Инклюзивті спорт

ИНКЛЮЗИВТІ СПОРТ: МҮМКІНДІГІ ШЕКТЕУЛІ АДАМДАРДЫҢ СПОРТТАҒЫ ОРНЫ
Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті
Орындаған: Шалғынбай Әмина Жанболатқызы
Тобы: БТ-26-2
Оқытушы: Куатова Гульдана Алайдаровна

Қазіргі кезде спортпен айналысу әр адам үшін маңызды. Спорт денсаулықты нығайтып қана қоймай, адамға өзіне сенімді болуға, жаңа адамдармен танысуға және бос уақытын пайдалы өткізуге көмектеседі. Бірақ денсаулығында немесе қозғалысында ерекшелігі бар адамдар үшін спортпен айналысу кейде қиын болуы мүмкін. Осы жерде инклюзивті спорттың маңызы көрінеді.
Инклюзивті спорт дегеніміз – мүмкіндігі шектеулі адамдардың басқа адамдар сияқты спортпен айналысуына жағдай жасау. Адамның қандай да бір ерекшелігі оның спортпен айналысуына кедергі болмауы керек. Әр адам өзіне ұнайтын спорт түрін таңдап, өз мүмкіндігіне қарай жаттыға алуы қажет. Инклюзивті спортта жаттығулар адамның ерекшеліктеріне бейімделеді. Мысалы, қозғалысы шектеулі адамға арнайы құралдар қолданылуы мүмкін. Кейбір спорт залдарында пандустар, лифттер және арнайы жабдықтар болуы қажет. Бұл спортпен айналысқысы келетін адамдар үшін өте маңызды.
Инклюзия тек арнайы жағдай жасаумен шектелмейді. Адамға дұрыс қарым-қатынас жасау да маңызды. Мүмкіндігі шектеулі адамдарды қоғамнан бөлек ұстауға болмайды. Керісінше, оларды басқа адамдармен бірге спортқа қатыстыру керек. Сонда адам өзін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезінеді.
Мүмкіндігі шектеулі адамдардың арасында спортқа қызығатын және кәсіби деңгейде айналысатын адамдар көп. Олар түрлі жарыстарға қатысып, өз елінің атынан өнер көрсетеді. Бұл адамдардың жетістіктері олардың еңбегі мен талпынысының нәтижесі екенін көрсетеді.
Кейбір адамдар мүмкіндігі шектеулі адам спортпен айналыса алмайды деп ойлауы мүмкін. Бірақ бұл дұрыс емес. Әр адамның мүмкіндігі әртүрлі болғанымен, өзіне сәйкес спорт түрін табуға болады. Мысалы, жүзу, үстел теннисі, жеңіл атлетика, баскетбол және басқа да спорт түрлерінің бейімделген нұсқалары бар.
Спорттағы адамның орны тек жарысқа қатысумен шектелмейді. Мүмкіндігі шектеулі адамдар жаттықтырушы, спорттық іс-шаралардың қатысушысы немесе басқа да маман бола алады. Сондықтан олардың спорттағы мүмкіндіктері кең.
Инклюзивті спорттың тағы бір пайдасы – адамның көңіл күйіне әсер етуі. Спортпен айналысқан кезде адам өзінің белгілі бір нәрсеге қабілетті екенін түсінеді. Жетістікке жету адамның өзіне деген сенімін арттыруы мүмкін. Сонымен қатар спорт адамдармен араласуға мүмкіндік береді. Спорттық үйірмелерге қатысу арқылы жаңа достар табуға болады. Бірге жаттығу жасау, жарысқа қатысу және бір-біріне көмектесу адамдарды жақындастырады.
Командалық спорттың бұл жағынан пайдасы көп. Командада әр адамның өз орны болады. Ең бастысы – адамның өзін команда мүшесі ретінде сезінуі.
Қазақстанда да мүмкіндігі шектеулі адамдардың спортқа қатысуына көңіл бөлініп келеді. Қазақстандық параспортшылар түрлі халықаралық жарыстарға қатысып, жүлделі орындарға ие болып жүр. Бұл елімізде параспорттың дамып келе жатқанын көрсетеді.
Бірақ әлі де шешуді қажет ететін мәселелер бар. Мысалы, барлық спорт ғимараттары мүмкіндігі шектеулі адамдарға толық ыңғайлы болмауы мүмкін. Кейбір жерлерде пандустар, лифттер немесе арнайы киім ауыстыратын орындар жетіспейді. Тағы бір мәселе – арнайы спорттық құралдардың жеткіліксіз болуы. Кейбір адамдарға бейімделген жабдықтар қажет. Сондықтан мұндай құралдарды көбейту маңызды.
Мектептер мен университеттерде де инклюзивті спорттық іс-шаралар көбірек ұйымдастырылуы керек. Студенттер бірге спортпен айналысып, бір-біріне көмектессе, қоғамда түсіністік арта түседі.
Инклюзивті спортты дамытуда бірнеше қиындық бар. Біріншісі – спорттық ғимараттардың толық бейімделмеуі. Егер адам ғимаратқа кіре алмаса немесе қажетті жерге өздігінен жете алмаса, оның спортпен айналысуы қиын болады. Екінші қиындық – арнайы мамандардың аз болуы. Мүмкіндігі шектеулі адамдармен жұмыс істейтін жаттықтырушы әр адамның ерекшелігін білуі керек. Ол жаттығуды дұрыс таңдап, қауіпсіздікке көңіл бөлуі қажет.
Үшінші мәселе – адамдардың көзқарасы. Кейде қоғамда мүмкіндігі шектеулі адамға тек көмек керек деген түсінік кездеседі. Бірақ олар да өз бетінше шешім қабылдай алады, спортпен айналыса алады және жақсы нәтижелерге жете алады. Сондықтан инклюзивті спортты дамыту үшін тек спорт залдарын өзгерту жеткіліксіз. Адамдардың бір-біріне деген қарым-қатынасын да өзгерту керек.
Инклюзивті спортты дамыту үшін, біріншіден, спорттық ғимараттарды барлығына ыңғайлы ету қажет. Пандустар, лифттер, кең есіктер және арнайы санитарлық бөлмелер сияқты жағдайлар жасалуы тиіс. Екіншіден, спорттық үйірмелер туралы ақпаратты көбірек тарату керек. Адамдар қай жерде қандай спорт секциясы бар екенін және оған қалай қатысуға болатынын оңай табуы тиіс. Үшіншіден, мүмкіндігі шектеулі адамдарға арналған спорттық құралдарды көбейту қажет. Бұл олардың әртүрлі спорт түрлерімен айналысуына мүмкіндік береді. Төртіншіден, мектептер мен университеттерде ортақ спорттық іс-шаралар ұйымдастыруға болады. Мұндай іс-шаралар адамдарды жақындастырып, бір-бірін жақсы түсінуге көмектеседі. Бесіншіден, қоғамда инклюзия туралы дұрыс түсінік қалыптастыру қажет. Мүмкіндігі шектеулі адамдарға тек аяушылықпен қарамай, оларды қоғамның толыққанды мүшесі ретінде қабылдау маңызды.
Инклюзивті спорттың психологиялық және эмоционалдық әсері де ерекше. Өзіне деген сенімділік адамның жетістіктерге жетуі және жаңа дағдыларды меңгеруі арқылы артады. Спорттық ойындар стрессті азайтуға, мазасыздықты төмендетуге және көңіл күйді жақсартуға көмектеседі. Ал мотивация мен ерік-жігер адамның қиындықтарды жеңуіне және алға қойған мақсаттарына жетуіне ықпал етеді.
Қорыта айтқанда, инклюзивті спорт – қоғам үшін маңызды бағыттардың бірі. Спортпен айналысу әр адамның денсаулығына, көңіл күйіне және әлеуметтік өміріне жақсы әсер етеді. Сондықтан мүмкіндігі шектеулі адамдардың да спортпен айналысуына барлық жағдай жасалуы керек. Адамның қандай мүмкіндігі бар екеніне қарамай, оның спортпен айналысуға және өз қабілетін көрсетуге құқығы болуы тиіс. Спортта бастысы – тек жеңіс емес, адамның өз мақсатына жетуге тырысуы. Инклюзивті спорт дамыған сайын қоғамда адамдардың бір-біріне деген түсіністігі де артады. Сондықтан инклюзивті спортты дамыту – тек спорт үшін емес, бүкіл қоғам үшін қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер

Біріккен Ұлттар Ұйымы. Мүгедектігі бар адамдардың құқықтары туралы конвенция.
International Paralympic Committee. Паралимпиадалық спорт туралы ақпараттық материалдар.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының денсаулық және дене белсенділігі туралы материалдары.
Қазақстан Республикасының дене шынықтыру және спорт саласына қатысты ақпараттық және нормативтік материалдары.