«Телефонға тәуелділік – қазіргі мәселе ме?» - Абдрахын Ажар Ерланқызы

«Телефонға тәуелділік – қазіргі мәселе ме?»

Таңғы сағат 7:00. Оятқыш сөндіріледі, бірақ ұйқы ашылмай тұрып-ақ саусақ экранды сырғытады. Хабарламалар, әлеуметтік желі, қысқа видеолар... Бұл – бүгінгі жасөспірімдердің күнделікті әдеті. Сарапшылардың дерегіне сүйенсек, Қазақстандағы 13–17 жас аралығындағы жасөспірімдер күніне орта есеппен 5–7 сағатын смартфон қолдануға жұмсайды. Кейбір халықаралық зерттеулерде бұл көрсеткіш 8 сағатқа дейін жететіні айтылған. Бұл жағдай қоғамда «телефонға тәуелділік» мәселесін алдыңғы қатарға шығарып отыр.

Бұл мәселе кімдерге қатысты? Ең алдымен, мектеп оқушылары мен студенттерге. Қайда байқалады? Әсіресе ірі қалаларда және интернет қолжетімділігі жоғары аймақтарда кең таралған. Қашан күшейді? Пандемия кезеңінен кейін, онлайн оқу форматы енгізілген уақыттан бастап айтарлықтай артты. 

Неге бұлай болды? Мамандар бірнеше себепті атап өтеді: әлеуметтік желілердің танымалдығы, қысқа видеолар форматының кең таралуы және бос уақытты жоспарлаудың әлсіздігі. Мысалы, халықаралық ұйымдардың зерттеуіне сәйкес, жасөспірімдердің шамамен 60–70%-ы бос уақытын смартфон арқылы өткізеді.

Бұл қалай әсер етеді? Дәрігерлердің айтуынша, күніне 4 сағаттан артық экран алдында отыру ұйқы сапасының төмендеуіне, көздің көру қабілетінің әлсіреуіне және омыртқа мәселелеріне әкелуі мүмкін. Психологтар болса, ұзақ уақыт гаджет қолдану зейіннің шашырауына және тәуелді мінез-құлықтың қалыптасуына әсер ететінін айтады. Сонымен қатар, кей зерттеулер экран уақыты жоғары оқушылардың оқу үлгерімі төмен болуы ықтимал екенін көрсеткен.

Дегенмен, смартфонды тек теріс құбылыс ретінде қарастыру біржақты пікір болар еді. Ол білім алуға, онлайн курстарға қатысуға, жаңа дағдыларды меңгеруге мүмкіндік береді. Мәселен, көптеген оқушылар қосымша білімді дәл осы телефон арқылы алып жүр. Сарапшылардың пікірінше, мәселенің шешімі – толық тыйым салу емес, саналы пайдалану мәдениетін қалыптастыру. Экран уақытын шектеу, күн тәртібін сақтау және офлайн белсенділікті арттыру – негізгі ұсыныстардың бірі. Қазіргі қоғам алдында тұрған басты сұрақ – технологиядан бас тарту емес, оны қалай дұрыс қолдану керектігін үйрену. Өйткені бүгінгі таңдағы ең үлкен таңдау – уақытты экранға жұмсау ма, әлде шынайы өмірге бөлу ме?