Әлихан Бөкейхан – ұлт мүддесін қорғаған саясаткер - Такура Асхан

     Әлихан Бөкейхан – қазақ тарихындағы ең ірі саяси тұлғалардың бірі. Ол жай ғана қоғам қайраткері емес, халқының жерін, құқығын және болашағын қорғау үшін саясатқа белсенді араласқан көшбасшы болды. ХХ ғасырдың басында қазақ халқы күрделі тарихи кезеңді бастан өткерді. Патша үкіметінің қоныс аудару саясаты салдарынан қазақ жеріне сырттан келушілер көптеп орналастырылып, жер мәселесі ұлт тағдырына тікелей әсер ететін деңгейге жетті. Осындай жағдайда Әлихан Бөкейхан халық мүддесін қорғауды өзінің басты мақсатына айналдырды. 

Әлихан Бөкейханның саяси күресі нақты әрекеттер арқылы көрінді. 1905 жылы ол қазақ зиялыларымен бірге Қарқаралы петициясын әзірлеуге атсалысты. Бұл құжатта қазақ жерін қорғау, қазақ тілінде білім беретін мектептер ашу, ар-ождан және дін бостандығын қамтамасыз ету, сондай-ақ халықтың саяси құқығын кеңейту сияқты маңызды талаптар көтерілді. Қарқаралы петициясы қазақ халқының саяси санасының оянып, өз мүддесін ресми түрде білдіре бастағанын көрсеткен тарихи құжаттардың бірі болды. 1906 жылы Әлихан Бөкейхан Семей облысы қазақтарының атынан Ресейдің І Мемлекеттік думасына депутат болып сайланды. Дума мінберінде ол қазақ жерінің мәселесін ашық көтеріп, қоныс аудару саясатының жергілікті халыққа ауыр зардап әкеліп жатқанын айтты. Оның пікірінше, жер ең алдымен сол жерде өмір сүріп отырған халықтың игілігіне қызмет етуі керек еді. Осындай батыл көзқарасы үшін патша билігі оны сенімсіз тұлға ретінде бақылауға алып, кейін саяси қысымға ұшыратты. 

1917 жыл Әлихан Бөкейханның саяси қызметіндегі шешуші кезең болды. Ресейдегі саяси өзгерістерден кейін ол қазақ зиялыларымен бірге Алаш қозғалысын жаңа деңгейге көтерді. Сол жылы Алаш автономиясы жарияланып, Әлихан Бөкейхан Алашорда үкіметінің төрағасы болып сайланды. Оның мақсаты – қазақ елін білімге, заңға және ұлттық мүддеге сүйенген заманауи мемлекет ретінде қалыптастыру еді. Алаш бағдарламасында жер мәселесі, халыққа білім беру, әділ сот жүйесін қалыптастыру, басқару ісін ұлттық негізде ұйымдастыру сияқты маңызды мәселелер қамтылды. 

Әлихан Бөкейханның еңбегін сол дәуірдегі қазақ зиялылары да жоғары бағалады. Ахмет Байтұрсынұлы мен Міржақып Дулатұлы сияқты алаш қайраткерлері оның ұлт тағдыры жолындағы қызметін ерекше құрметтеген. Бұл – Әлихан Бөкейханның тек саяси көшбасшы ғана емес, елдің болашағы үшін күрескен ұлттық деңгейдегі тұлға болғанын аңғартады.

Қарапайым тілмен айтқанда, Әлихан Бөкейхан – өз халқы үшін күрескен саясаткер. Ол жеке мүддені емес, ел тағдырын алдыңғы орынға қойды. Қазақ жерін сақтау, халықтың саяси және азаматтық құқығын кеңейту, ұлттық мемлекеттілік идеясын қалыптастыру – оның қызметінің негізгі өзегі болды. Бүгінде Әлихан Бөкейханның саяси қызметі Қазақстан тарихында ерекше орын алады. Оның идеялары қазақ халқының тәуелсіздікке ұмтылуына зор ықпал етті. Сол себепті ол тарихта ұлт мүддесін қорғаған батыл саясаткер, терең ойлы қайраткер және ұлттық мемлекеттілік идеясын көтерген көшбасшы ретінде мәңгі сақталады.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Такура Асхан