Есімнің Тектен биіктеуі: Тұлғалықтың ең биік шыңы - Такура Асхан

     Қазақ баласы үшін «тегін білу» бұлжымас қағида, тарихи жадының темірқазығы. «Жеті атасын білмеген жетесіз» деген тәмсіл санамызға сіңіп кеткен. Алайда, тарихтың алтын парақтарына үңілсек, бір қызық әрі тың философиялық құбылысты байқаймыз. Кейбіреулер «тегінен айырылуды» қасірет санаса, біз оны тұлғаның есімі өз тегінің (фамилиясының) шеңберінен шығып, ұлттық символға айналуы деп қарастыруымыз керек. Бұл тегін ұмыту емес, керісінше, есімнің бүкіл халыққа ортақ «Рухқа» айналу деңгейі.

Біз «Абай» дегенде, оның қасына «Құнанбайұлы» деген тіркесті қоспасақ та, ұлы кемеңгердің болмысын бірден танимыз. Неге? Өйткені Абай есімі бір әулеттің немесе бір рудың меншігі болудан қалған. Ол бүкіл қазақ болмысының, ұлттық парасаттың баламасы. Шоқан, Шәкәрім, Ахмет немесе Мағжан десек, біз олардың құжаттағы тегін немесе әкесінің атын іздемейміз. Олар өз еңбегімен, бірегей болмысымен «тек» деген ұғымды есімінің көлеңкесінде қалдырды. Бұл адамның өз атасының ғана емес, бүкіл Алаштың баласына айналғандығының, яғни «Адамның ұлы» болғанының нақты белгісі.

Көп жағдайда біз тегімізге тым қатты жабысып, сол арқылы ғана тұлға болғымыз келеді. «Мен пәленше батырдың ұрпағымын» деп мақтану көбіне адамның өз бойында дербес қасиеті болмағанда шығатын қорғаныш реакциясы. Ал шын мәнінде, нағыз тұлға өз тегіне мақтаныш сыйлайтын адам. Сіз айтқан «тегінен айырылу» бұл шектеулі шеңберден, рулық санадан шығып, ұлттық, тіпті жаһандық деңгейге көтерілу. Егер сенің есімің ешқандай қосымшасыз-ақ ел аузында құрметпен аталса, демек, сен өз есіміңді жай ғана «фамилия» емес, ұлттық «Киеге» айналдырғансың. Бұл деңгейге жеткен адамның аты оның атқарған ісінің мөрі іспетті.

Бүгінгі таңда миллиондаған адам «Пәленшеев» немесе «Түгеншеев» болып тізіліп жүр. Бірақ тарих олардың көбін тегімен қоса ұмытады. Ал есімі ғана қалғандар уақыт сынынан өткендер. Осылайша, есімнің жеке-дара аталуы сол адамның қоғамға сіңірген еңбегінің, төккен терінің және рухани биіктігінің символы. Бұл «Атаның ұлы емес, Адамның ұлы болудың» нақты көрінісі. Бұл деңгейде адам өзінің физикалық тегінен асып түсіп, рухани тектің негізін қалайды.

“Journiverse” білім беру орталығының оқушысы: Такура Асхан