл саясат жалғыз бағыт емес, оған: Педагогтардың оқыту тәсілдерін жетілдіру; Студенттердің өзін-өзі реттеу қабілеттерін дамыту; Телефондар білім беру мақсатында тиімді қолдану стратегиялары сияқты қосымша шаралар қосылуы тиіс. Қорыта айтқанда:Егер телефондар тек бақылаумен ғана пайдаланылса — олар білім алу процесін жақсартады; Егер олар бақылаусыз болса — сабақтан аластататын факторға айналады.Сондықтан сабақтағы телефонды реттеу — тек тыйымға салу емес, оқыту процесімен бірге интеграциялау және тәрбиелеудің кешенді жүйесі болуы тиіс.

---

Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз: