ҰБТ – үкім емес, мүмкіндік

Болашаққа бастар жол ма, әлде қысым ба?

Күн өткен сайын мектеп бітіруші түлектер үшін басты тақырып — ҰБТ. Бұл — армандарға жол ашатын маңызды сынақ. Бірақ кейде сол арман үшін күрес, керісінше, қысым мен күйзеліске алып келетіні өкінішті.

Бүгінде көптеген жасөспірім ҰБТ-ны жай емтихан емес, өмірінің тағдырын шешетін үкім сияқты қабылдайды. Ал бұл түсінік олардың психологиялық жағдайына ауыр әсер етеді.

Қысым қайдан пайда болады?

Ата-ананың үміті

Әр ата-ана баласына жарқын болашақ тілейді. Алайда кей жағдайда сол үміт баласына ауыр жүкке айналады.

«Анау баланың ұпайын қарашы — 130! Ал сен 90-ға да жете алмадың» деген сияқты сөздер оқушының өзіне деген сенімін төмендетеді. Кейбір ата-аналар баласының қабілеті мен қызығушылығын ескермей, өз қалауын таңады.

Ал ата-анасынан қолдау көрмеген бала өзін қалай бақытты сезіне алады?

Қоғам мен мектептің талабы

Қоғамда «табысты адам» деген түсінік көбіне жоғары баллмен өлшенеді. Мектептер де ҰБТ нәтижесін басты көрсеткіш ретінде қабылдайды. Соның салдарынан оқушыларға үлкен жауапкершілік артылады.

Алайда ешкім:
«Сен — жай ғана баласың. Қателесуге құқығың бар» деп айтпайды.

Мұндай қысым жасөспірімнің күйзеліске түсуіне, тіпті денсаулығына зиян келтіруі мүмкін.

Ішкі қорқыныш

Бүгінгі жастар өзін өзгелермен жиі салыстырады. Әлеуметтік желідегі «мінсіз өмірлер» олардың қорқынышын одан әрі күшейтеді.

Кейбір оқушылар төмен ұпай алған соң өзін кінәлап, ата-анасының үмітін ақтамадым деп ойлайды. Бұл — жай ғана тест нәтижесі емес, бұл — жасөспірімнің ішкі жан дүниесіндегі күрес.

Статистика не дейді?

2024 жылғы Қазақстандағы ресми деректерге сүйенсек, жылдың алғашқы тоқсанында 248 жасөспірім өз-өзіне қол жұмсауға әрекеттеніп, олардың 84-і қаза тапқан. Сарапшылар кей жағдайлардың оқу үлгерімі мен ҰБТ қысымына байланысты болғанын айтады.

Бұл мәселенің қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.

ҰБТ — жалғыз жол емес

Шын мәнінде, ҰБТ — өмірдің бір кезеңі ғана. Ол адамның болашағын толық анықтамайды. Кейбір адамдар грантсыз оқып та жетістікке жетіп жатыр. Ал жоғары балл алғандардың бәрі өз мамандығын жақсы көріп кетпейді.

Баланың құнын бір ғана бағамен өлшеу дұрыс емес. Әр оқушы — жеке тұлға. Оның мейірімі, еңбегі, арманы мен талпынысы бар.

Шынайы табыс — тесттен алған ұпай емес, өмірден өз орныңды табу.

Жастарға айтарым: ҰБТ — өмірдің соңы емес. Бұл жолда сүріну қалыпты нәрсе. Ең бастысы — өзіңе сену және арманыңнан бас тартпау.

Сенің құның бір парақ қағаздағы цифрмен емес, жүрегіңнің тазалығымен, талпынысыңмен өлшенеді.