Өркениет ұғымы өзгерді ме?

    XIX ғасырда “өркениет” ұғымы көбіне қоғамның әлеуметтік және мәдени даму деңгейін сипаттау үшін қолданылды. Сол кезеңде өркениет белгілі бір халықтың, аймақтың немесе тарихи дәуірдің жетілу сатысын білдіретін түсінік еді. Осы тұрғыдан алғанда, Освальд Шпенглер мен Арнольд Тойнби адамзат тарихын жекелеген өркениеттердің дамуымен байланыстырды. Олар Қытай, Вавилон, Түркі, Мұсылман және Батыс секілді ірі өркениеттерді тарихи құбылыс ретінде қарастырды.

    Бұрын өркениетті ел дегенде көп жағдайда темір жолы тартылған, жолына асфальт төселген, байланыс жүйесі дамыған, өндірісі өркендеген қоғам көзге елестейтін. Яғни, өркениет көбіне техникалық және материалдық дамумен өлшенді. Алайда уақыт өте келе әлем айтарлықтай өзгерді. Бүгінде мемлекеттер мен халықтар бір-бірімен бұрынғыдан да тығыз байланыста өмір сүріп жатыр. Халықаралық электр байланысы одағының дерегіне сүйенсек, 2025 жылы әлемде шамамен 6 миллиард адам интернет қолданған, бұл — жер шары халқының 74 пайызы деген сөз. Демек, адамзат енді тек географиямен емес, ортақ цифрлық кеңістікпен де байланысып отыр. Осындай жағдайда өркениетке бұрынғыдай тек инфрақұрылым немесе техника арқылы баға беру жеткіліксіз. Қазіргі заманда өркениеттілік — өзгемен тіл табыса алу қабілеті, өзге мәдениетке құрметпен қарау, көзқарас қайшылығын жанжалға ұластырмау сияқты адами қасиеттермен де өлшенеді.

Сондықтан бүгінгі өркениетті адам деп:

• діні бөлек адаммен дауласпай сөйлесе алатын,

• мәдени айырмашылықты қауіп емес, ерекшелік ретінде қабылдайтын,

• ортақ құндылық табуға ұмтылатын,

• өзге халықтан жаттық емес, жақындық іздейтін,

• кекесін мен кемсітудің орнына сыйластық пен парасатты таңдайтын адамды айтуға болады.

    Бұл көзқарас халықаралық деңгейде де жиі айтылады. UNESCO мәдениетаралық диалогты қоғамдық сенім мен бейбіт қатар өмір сүрудің негізгі тетіктерінің бірі деп бағалайды. Ұйымның мәліметінше, қазіргі қақтығыстардың басым бөлігі мәдени және қоғамдық диалог әлсіз ортада туындайды. Яғни, бүгінгі өркениет — зәулім ғимараттарда, жылдам интернетте немесе технологиялық жетістіктерде ғана емес. Оның шынайы өлшемі — адамның адамға деген қарым-қатынасы. Қысқасы, өркениеттілік техникамен емес, таныммен; байлықпен емес, мәдениетпен; күшпен емес, құрметпен танылады.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Нағашыбаева Арайлым