Ақпарат және медиа: жалған ақпараттың қоғамға әсері

     Қазіргі әлемде жалған ақпарат – қоғамға тікелей және жанама әсер ететін маңызды қауіптердің бірі. Ғаламтордағы материалдардың 62%-ы қисынсыз немесе толық сенімді емес деп бағаланса, әлем тұрғындарының 86%-ы өмірінде кем дегенде бір рет жалған ақпаратпен кездескен. Киберқауіпсіздік саласындағы есептер бойынша, жалған ақпарат ғаламдық экономикаға жыл сайын шамамен 39 миллиард доллардан астам шығын әкеледі. Бұл көрсеткіш ақпарат тасқынының ауқымын айқын көрсетеді.

Медиасауаттылық және адамдардың реакциясы

Қазақстандық сауалнама нәтижесі көрсеткендей:

• 22% ғана жалған ақпарат пен шынайы ақпаратты дұрыс ажырата алады;

• 57% жауап беруге қиналады;

• 17% әр күнде жалған ақпаратқа тап болады;

• 54% тек кейде кездеседі;

• 23% мүлде кездеспейді деп жауап берген.

Бұл деректер медиасауаттылық деңгейінің әлі де төмен екенін көрсетеді, яғни көп адам ақпараттың шынайылығын дұрыс бағалай алмай қалуы мүмкін.

Ақпараттық қауіптер және мамандар пікірі

2025 жылғы Дүниежүзілік экономикалық форум сарапшылары жалған ақпаратты әлемнің маңызды қауіптерінің бірі деп атаған. Бұл қауіп екінші жыл қатарынан жоғары бағаланып отыр.

Қазақстандағы жағдай және шаралар

• Елде Жалған ақпаратпен күрес орталығы құрылып, жалған ақпаратты анықтау және таралмауын болдырмау жұмысы күшейтілді.

• Отандық ғалымдар RasInfo сияқты жасанды интеллект негізіндегі құралдарды әзірлеп, медиасауаттылықты арттыруға үлес қосуда.

• Заңнама аясында желіде жалған ақпарат таратқандарға жауапкершілік қарастырылып, айыппұл мен әкімшілік жаза қолданылуда.

Қоғамға әсер ететін салалар

• Саяси тұрақтылық: Жалған ақпарат сайлау мен қоғамдық пікірге әсер етуі мүмкін. Әлемдік зерттеулерге сәйкес, 67% халық бұл мәселені маңызды деп санайды.

• Қаржы және бизнес: Қор нарығындағы шешімдерге жалған ақпарат кері әсерін тигізеді.

• Денсаулық сақтау: COVID-19 пандемиясы кезінде жалған ақпарат адамдардың денсаулыққа қатысты шешімдеріне елеулі әсер етті.

Жалған ақпарат қазіргі қоғамның күнделікті шындығына айналып отыр. Ол сананы бұрмалап, сенімді төмендетеді және экономикалық, саяси, әлеуметтік салаларға кері әсерін тигізеді.

Сондықтан:

• Әр адам ақпаратты салыстыру, тексеру және фактчекинг әдістерін пайдаланып тұтынуы қажет.

• Мемлекет пен медиа саласы ақпараттық сауаттылықты арттыру және технологиялық құралдарды енгізу арқылы осы қауіппен күресуге белсенді араласуы тиіс.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Құнанбай Зейнеп