Әбіш Кекілбаев – парасат пен терең ойдың шежірешісі

Әбіш Кекілбаев – қазақ әдебиетінде ғана емес, тұтас ұлт руханиятында ерекше орын алатын, ойы терең, қаламы қуатты, болмысы биік тұлға. Ол – сөз арқылы тарихты сөйлеткен, үнсіз жатқан дәуірлерге жан бітірген, адам жанының ең нәзік иірімдерін дәл танып, дәл суреттеген кемел суреткер.

Маңғыстаудың маңғаз даласында дүниеге келген Әбіштің бойына туған жердің мінезі дарығандай. Бұл өңір – сырттай қатал көрінгенімен, ішкі әлемі тұнған сыр мен шежіре. Сол секілді Әбіштің де шығармалары алғашында салмақты, тіпті ауыр көрінуі мүмкін. Бірақ тереңіне бойлаған сайын, оқырман оның сөз әлемінен тұтас бір ғаламды көреді. Оның әрбір сөйлемі – ойға құрылған, әрбір ойы – тағдырмен астасқан.

Әбіш – тарихты жазған жазушы емес, тарихпен сөйлескен қаламгер. Ол өткенді құр баяндап қоймай, сол кезеңнің рухын, адамның ішкі күйзелісін, заманның күрделі болмысын тірілтіп әкеледі. Оның шығармаларын оқығанда, сен тек оқиға куәсі болмайсың – сен сол дәуірдің бір бөлшегіне айналасың.

Жазушының «Аңыздың ақыры» романы – билік пен адамгершілік арасындағы мәңгілік тартысты бейнелейтін философиялық туынды. Ал «Шыңырау» повесі – адам еңбегі мен тағдырының, өршілдік пен жалғыздықтың символына айналған шығарма. Бұл туындылар арқылы Әбіш адам баласының ішкі әлеміне терең бойлап, оның әлсіздігі мен күшін қатар көрсетеді.

Әбіштің қаламынан туған кейіпкерлер – жай адамдар емес. Олар – ой иелері, тағдыр иелері. Әрқайсысының жан дүниесінде үлкен күрес, терең қайшылық жатыр. Жазушы сол күресті сырттай емес, іштен көрсетеді. Оның кейіпкерлері көбіне үнсіз. Бірақ сол үнсіздіктің өзінде үлкен мағына, терең сезім бар.

Әбіштің тілі – ерекше. Ол сөзді жай қолданбайды, оны зергердей өңдейді. Әр сөз өз орнында, әр сөйлем өз салмағымен тұрады. Оның тілінде асығыстық жоқ, даурықпа жоқ. Керісінше, сабыр бар, тереңдік бар, парасат бар. Сол себепті оның шығармаларын асықпай, ойланып оқу керек. Сонда ғана оның шынайы құндылығы ашылады.

Жазушы тек әдебиетпен шектеліп қалған жоқ. Ол – ел ісіне араласқан, халықтың тағдырына бейжай қарамаған қайраткер. Тәуелсіз Қазақстанның қалыптасу кезеңінде ол маңызды қызметтер атқарып, елдің рухани дамуына үлкен үлес қосты. Бұл оның тұлғасын одан әрі биіктете түседі.

Әбіш – үндемей отырып үлкен ой айтатын, қарапайым сөзбен терең мағына жеткізетін сирек дарын. Оның болмысы да, шығармашылығы да үйлесімді. Ол – сөз бен ойдың, тарих пен қазіргі заманның, рух пен ақылдың тоғысқан тұсы.

Қазақ әдебиетінде Әбіш Кекілбаевтың орны айрықша. Ол – оқырманын жеңіл әсермен емес, терең оймен тәрбиелейтін жазушы. Оның шығармалары адамды ойлануға, өзін тануға, өмірдің мәнін түсінуге жетелейді.

Қорытындылай келе, Әбіш Кекілбаев – бір ғана дәуірдің емес, мәңгілік уақыттың қаламгері. Оның мұрасы – ұлттың рухани қазынасы. Уақыт өткен сайын оның еңбектері жаңғырып, жаңа буынға жаңа ой сыйлай береді.

 

---