Жасанды интеллект: мүмкіндік пе, әлде қауіп пе?

    Жасанды интеллект соңғы жылдары экономика, медицина, білім және қауіпсіздік салаларында кеңінен қолданыла бастады. Reuters агенттігінің мәліметі бойынша, 2025 жылы Италия компанияларының 16,4 пайызы жасанды интеллект технологияларын қолданған. Бұл көрсеткіш 2023 жылы небәрі 5 пайыз болған. Үлкен кәсіпорындар арасында AI қолдану деңгейі 53,1 пайызды құраса, шағын және орта бизнес өкілдерінде шамамен 15,7 пайыз деңгейінде қалған. Дүниежүзілік сауда ұйымының (WTO) есебінде жасанды интеллекттің жаһандық экономикаға ықпалы көрсетілген. Болжамға сәйкес, 2040 жылға қарай AI халықаралық тауарлар мен қызметтер саудасын шамамен 40 пайызға арттыруы мүмкін. Бұл үрдіс цифрландыру мен автоматтандырудың күшеюімен тікелей байланысты.

Қазақстанда да жасанды интеллектті қолдану бағытында бірқатар жобалар жүзеге асырылуда. el.kz дерегіне сүйенсек, елде AI технологиялары қылмыстың алдын алу, бейнебақылау және қоғамдық қауіпсіздікті арттыру жүйелеріне енгізіле бастаған. Сонымен қатар, еңбек нарығында жаңа мамандықтар пайда болып жатыр. Сарапшылардың пікірінше, деректер талдаушысы, AI-инженер, машиналық оқыту маманы сияқты кәсіптерге сұраныс жылдан жылға артып келеді.

Алайда жасанды интеллекттің дамуы бірқатар қауіптерді де қатар алып келуде. The Guardian басылымында жарияланған зерттеуге сәйкес, автоматтандыру мен AI енгізілуі нәтижесінде 1–3 миллионға дейін жұмыс орны қысқаруы мүмкін. Бұл әсіресе төмен біліктілікті қажет ететін салаларға айтарлықтай әсер етеді.

Time журналының мәліметі бойынша, 2022–2024 жылдар аралығында жасанды интеллектке байланысты зиянды оқиғалар саны 50 пайызға артқан. Олардың қатарына дипфейк видеолар, жалған ақпарат тарататын чатботтар және алаяқтық схемалар жатады. Kazinform агенттігі де AI технологияларының демократиялық процестерге ықтимал әсеріне назар аударады. Жасанды интеллект көмегімен жасалған жалған бейнелер мен аудиожазбалар сайлау науқандары кезінде қоғамды адастыру құралына айналуы мүмкін.

Киберқауіпсіздік саласында да тәуекелдер артып келеді. ESET компаниясының сарапшылары AI әлеуметтік инженерия, фишинг және алаяқтық шабуылдарды күрделендіріп жібергенін атап өтеді. Сонымен қатар, Біріккен Ұлттар Ұйымына жақын дереккөздер жасанды интеллекттің дамуы дамыған және дамушы елдер арасындағы сандық теңсіздікті күшейтуі мүмкін екенін алға тартады. Осылайша, жасанды интеллект адамзатқа үлкен мүмкіндіктер ұсынғанымен, оны жауапкершілікпен қолданбаса, қоғам үшін елеулі қауіпке айналуы мүмкін.

Journiverse” білім беру орталығының оқушысы: Шалхар Ақнұр​