Әлихан Бөкейхан – ұлт руханиятының шамшырағы -  Берікқызы Айзере

     Әлихан Бөкейхан – қазақ халқының тарихында ерекше орын алатын ірі тұлға, көрнекті ғалым әрі қоғам қайраткері. Ол 1866 жылы бұрынғы Семей облысы Қарқаралы уезіне қарасты Тоқырауын болысындағы Қызыларай өңірінде дүниеге келген. Білім жолын Қарқаралыдағы медреседен бастап, кейін Омбы қаласындағы техникалық училищеде оқыды. Бұл оқу орны Сібір теміржолы үшін мамандар даярлауға бағытталған еді. 1894 жылы оқуын тәмамдап, орман шаруашылығы саласы бойынша білім алып, ғылыми қызметке бет бұрды. Сонымен қатар ол құқық саласын да меңгеріп, жан-жақты білімді маман ретінде қалыптасты.

Әлихан Бөкейхан қоғамдық-саяси өмірге ерте араласып, қазақ халқының мүддесін қорғау жолында белсенді қызмет атқарды. Ол қазақ зиялыларымен бірге 1905 жылы Қарқаралы петициясын дайындауға қатысып, халықтың жер, тіл, дін және саяси құқықтарына қатысты талаптарын көтерді. Бұл құжат қазақ қоғамының саяси санасының өсуіне ықпал еткен маңызды тарихи қадамдардың бірі болды.

Ол бүкіл қазақ халқын біріктіруді мақсат етіп, ұлттық бірлікті нығайтатын «Алаш» идеясын қолдады. Әлихан Бөкейхан осы қозғалыстың жетекшілерінің бірі ретінде елдің болашағын тәуелсіз, білімді және өркениетті қоғам ретінде қалыптастыруды көздеді. Ғылыми қызметі де айрықша назар аудартады. Оның қазақ халқының тарихы мен этнографиясына арналған еңбектері ұлттық ғылымның дамуына үлкен үлес қосты. «Қырғыздар (қазақтар)», «Сұлтан Кенесары Қасымұлы тарихы жайлы материалдар», «Қарқаралы уезі қазақтарының рулық құрылымы», сондай-ақ Абай Құнанбайұлы туралы зерттеулері – соның дәлелі. Бұл еңбектері арқылы ол қазақ қоғамының өткені мен рухани болмысын терең зерттеген ғалым ретінде танылды.

Әлихан Бөкейхан – қазақ әдебиеті мен мәдениетін зерттеуде де маңызды із қалдырған тұлға. Ол Абай Құнанбайұлы шығармашылығын алғаш зерттеп, таныстырған ғалымдардың бірі ретінде абайтану ғылымының бастауында тұрды. Сонымен қатар ол өз халқының тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін құрметтеудің және елге адал қызмет етудің үлгісін көрсетті. 2016 жылы Қазақстанда Әлихан Бөкейханның 150 жылдық мерейтойы кең көлемде аталып өтті. Бұл – оның ел тарихындағы орны мен еңбегінің жоғары бағаланғанының айқын көрінісі.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Берікқызы Айзере