Әке – жүректегі мәңгі сағыныш - Тураева Дина Абдрашовна

 

   КІРІСПЕ

Әке – әр адамның өміріндегі ең қастерлі, ең биік ұғымдардың бірі. Ол – отбасының тірегі, шаңырақтың қорғаны, баланың өмір жолын айқындайтын асыл тұлға. Әкенің әрбір сөзі, әрбір ісі – бала үшін өнеге, өмірлік сабақ, бағыт беретін темірқазық іспетті.

Уақыт жылжыған сайын адам баласы балалық шаққа қайта оралып, өткен күндерге ой жүгіртеді. Сол сәттерде жүректе әкеге деген сағыныш ерекше сезіліп, оның бейнесі мәңгілік махаббат пен рухани тірекке айналады. Әке бар күндер – қауіпсіздік пен сенімге толы болса, әке туралы естеліктер – жүректі тербететін мәңгілік мұң мен жылу.

Бұл шығарма әкеге деген сағыныш пен құрметтің, балалық шақтағы әрбір естеліктің, өмірлік сабақ болған оқиғалардың жиынтығы. Әрбір тарау – жүректен шыққан шынайы сезім, өткен күндерге деген ыстық ықылас.

Бұл туындыда әке бейнесі арқылы өмірдің мәні, балалық шақтың тазалығы, адамгершілік пен мейірімнің құндылығы суреттеледі.

 Әке – жүректегі мәңгілік жарық, ал оған деген сағыныш – өмір бойы сөнбейтін сезім…

ӘКЕ ТУРАЛЫ ОЙ – МӘҢГІ САҒЫНЫШ

Өмір деген – бірде шуақты таң, бірде мұңға толы кеш. Сол өмірдің тереңіне үңілген сайын адам баласы үшін ең қымбат екі ұғымның салмағы айқындала түседі. Ол – ана мейірімі мен әке парасаты. Бұл екеуі – адамның тағдырын қалыптастыратын, өміріне бағыт беретін, жүрегіне мәңгілік із қалдыратын қос асыл тірек.

Біз қанаттанып, өмірге қадам басқанша, бұғанамыз бекіп, ой-санамыз толысқанша осы қос бәйтеректің саясында еркелей өсеміз. Солардың ақ адал еңбегі мен жанкешті қамқорлығының қадірін уақыт өткен сайын ғана терең түсінесің. Бірақ, өкініштісі – перзенттік парыздың өтеуі ешқашан толық болмайтынын да өмірдің өзі ұғындырады.

Мен үшін әке бейнесі – биіктік пен бекзаттықтың, сабыр мен салмақтылықтың, әділдік пен адамгершіліктің тұтас тұлғасы. Оның өмірі – қарапайым көрінгенімен, ішкі мазмұны терең, өнегеге толы ғұмыр еді. Сол асыл жанның жарқын бейнесі жүрегімде мәңгі сақтаулы.

Әбдіреш Төреұлы – өз заманының жауапкершілікті арқалаған, елге адал қызмет еткен азаматтарының бірі болатын. 1945 жылдың 1 қаңтарында Тәжікстан жерінде дүниеге келіп, кейін Шымкент өңіріне қоныс аударып, білім мен тәртіпке негізделген өмір жолын таңдады. Жастайынан еңбекке араласып, Шымкент қаласындағы милиция училищесін тәмамдап, ел қауіпсіздігі жолында қызмет етуге бел буды.

Өмірдің өзегі – еңбек екенін ерте ұққан әкем Ішкі істер саласында табан аудармай отыз жыл бойы қызмет атқарды. Бұл жылдар оның өміріндегі жай ғана уақыт емес, ел алдындағы адалдық пен жауапкершіліктің өлшемі еді. Қызмет барысында ол өз ісіне тиянақты, сөзіне берік, мінезі сабырлы, болмысы биік азамат ретінде танылды.

Әкем мен анам – Марияш екеуі шаңырақ көтеріп, өмірдің бар қызығы мен сынағын бірге көрді. Сол шаңырақтан өрбіген ұрпақ – бүгінде өсіп-өнген, әр салада еңбек етіп жүрген бір әулетке айналды. Әкемнің әр баласына деген қамқорлығы, мейірімі, болашағына деген сенімі – біз үшін мәңгілік бағдаршам іспетті еді.

Бүгінде сол асыл әкемнің өмірден өткеніне де уақыт сырғып өте шықты. Уақыт зымыраса да, жүректегі сағыныштың орны толмайды екен. Он жыл емес, он ғасырға татитын сағыныш секілді… Өйткені әке – тек өткен шақтың естелігі емес, ол – жүректің мәңгілік иесі.

Осы жылдар ішінде өмір бізді қатайтып, шыңдап, сабыр мен төзімнің салмағын ұқтырды. Әкесіз өткен әр күн – сағыныш пен ойға толы үнсіздік. Бірақ сол үнсіздіктің өзінде әкенің дауысы, ақылы, мейірі сезіліп тұратындай…

Мен үшін әке – тек туған жан емес, ол – өмірлік ұстаз, рухани тірек, адамдықтың биік өлшемі. Оның әрбір сөзі – өсиет, әрбір ісі – өнеге, әрбір болмысы – тұтас тәрбие мектебі.

Сағыныш – жүректің үнсіз жыры.
Әке бейнесі – уақыт өшіре алмайтын мәңгілік жарық.
Ол кісі барда – әлем нұрлы еді,
Ол кісі жоқта – жүрек қапалы, бірақ үмітті…

Себебі біз сенеміз:
әке рухы – ұрпағын әрдайым қолдайтын, қорғап жүретін мәңгілік күш.

Жатқан жерің жайлы, топырағың торқа, жаның жаннатта болсын, асыл әке…

 

ӘКЕНІ АҢСАҒАН ЖҮРЕК

Мен үшін қаңтар айы бұрын жай ғана қыс мезгілі болатын. Ақ қар, суық ауа, ұзақ түндер… бәрі әдеттегідей көрінетін. Бірақ 31 қаңтар келгеннен кейін бұл ай мен үшін мүлде басқа мағынаға айналды.

Сол күні әкем көз жұмды.

Сол күннен бастап қаңтар маған суық емес, ауыр сезім болып сезіледі. Қар бұрынғыдай таза көрінбейді, ал тыныштық бұрынғыдай жайлылық сыйламайды. Бәрі өзгеріп кеткендей.

Бұрын әкем бар кезде үйдің іші тірі болатын. Оның қадамы естілгенде-ақ, үйге бір жылулық кіретін. Ол көп сөйлемейтін, бірақ әр ісі біз үшін үлкен тірек еді. Оның үнсіздігі – бізді қорғайтын қалқан сияқты болатын.

Енді сол үн жоқ.

Кейде өзіме сенбей, бәрі түс сияқты көрінеді. Бір күні ол кіріп келетіндей, дауысы естілетіндей, бәрі бұрынғыдай болатындай сезім болады. Бірақ уақыт тоқтамайды екен.

Бір сәттерде мен әлі де оны күтемін. Үйдің есігі ашылғандай болып елестейді. Қадамның дыбысы естілетіндей болады. Бірақ ол тек естелік болып қалады.

Ең қиыны – үйдің тыныштығы.

Себебі бұрын сол тыныштықтың ішінде әкемнің бар екені сезілетін. Ал қазір сол тыныштықтың өзі бос сияқты.

Бірақ уақыт өте келе мен бір нәрсені түсіне бастадым.

Әкем кеткен жоқ.

Ол менің ішімде қалды.

Менің сабырымда, менің үнсіздігімде, менің кей шешімдерімде оның ізі бар. Кейде бір жағдайға дұрыс қарасам, “бұл әкемнің ойлау тәсілі еді” деп ойлаймын. Кейде үндемей қалсам, “ол да осылай тыныш болатын” деймін.

Сол кезде жүрегім сәл жеңілдейді.

31 қаңтар – мен үшін жай күн емес.

Бұл – сағыныштың басталған күні.

Бірақ сонымен бірге бұл – әкемнің менің өмірімде мәңгі қалғанының белгісі.

Мен оны енді көзіммен көрмеймін.

Бірақ жүрегіммен сеземін.

Кейде түнде ішімнен ғана:
“Әке…” — деп сыбырлаймын.

Жауап жоқ.

Бірақ мен білемін — сағыныштың өзі махаббаттың жалғасы.

Ал әке – жүректе өмір сүретін адам.

 

ӘКЕ МЕЙІРІМІ – МӘҢГІЛІК ЖАРЫҚ

Кейбір адамдар өмірден өткеннен кейін ғана емес, өмір бойы сені жетелеп жүретін сияқты болады. Мен үшін сондай адам – әкем.

Ол кісінің мінезі қатты емес еді, бірақ жұмсақ деп те айта алмайсың. Ол жай ғана өз қалпымен өмір сүретін: артық сөзге жоқ, бірақ әр ісі нақты, әр қадамы нық. Біз үшін көп сөйлемесе де, оның бар болуының өзі үйге бір тәртіп пен тыныштық әкелетін.

Бала кезде мен мұны түсінбедім. Маған ол жай ғана “үндемейтін әке” сияқты көрінетін. Ал шын мәнінде, ол үнсіздігімен бізді бағып жүрген адам екен.

Есімде бір нәрсе анық қалыпты. Қыстың бір суық күні болатын. Мен сыртқа шығып ойнап келіп, тоңып кірдім. Әкем мені бірден байқап, ештеңе деместен сырт киімімді дұрыстап, қолымды ұстап көрді. “Мұздап қалыпсың” деді ғана. Сол бір қарапайым сөздің ішінде үлкен қамқорлық жатқанын мен кейін ғана түсіндім.

Ол бізге махаббатын көп айтпайтын. Бірақ оның әр әрекеті соны дәлелдеп тұратын. Үйге бір нәрсе керек болса, үндемей алып келетін. Біреуіміздің көңіліміз түссе, сөзбен емес, тыныш қасында отыруымен жұбататын.

Мен өскен сайын соны байқай бастадым: әкенің махаббаты көбіне көзге көрінбейді екен.

Ол сезім шулап емес, тыныш қана өмір сүріп жатады.

Уақыт өте мен үйден алыстап кеттім. Студент болдым, өз жолым басталды. Сонда ғана мен әкемнің үнсіздігіне басқа көзбен қарай бастадым. Бұрын “аз сөйлейді” деп ойласам, қазір ол адамның ішкі сабырын, төзімін сездім.

Қиындық көрсе де, бізге білдірмейтін. Шаршаса да, жүзін түзей салатын. Сол бір “бәрі жақсы” деген бейнесінің артында қаншама еңбек, қаншама уайым жатқанын енді ғана ұққандай болдым.

Бірақ өмір кейде күтпеген жерден өзгереді екен.

Бір күні әкем әлсірей бастады. Басында мән бермедік. Бірақ уақыт өте оның баяулап бара жатқанын сездік. Үйдің ішіндегі ауа да өзгергендей болды.

Сол күндер өте ауыр еді.

Өйткені бұрын үйді ұстап тұрған адам енді әлсіреп бара жатқанын көру оңай емес екен.

Сосын бір күн…

Бәрі тоқтағандай болды.

Үй іші бұрынғыдай емес. Тыныштық бар, бірақ ол тыныштық жеңіл емес. Бір нәрсе жетіспейді. Сол жетіспеушілік үйдің әр бұрышында сезіледі.

Ең қиыны – дауыстың жоқтығы.

Бұрын біз байқамайтын сол үнсіз қадамдар, сол жай ғана қарап өтетін көзқарас енді жоқ.

Бірақ уақыт тоқтамайды.

Адам үйренеді.

Бірақ ұмытпайды.

Мен кейде күнделікті өмірде бір жағдайға тап болсам, ішімнен әкемнің әрекетін еске аламын. Ашуға берілмей, асықпай шешім қабылдағым келеді. Бір нәрседен қорықсам, сабыр сақтауға тырысамын.

Сол кезде бір шындық ашылады:

Мен өзім болсам да, мен толық өзім емеспін.

Менің ішімде оның ізі бар.

Әке мейірімі – дауыстап айтылатын сөз емес.

Ол – адамның мінезіне айналып кететін үнсіз тәрбие.

Кейде түн тыныштығында отырып, ешкімге естіртпей ғана:
“Әке…” – деп айтып қоямын.

Жауап жоқ.

Бірақ біртүрлі тыныштық келеді.

Сол тыныштықтың ішінде оның бар екенін сеземін.

Себебі әке мейірімі жоғалмайды.

Ол адаммен бірге кетпейді.

Ол адамның ішінде қалып, өмір бойы жарық болып тұрады.

 

ӘКЕМ ӨМІРДЕН ӨТКЕННЕН КЕЙІН 4 ЖЫЛДАН СОҢ КӨРГЕН ТҮС

Таң рауандап атқан шақ еді. Терезеден түскен бозғылт сәуле бөлмені әлсіз ғана нұрға бөлеп тұр. Көзім ілініп кетіп, өзімді бір таныс, бірақ сағымдай алыстап кеткен әлемнің ішінде жүргендей сезіндім…

Ас үйдің табалдырығынан аттап өттім. Үлкен бөлменің ішіне енген сәтте, көз алдымда жүрегімді шым еткізген көрініс ашылды. Қақ төрде – әкем отыр. Қасында – анам. Екеуінің де жүзі ерекше нұрланып, бал-бұл жайнап тұр. Бұрын-соңды көрмеген бір шаттық, бір тыныштық олардың жүзін гүлге айналдырып жібергендей.

Үйдің іші абыр-сабыр. Аулада біреу мал сойып, қазан асылып жатыр. Дастарқан жайылып, тоғызымыз түгел жиналғандай… Бәрі өз орнында, бәрі бұрынғы қалпында. Жүрегім алып-ұшып, өз көзіме өзім сенбей тұрмын.

Әкеме қарап:
— «Сіз… тірі екенсіз ғой…» — деген ой жанымды жарып өтті.

Өйткені біз оны… біз оны жоғалтқан едік қой… төрт жыл бұрын…
Ал мынау не? Қандай тылсым? Қандай ғажайып?

Әкем болса, баяу ғана сөйлеп отыр. Алыстан келгендей, ұзақ сапардан шаршап келгендей, бірақ жүзінде ешқандай мұң жоқ. Керісінше, бір байсалдылық пен тыныш қуаныш бар. Мен жүгіріп барып:
— «Әкем келді! Әкем келді!» — деп дауыстағым келді.
Сыртқа шығайын деп тұрғандарға қайта-қайта:
— «Айтыңдаршы, әкем келді!» — дей беремін.

Сол сәтте жүрегім ерекше күйге түсті. Бақыт па, сағыныш па, әлде екеуі араласқан бір түсініксіз сезім бе – өзім де ажырата алмадым.

Бірақ…

Кенет бәрі үзіліп кетті.

Көзімді ашыппын.

Бөлме тым тыныш. Суық тыныштық. Түсімнің соңғы сәтін қайта жалғап жібергім келді. Көзімді қайта жұмдым… қайта көрейін дедім… бірақ бәрі бұлдырап, сағымға айналып кете берді. Жүрек шым ете қалды.

Сол сәтте түсімнің жалғасын емес, тек бір шындықты ғана ұқтым:
ол сәт – өңде емес, тек жүректің сағыныштан жасаған елесі еді.

Бетімді көрпемен бүркеп, қараңғылыққа сүңгідім. Көз жасым үнсіз ғана ағып жатты. Сол көз жастың әр тамшысында – әкеге деген сағыныш, жүректегі өкініш, жазылмайтын мұң бар еді.

Сосын іштей бір ой келді…
Мүмкін, бұл түс – әкемнің бізді алыстан бақылап жүргенінің белгісі шығар…
Мүмкін, ол бізді көріп, амандығымызды тілеп тұрған шығар…

Әкем мінезі тұйық еді. Сырт көзге қатал көрінгенімен, жүрегі жұмсақ, ниеті таза, сөзі салмақты болатын. Ол кісі көп сөйлемейтін, бірақ әр айтқан сөзі – өмір сабағы еді.

Әке – біздің асқар тауымыз еді.
Бізді өсірген, жеткізген, өмірдің ыстығы мен суығына төзуді үйреткен сол кісі болатын. Әке деген – тек қамқоршы емес, ол – үйдің тірегі, шаңырақтың иесі, отбасының қорғаны.

Анамыз Марияш жүзінен әрдайым жылу төгіліп тұратын, жан-жағына мейірім шашып жүретін асыл ана…
Ол кісі бізді үнемі:
— «Әкеңді сыйла», «Әкеңді ренжітпе», «Әкеңнің сөзін тыңда» — деп тәрбиелейтін.

Сол тәрбиенің қадірін енді ғана терең түсініп отырмын…

Бүгінде сол әкеміз жоқ… бірақ оның бейнесі жүрегімізде тірі. Оның әр сөзі, әр қимылы, әр қарасы – біздің өміріміздің темірқазығы болып қалды.

Жаным әлі де ауырады…
Кейде өзімді жартылай қалғандай сезінемін. Өмірдің ең әдемі сәттері бір сәтте жаңбыр шайған суреттей көмескіленіп кеткендей…

Бұл – ұмытылмайтын мұң.
Бұл – жазылмайтын жара.
Бұл – жүректе мәңгі қалатын сағыныш.

Бірақ сонымен бірге мен бір нәрсені анық білемін:
Әке – өлген жоқ. Ол біздің жүрегімізде өмір сүріп жатыр.

 САБЫР БЕРГЕН ӘКЕНІҢ ҮНІ

Бес жыл бұрын мен өмірімде ең ауыр сынақтардың бірін бастан өткердім. Сол кезде «пайызсыз ақша береміз» деген жалған уәдемен онлайн алаяқтарға алданып, үлкен көлемде қарызға кіріп кеттім. Бір сәттік сенімсіздік, аңғалдық – бәрі мені қиын жағдайға алып келді.

Сол күндерде жан-дүнием қатты күйзеліске түсті. Үміт пен қорқыныш араласқан ауыр ойлардан арылу қиын болды. Қарыз көбейіп, жағдайым ушыққан сайын ішкі әлемім де күйреп бара жатқандай сезілді. Амалсыздықтан барымды сатып, жағдайды түзетуге тырыстым.

Дәл сол қиын кезеңде, жүрегім еңсесі түскен сәттерде, мен әкемді түсімде көрдім. Ол кісі бұрынғыдай сабырлы қалпында, мейірімге толы жүзбен жанымда тұрғандай болды. Әкем маған қарап:
— Сабыр, балам… өзіңді ұста, – деді.

Оның осы қарапайым ғана сөзі мен үшін үлкен демеу болды. Түс болса да, әкемнің дауысы жүрегіме жылулық беріп, ішкі күйзелісімді бір сәтке болса да жеңілдеткендей әсер етті. Сол сәттен бастап мен өзімді қолға алуға, сабыр сақтауға тырыстым.

Қанша қиындық болса да, әкемнің сол сөзі мені алға жетеледі. Ол кісінің бейнесі мен үшін тек естелік емес, рухани тірекке айналды. Әрбір ауыр сәтте оның «сабыр бол» деген үнсіз аманаты есіме түсіп, қайта күш табатынмын.

Бұл өмірде сынақтар болады, бірақ сол сынақтардың ортасында адамды ұстап тұратын – жақындарының рухы мен естелігі екеніне көзім жетті. Мен үшін әкемнің сол түсімде айтқан сөзі – ең үлкен қолдау, ең үлкен жұбаныш болып қалды.

 Кейде бір ауыз сөз – адамның бүкіл өмірін қайтадан тұруына себеп болады…

 

БАЛАМ, ҚИЫНДЫҚТАН ШЫҒАСЫҢ, УАЙЫМДАМА...

Өмірде кей сәттер болады — бәрі бір мезетте ауырлап, ойлар шатасып, ішкі әлеміңде тыныштық жоғалатын кездер. Сондай шақтарда адамға ең керегі – бір жылы сөз, бір демеу, бір үміт.

Маған да басым қатты қиындыққа түскен сәттерде әкем түсіме жиі кіріп, жүрегіме жылу сыйлайтын. Сол түстердің бірінде әкем анық, сабырлы қалпында қарсы алдымда тұрды. Жанарында бұрынғыдай мейірім бар, даусында таныс тыныштық сезіледі.

Ол маған ұзақ қарап тұрып:
— Балам… қиындықтан шығасың, уайымдама, – деді.

Осы бір қарапайым ғана сөз жүрегіме ерекше әсер етті. Сол сәтте ішімдегі ауырлық біртіндеп жеңілдеп, бойыма бір жылулық тарағандай болды. Әкемнің сол сөзі мені құлатпай ұстап тұрған тірек сияқты сезілді.

Оянып кеткеннен кейін де сол үн, сол сөз ойымнан кетпеді. Қанша қиындық болса да, әкемнің сол демеуі маған күш беріп тұрғандай еді. Мен өзімді жалғыз емес, бір қолдауы бар адамдай сезіндім.

Сол кезден бастап әр қиын сәтте әкемнің сол сөзі есіме түседі. Ол кісінің бейнесі мен үшін тек естелік емес, жүрегімді тыныштандыратын ішкі күшке айналды.

 Кейде бір ауыз сөз – адамның бүкіл жанын қайта тұрғызады…

 

 ҮНСІЗ ҚОРҒАННЫҢ ҮНІ

Кейбір адамдар өмірден өткен соң ғана олардың шын мәніндегі орнын түсінесің. Тірі кезінде қарапайым көрінген әрбір сәт, әрбір сөз, әрбір жанасу кейін жүрекке шаншудай қадалып, сағынышқа айналады. Мен үшін сондай ұлы бейне – әкем.

Әкем көп сөйлемейтін. Оның дауысы сирек шығатын, бірақ сол сирек сөздердің өзі салмақты, орнықты болатын. Үйде бірдеңе болып жатса да, ол асықпай, байыппен ғана қарап отыратын. Сол үнсіздіктің өзінде бір үлкен күш, бір терең сабыр бар еді.

Бала кезімде мен оны түсінбейтінмін.

Маған кейде әкем салқын, ал анам жақын көрінетін. Анамның мейірімі ашық, сөзге толы еді. Ал әкемнің махаббаты көзге көрінбейтіндей, сезілмейтіндей көрінетін. Бірақ уақыт өте келе мен бір ақиқатты түсіндім: әкенің махаббаты – дауысты емес, ол әрекетте, жауапкершілікте, үнсіз қамқорлықта жасырынып жатады екен.

Бір күні кешкісін жарық сөніп қалды. Үй іші қараңғылыққа оранып, мен қорқып кеткен едім. Анам шам іздеп әбігерге түсіп жүргенде, әкем ештеңе деместен жаныма келіп отырды. Қолымды ұстап, жай ғана қасымда отырды.

Ол ештеңе айтқан жоқ.

Бірақ дәл сол сәтте менің қорқынышым жоғалып кетті.

Мен қараңғылықтан емес, жалғыздықтан қорқатынымды сол кезде түсінгендей болдым. Ал әкемнің үнсіз ғана жанымда отыруы – мен үшін ең үлкен қорған еді.

Тағы бір күні есімде. Мен мектептен көңілім түсіп келдім. Бір нәрседен жеңіліп, өзімді әлсіз сезінгенмін. Ешкімге айтқым келмеді. Үйдің бір бұрышында үнсіз отырдым.

Әкем менің қасыма келіп:
— Шаршадың ба? — деп сұрады.

Мен басымды изедім.

Ол артық сұрақ қоймады. Тек:
—  Демал. Бәрі орнына келеді, — деді.

Сол сөздер мені жұбатқандай болды. Себебі ол мені түсінетінін білдім. Тіпті мен айтпасам да.

Әкемнің тәрбиесі де ерекше еді. Ол ешқашан ұзақ ақыл айтпайтын. Бірақ өз ісімен үлгі көрсететін. Ерте тұратын, еңбектенетін, ешкімге ауыр сөз айтпайтын. Қиындықты көрсетпей көтеретін.

Мен оның шаршағанын сирек байқайтынмын. Ал қазір ойласам, ол да адам ғой… тек біз үшін бәрін жасырып келген екен.

Уақыт өте келе, мен есейе бастадым. Әкемнің де жүзіне әжім түсіп, шашына ақ кіре бастады. Бұрынғыдай ширақ емес, баяу қимылдайтын болды. Бірақ оның көзіндегі мейірім сол күйінде қалды.

Тек мен өзгердім.

Бұрын байқамағанымды байқап, бұрын сезбегенімді сезіне бастадым.

Әкемнің үнсіздігі енді маған салқын емес, керісінше тереңдік болып көрінді. Оның әрбір қарапайым ісінің артында қаншама жауапкершілік, қаншама махаббат жатқанын түсіндім.

Ал бір күні…

Үй іші бұрынғыдай емес, тым тыныш болып қалды.

Сол тыныштықтың ішінде әкемнің дауысы жоқ еді.

Сол кезде ғана мен шын мәнінде жалғыз қалғанымды сезіндім.

Бірақ уақыт өте келе мен тағы бір ақиқатты түсіндім: әкемнің үні жоғалмаған екен.

Ол менің ішімде қалыпты.

Қиын сәтте сабыр сақтасам – ол әкемнен.
Біреуге ауыр сөз айтпай, үндемей қалсам – ол да әкемнен.
Жауапкершілікті мойныма алсам – ол да оның тәрбиесі.

Кейде өз-өзіме таңғаламын: мен оның кейбір қимылдарын қайталап жүргенімді байқамай қалыппын.

Сол кезде мен түсінемін — әке ешқашан кетпейді.

Ол үнсіз ғана баласының бойында өмір сүруін жалғастыра береді.

Мен үшін әкем – үнсіз қорған ғана емес, сол қорғанның үні. Ол дауыс қатты естілмейді, бірақ өмірдің әр сәтінде жол көрсетіп тұрады.

Кейде түн тыныштығында, бәрі ұйқыға кеткен кезде, мен ішімнен ғана:
“Әке…” — деп сыбырлаймын.

Сонда жүрегім бір сәтке жылып, тынышталып қалады.

Себебі мен білемін — ол мені әлі де естіп тұрғандай.

Үнсіз қорғанның үні ешқашан өшпейді.

 

БАЛАЛЫҚТАН ҚАЛҒАН ӘКЕ ІЗІ

Мен үшін балалық шақтың иісі – жаңбырдан кейінгі топырақтың иісі мен әкемнің сырт киімінен аңқитын таныс жұпар. Сол иісті сезсем болды, жүрегім бірден баяу соғып, жаным тынышталып сала береді. Бәлкім, адам есейген сайын дәл осындай ұсақ-түйек нәрселерден үлкен мағына іздейтін шығар.

Әкем көп сөйлемейтін адам еді. Бірақ оның әр ісінен, әр қимылынан бір тереңдік байқалатын. Ол үйге кіргенде, үйдің ауасы өзгеріп кеткендей болатын – бір тыныштық, бір сенімділік орнайтын.

Мен кішкентай кезімде оны үнемі биік адам ретінде елестететінмін. Тек бойының ұзындығынан емес, оның жанындағы қауіпсіздіктен болар. Қолынан ұстасам, ештеңеден қорықпайтынмын.

Бірде қыс күні болатын. Сыртта аяз күшейіп, терезеге мұз қатып тұрған. Мен мектептен келіп, тоңып, көңілім түсіп отырғанмын. Әкем үнсіз ғана пештің жанына барып, отты көбірек жағып, сосын маған қарап:
— Кел, жылын, — деді.

Сол бір қарапайым сөздің өзінде қаншама қамқорлық жатқанын мен сол кезде байқамаған шығармын. Бірақ оның жанында отырып, біртіндеп бойым жылып, көңілім де орнына түскен еді.

Тағы бір күні есімде. Мен бір нәрсеге ренжіп, жылап отырдым. Себебін де ұмытып қалыппын қазір. Әкем қасыма келіп, ештеңе сұрамастан басымнан сипады. Сосын:
— Бәрі өтеді, — деді жай ғана.

Ол кезде бұл сөздің мәнін толық түсінбедім. Қазір ойласам, сол бір ауыз сөз өмірдің үлкен ақиқатын айтып кеткендей.

Әкемнің маған деген махаббаты ешқашан айқаймен, артық сөзбен білінбейтін. Ол тек әрекетпен, үнсіз қамқорлықпен сезілетін. Мысалы, мен ұйықтап қалған кезде үстімді жауып кететінін кейін ғана біліп жүрдім. Таңертең оянғанда көрпем түзеліп тұратын.

Кейде ол мені ертіп, ұзақ жолдарға шығатын. Екеуміз көп сөйлеспесек те, сол үнсіздік өз алдына бір әңгіме сияқты еді. Мен оның жанында отырып, өзімді ерекше маңызды адамдай сезінетінмін.

Уақыт өте бәрі өзгерді. Мен өстім. Әкем де қартая бастады. Бұрын байқалмаған нәрселер біртіндеп көзге түсе бастады: шаршаған жүзі, баяулаған қадамы…

Ал бір күні оның дауысы бұрынғыдай қатты шықпайтынын байқадым.

Сол сәтте жүрегім біртүрлі шым ете қалды.

Бірақ өмір ешқашан тоқтамайды екен. Әркім өз жолымен кетеді. Бір кезде мен де әкемнің жанында бұрынғыдай көп болмайтын болдым.

Қазір сол күндерді еске алсам, жүрегімде бір жылы сағыныш тұнып тұрады. Әкемнің дауысы, оның алақанының жылуы, үнсіз ғана жанымда отырған сәттері – бәрі-бәрі көз алдымнан өтеді.

Мен түсіндім: әкенің ізі – көзге көрінбейтін, бірақ өмір бойы сенімен бірге жүретін жол сияқты. Сен қайда барсаң да, қандай шешім қабылдасаң да, оның тәрбиесі, оның сөзі, оның болмысы сенің ішіңде өмір сүріп жатады.

Кейде бір қиындыққа тап болғанда, өз-өзіме:
“Әкем болса, не істер еді?” — деп сұраймын.

Жауабы ішімнен бірден табылады.

Сол кезде мен оның әлі де менімен бірге екенін сезінемін.

Балалықтан қалған әке ізі – бұл тек естелік емес. Бұл – өмірлік бағыт. Бұл – жүректегі жарық. Бұл – ешқашан өшпейтін махаббат.

 

БАЛАЛЫҚ ШАҚ – ЖҮРЕКТЕГІ МӘҢГІ ШАМШЫРАҚ

Адам баласының ғұмырында уақыт өшіре алмайтын, қайта жыл өткен сайын нұрланып, сағынышпен қайта жаңғыратын бір асыл мекен бар. Ол – балалық шақ. Балалық шақ дегеніміз – жан дүниенің ең мөлдір бастауы, сезімнің ең таза парағы, өмір атты ұлы жолдың ең алғашқы шуақты таңдары. Сол бір қайталанбас кезеңге ой жүгірткен сайын жүрек түкпірінде әлдебір жылы леп оянып, алыста қалған күндердің бейнесі көз алдыма жанды суреттей тізіле береді.

Менің балалық шағым – тіршіліктің бар бояуы тұтасып, өмірдің бар әуені бір арнаға тоғысқан, ешбір уайым мен мұң араласпаған кіршіксіз әлем еді. Ол әлемде уақыттың салмағы сезілмейтін, әр күн жаңа бір қызықпен басталып, жаңа бір шаттықпен аяқталатын. Балалық – адамның жанын қалыптастыратын алғашқы мектеп десек, сол мектептің әр сабағы мен үшін өмірдің ең шынайы шындығы болып есте қалды.

Сол шақтарда бүгінгідей ақпарат тасқыны, сансыз арна, қолдағы телефон мен ғаламтор әлемі жоқ еді. Біз үшін ең үлкен мереке – отбасы болып теледидар алдында отырып көретін бір фильм немесе балаларға арналған мультфильм болатын. Кейде мұз айдынындағы мәнерлеп сырғанау жарыстарын тамашалап, таңданысқа толы көзбен ұзақ қарап отыратынбыз. «Ал, қане, қыздар!» сияқты бағдарламалар да біз үшін үлкен оқиға секілді сезілетін.

Қазір сол күндерді айтып бергенде балаларым мен немерелерім маған біртүрлі аяушылықпен қарайтыны бар. Бірақ олар бір нәрсені сезінбейді: біздің балалық шағымыз кедейлік емес, керісінше рухани байлықтың, қарапайым бақыттың мекені еді. Біз үшін журналдың әр саны – үлкен әлемге ашылған терезе болатын. «Жұлдыз», «Жалын», «Қазақстан әйелдері», «Мәдениет және тұрмыс» секілді басылымдарды асыға күтіп, әр бетіне үңіле оқитынбыз. Ол кезде сол журналдар – бүгінгі интернеттің орнын басқан рухани қазына еді.

Біздің күнделікті өміріміз қарапайым болғанымен, мағынаға толы еді. Таң атысымен мектепке асығамыз, түстен кейін үй тірлігі басталады. Қыстың қақаған аязында қар күреу, малға шөп салу, қора тазалау, жазда мал бағу – мұның бәрі біздің бала күнгі өміріміздің ажырамас бөлігі болды. Сол еңбектің ішінде тәртіп те, төзім де, жауапкершілік те қалыптасты. Біз еңбек арқылы есейдік, өмірді еңбекпен таныдық.

Кеш түсе отбасы түгел жиналған сәт – ерекше бір береке болатын. Дастарқан басындағы қарапайым әңгімелердің өзі біз үшін үлкен өмір мектебі еді. Әкеміз күн бойы не істегенімізді сұрап, әрқайсымыздың сөзімізді мұқият тыңдайтын. Анамыздың мейірімге толы жүзі, жылы дауысы үйдің ішін нұрға бөлейтін. Сол сәттер – отбасы бірлігінің, шынайы жылылықтың, адам жанына тыныштық сыйлайтын ең қымбат мезеттер еді.

Қонақ келсе, үй ішін ерекше тыныштық пен сыйластық билейтін. Біз балалар өз бөлмемізде отырамыз. Өйткені «қонақ – құт» деген ұғым жүрегімізге ерте сіңген. Сол тәрбиенің өзі бізді кішіпейілдікке, ізетке, үлкенді құрметтеуге баулыды.

Балалық шақ – адамның өмірге көзін ашатын алғашқы баспалдақ. Сол шақта біз қуаныш пен өкінішті, күлкі мен мұңды, жеңіс пен жеңілісті алғаш рет сезіндік. Достарымызбен бірге далада асыр салып ойнаған сәттеріміз, құлап қайта тұрып жүгірген кездеріміз – бәрі де өмірдің алғашқы сабағы еді. Қуаласпақ, ортаға түспек сияқты ойындардың өзі бізді өмірдің қозғалысына, күресіне бейімдеді.

Жаңа жыл мерекесі – балалық шақтың ең жарқын сәттерінің бірі болатын. Үй іші шам жарығымен жарқырап, мерекелік көңіл күйге бөленетін. Ата-анамыздың сыйлығы – біз үшін ең үлкен қуаныш, ең үлкен арманның орындалуы секілді еді. Сол түндер жүректе мәңгі сақталған ертегідей әсер қалдырды.

Балалық шағымды ойласам, ол тек ойын мен күлкі ғана емес, ата-ананың шексіз мейірімі мен қамқорлығына толы қасиетті кезең екенін ұғынамын. Әсіресе ауырған сәттерімде анамның алақаны, әкемнің жанашыр жанары – мен үшін ең үлкен ем болатын. Олар біз үшін ұйқысыз түндер өткізіп, бар өмірін балалардың болашағына арнады.

Әкем мен анам бізді әрдайым білімге, адалдыққа, еңбекқорлыққа тәрбиеледі. «Жақсы оқыңдар, ертең елге қызмет етесіңдер» деген сөздері жүрегімізге мәңгілік бағдар болып сіңді. Сол сенім бізді алға жетелеп, өмір жолымызға жарық түсірді.

Егер мен бүгін қандай да бір биікке жетсем, ол – менің еңбегім ғана емес, ең алдымен ата-анамның төккен тері, берген тәрбиесі, жүрегіне құйған үміті деп білемін. Өйткені баланың алғашқы қанаты – ата-ана.

Балалық шақ – қайталанбайтын ғажайып әлем. Ол өткенмен бірге жоғалмайды, керісінше жүректе мәңгі сақталып, өмір бойы адамға күш беріп тұратын шамшыраққа айналады. Мен үшін де ол – жүрегімнің ең жылы мекені, жанымның ең мөлдір парағы, өмірімнің ең қымбат қазынасы болып қала береді.

 

КҮЗГІ ЖАҢБЫР МЕН БАЛАЛЫҚ ШАҚТЫҢ ЖЫЛУЫ

Бала кезімнің ең тереңде сақталған, жүрек түкпірінен өшпей орын алған естеліктері – күздің жаңбырлы кештерімен өрілген. Күз келген сайын табиғаттың өзі бір ерекше күйге еніп, айнала жұмсақ мұңға бөленетін. Аспанды сұр бұлттар торлап, күннің әлсіз шуағы жерге әрең жететін. Сарғайған жапырақтар ағаштан баяу үзіліп түсіп, жер бетіне алтын кілемдей жайылатын. Ал жаңбырдың тырс-тырс еткен үні – сол мезгілдің жүрекке ең жақын әуені еді.

Терезеге тамған әрбір тамшы бір сыр шерткендей, бір әңгіме айтқандай әсер қалдыратын. Сырттағы әлем суық әрі мұңды көрінгенімен, үйдің іші керісінше – жылылық пен мейірімге толы болатын. Сол жылылықтың қайнар көзі – ата-анам еді. Анам менің төсегімді аппақ етіп, ұқыптап салып беретін. Ақ жайманың тазалығы, жастықтың жұмсақтығы, көрпенің жылылығы – бәрі де оның қамқорлығын үнсіз жеткізіп тұрғандай сезілетін. Ал әкем кейде жұмыстан шаршап келсе де, жымиып, басымнан сипап өтетін. Оның сол бір жылы жүзінен мен өзімді одан сайын қауіпсіз сезінетінмін.

Мен сол төсекке жатып, көрпеге оранған сәтте, өзімді бүкіл әлемнен қорғалғандай сезінетінмін. Сырттағы жаңбырдың үні алыстан естілген әлдилеген ән сияқты, жанымды тыныштандыратын. Ал дәл сол сәтте теледидардан басталатын ертегілер мені басқа бір ғажайып әлемге жетелейтін.

Экрандағы кейіпкерлер тіріліп кеткендей, олардың әрбір қимылы, әрбір сөзі мен үшін шынайы өмірдей маңызды болатын. Мен батырлармен бірге алыс сапарларға аттанып, қауіпті жолдардан өтіп, зұлымдықпен күрескендей күй кешетінмін. Кейде мейірімді кейіпкерлердің жанында болып, жақсылықтың жеңісіне бірге қуанып, бала жүрегіммен сенімге толатынмын.

Жаңбырдың сыбыры мен ертегінің әуені астасып, ерекше бір үйлесім тапқандай еді. Сол сәттерде уақыт баяу ағатын, тіпті кейде мүлде тоқтап қалғандай сезілетін. Мен үшін ол тек кеш емес, тұтас бір әлем болатын – қауіпсіз, жылы, қиялға толы әлем.

Анам кейде үнсіз ғана жаныма келіп, көрпемді түзеп, маңдайымнан сипап өтетін. Ал әкемнің баяу қадамдарының өзі үйге бір тыныш сенімділік сыйлайтын. Оның бар екені – мен үшін ең үлкен қорған еді. Сол сәттерде мен үшін өмірдің ең үлкен бақыты – дәл сол қарапайым тыныштық пен ата-анамның жанында болу еді.

Қазір сол күндерді еске алғанда, жүрегімде бір нәзік сағыныш оянады. Уақыт өтіп, бәрі өзгерсе де, сол күзгі кештердің жылуы жанымда мәңгі сақталып қалған. Жаңбырдың дыбысы, аппақ төсек, ертегілер әлемі, анамның алақаны мен әкемнің мейірімді жүзі – бәрі бірігіп, менің балалық шағымның ең әсем суретін салған екен.

Сол кезде байқалмаған қарапайым бақыттың шынайы құндылығын мен тек есейгенде ғана түсіндім. Бақыт – асқақ армандарда емес, дәл осындай тыныш кештерде, ата-ананың мейірімінде, бала жүректің шексіз сенімінде екен.

 

ҚЫСТЫҢ БІР СУЫҚ КҮНІ

Қыс мезгілі еді. Дала аппақ қарға оранып, айнала тып-тыныш, тек аяздың қытымыр демі ғана сезілетін. Сол күні ата-анамыз бір жаққа қыдырып кеткен, біз үйде өзіміз ғана қалғанбыз. Үйдің іші жылы болғанымен, сырттағы қыс өз ызғарын терезеден-ақ сездіріп тұрғандай еді.

Түс уақыты жақындағанда, үйдегі тіршіліктің бір кем-кетігі байқала бастады. Шай қайнатайын десек – сүт таусылып қалыпты. Сонда үлкен ағам маған қарап:
— Көршіден бір банка сүт әкеліп келші, — деді.

Мен үшін бұл кішкентай ғана тапсырма сияқты көрінгенімен, ішімде бір жауапкершілік сезімі оянды. Ағам мені жылырақ киіндіріп, әкемнің аппақ, жұмсақ шарфын мойныма орап берді. Сол шарфтың иісі де әкемді еске салып, маған бір ерекше жылулық сыйлағандай болды.

Есікті ашып, далаға шыққан сәтте-ақ бетіме суық ауа ұрып, аяздың өткірлігі бірден сезілді. Айнала жым-жырт. Қар сықырлап, әр қадамымды естіртіп тұрғандай. Мен көрші үйге қарай асықпай келе жаттым.

Жол бойында темір қоршаудың үстіне қалың қар қонақтап қалыпты. Аппақ, таза, үлпілдек қар… Бала көңілім оны көріп, бірден қызығып кетті. Сол қарды жегім келді. Әдеттегідей, ештеңені ойламай, темірдің үстіндегі қарға еңкейіп, тіліммен жаламақ болдым.

Бірақ келесі сәтте күтпеген жағдай болды.

Тілім мен ернім мұздай темірге жабысып қалды.

Алғашында не болғанын түсінбей қалдым. Қозғалуға тырыстым – бірақ болмады. Қанша тартсам да, босай алмадым. Суық темір одан сайын қарып, жанымды ашыта түсті. Қорқыныш жүрегімді қыса бастады. Даусым шыққанымен, әлсіз ғана ыңырсығандай едім.

Уақыт тоқтап қалғандай көрінді. Суық үдей түскендей, ал мен темірге таңылып қалғандаймын.

Сол сәтте үй жақтан ағамның дауысы естілді:
— Дина! Қайдасың?

Ол мені іздеп шығыпты. Мені көргенде, бірден не болғанын түсінді. Үйге жүгіріп барып, қайнаған су әкелді. Сосын абайлап, темірдің үстіне құя бастады. Ыстық су мұзды ерітіп, мені біртіндеп босатты.

Босап шыққан сәтте ернім мен тілім ашып, күйіп кеткендей болды. Көзіме жас келіп, бірақ сонымен бірге бір жеңілдік сезілді. Ағам мені жетектеп үйге алып кірді.

Үйдің іші бұрынғыдан да жылы көрінді. Ал мен үшін сол сәт – қорқыныш пен жылылықтың, ауырсыну мен қамқорлықтың қатар сезілген ерекше бір естелікке айналды.

Қазір сол күнді еске алсам, еріксіз жымиып қоямын. Бала кездегі аңғалдық, әлемді тануға деген шексіз қызығушылық – бәрі де сондай шынайы еді. Ал ағамның сол кездегі қамқорлығы мен үшін үлкен қорған болғанын енді ғана түсінгендеймін.

Кейде балалық шақтың ең жарқын сәттері дәл осындай кішкентай оқиғалардан құралады екен. Суық темірге жабысып қалған бір сәт – жүректе жылы естелік болып сақталып қалыпты.

       

АЛҒАШҚЫ ҚОҢЫРАУҒА БАСТАР ЖОЛ

1-сыныпқа барар сәт – әр баланың жүрегінде мәңгі сақталатын ерекше кезең. Сол бір толқынысқа толы күн менің де есімде әлі күнге дейін жаңғырып тұрады. Балалықтың алаңсыз күндерінен жаңа өмірге қадам басар шақ, бәрі-бәрі сондай жылы, сондай қымбат естелік болып қалған.

Сол күні әкем маған ерекше бір сый жасады. Ол – менің алғашқы мектеп формам еді. Ақ қардай аппақ көйлектің үстінен қанық көк түсті, ұсақ горох өрнекті әдемі жемпір әкеліп берді. Жаңа киімнің иісі, оның жұмсақтығы мен үшін ерекше бір қуаныш сыйлағандай болды. Әкемнің мейірімге толы жанары, үнсіз мақтанышы жүрегіме жылулық ұялатты.

Анам мені ұқыптылықпен киіндіріп, шашымды әдемілеп тарап, мектепке жетектеп апарды. Оның алақанының жылуы мені батылдандырып, белгісіз бір әлемге сеніммен қадам басуыма күш бергендей еді. Кішкентай қолыммен анамның қолынан мықтап ұстап, жүрегімде қуаныш пен толқыныс қатар тербеліп, мектеп табалдырығын аттадым.

Мектеп ауласы сол күні ерекше бір мерекеге бөленгендей еді. Әр жерде гүл ұстаған бүлдіршіндер, жүздерінде қуаныш ұялаған ата-аналар, әсем әуен мен шат күлкі – бәрі мені жаңа өмірге шақырып тұрғандай сезілді. Сол сәтте менің де кішкентай жүрегім қуанышқа толып, өзімді нағыз оқушы сезіне бастадым.

Қолымда құлпырып тұрған бір букет гүл бар еді. Мен оны бар ықыласыммен алғашқы ұстазыма ұсындым. Ұстазымның жылы жымиысы, мейірімге толы көзқарасы мені бірден баурап алды. Сол сәтте мен өзімді қауіпсіз, сенімді сезініп, білім әлеміне нық қадам басқанымды түсінгендей болдым. Бұл – менің ұстазбен алғашқы жүздесуім, алғашқы сенімім, алғашқы әсерім еді.

Сол бір күн – менің өмірімдегі жаңа белеске бастау болған, ұмытылмас сәттердің бірі. Әкемнің әкелген формасы, анамның жетектеген жолы, қолыма ұстаған гүл мен алғашқы ұстазымның мейірімі – бәрі бірігіп, жүрегімде мәңгі сақталатын ең қымбат естелікке айналды.

 Алғашқы ұстазға ұсынылған гүл – тек гүл емес, ол баланың жүрегіндегі сенім мен үміттің белгісі…

 

КІШКЕНТАЙ ЖҰЛДЫЗША – ҮЛКЕН МАҚТАНЫШ

Балалық шақтың әрбір сәті – жүректе сақталатын асыл қазына. Сол естеліктердің ішінде ерекше орын алатыны – октябрят қатарына қабылданған күн. Бұл – мен үшін жай ғана бір рәсім емес, өзімді үлкен өмірдің бір бөлшегі ретінде сезінген, жауапкершілікті алғаш рет жүрекпен ұққан сәт еді.

Сол күні кеудеме кішкентай ғана жұлдызша тағылды. Бірақ ол мен үшін ең қымбат марапаттай көрінді. Жарқырап тұрған сол жұлдызшаға қарап, өзімді ерекше сезіндім. Іштей толқынып, қуанышым қойныма сыймай, мектептен шыққан бетте үйге қарай асыға жүгірдім.

Үйге кірген сәтте-ақ ата-анама қуанышымды жасыра алмай, кеудемді кере мақтанышпен:
— Қараңыздаршы! – деп, төсімдегі жұлдызшаны көрсеттім.

Әкемнің жүзінде жылы күлкі ойнап, анамның көзінен қуаныш пен мейірім сезілді. Олар менің сол бір кішкентай жетістігімді үлкен қуанышпен қабылдап, менімен бірге шаттанды. Сол сәтте мен өзімді шын мәнінде ержетіп келе жатқандай, сенімге лайық баладай сезіндім.

Төсімдегі жұлдызша – жай ғана белгі емес еді. Ол – тәртіптің, жауапкершіліктің, жақсы оқуға деген ұмтылыстың, елге пайдалы болуға деген алғашқы қадамның нышаны болатын. Мен сол жұлдызшаны мақтанышпен тағып жүріп, ата-анамның үмітін ақтауға тырыстым.

Бұл естелік – балалықтың ең таза, ең шынайы қуаныштарының бірі. Кішкентай ғана жұлдызша арқылы үлкен армандарға жол ашылғандай еді.

Кейде ең кішкентай белгі – жүректе ең үлкен сезімді оятады…

ҚЫЗЫЛ ГАЛСТУК – СЕНІМ МЕН ЖАУАПКЕРШІЛІК БЕЛГІСІ

3-сыныптағы ең бір толқынысқа толы, жүрекке ерекше әсер қалдырған сәттердің бірі – пионер қатарына қабылданған күнім еді. Сол күннің әрбір сәті әлі күнге дейін көз алдымда анық сақталған.

Ата-анам бұл күннің мен үшін қаншалықты маңызды екенін түсініп, алдын ала қам жасап қойды. Әкем мен анам маған қып-қызыл, алау түстес жаңа галстук алып берді. Оның түсі сондай жарқын, сондай көз тартарлық еді – дәл балалық арманымдай жалындап тұрғандай сезілді.

Үйден шығар алдында анам галстукті үтіктеп, тап-таза, мыжылмай тұрғанына көз жеткізді. Оны қолыма ұстатып жатып:
— Мұны ұқыпты апар, мыжырмай, таза күйінде тақ, – деп, мейіріммен ескертті.
Анамның осы бір қарапайым ғана сөзі мен үшін үлкен жауапкершіліктей сезілді. Мен галстукті ерекше бір құрметпен ұстап, оны бүлдіріп алмауға барынша тырыстым.

Мектепке келгенде салтанатты рәсім басталды. Біз сап түзеп тұрдық, жүрегіміз толқып, маңызды сәтті күттік. Сол кезде жоғары сынып оқушылары келіп, біздің мойнымызға қызыл галстукты байлап берді. Бұл сәт ерекше әсерлі болды. Үлкендердің кішілерге сенім артып, оларды өз қатарына қосуы – бір буыннан екінші буынға жалғасқан дәстүрдей көрінді.

Галстук мойныма тағылған сәтте бойымды мақтаныш кернеді. Барабанның дүрсілі, тубаның әуені, бәріміздің хормен айтқан антымыз – осының бәрі сол күннің маңызын арттыра түсті. Мен өзімді бұрынғыдан да есейгендей, жауапкершілікті сезіне бастағандай күй кештім.

Мектептен шыққан соң үйге асыға жеттім. Ата-анама қуанышымды жасыра алмай, галстугымды көрсетіп:
— Қараңыздаршы, мені пионер қатарына қабылдады! – дедім.

Анамның жүзіндегі қуаныш пен әкемнің мақтанышы мен үшін ең үлкен бақыт болды. Сол сәтте мен ата-анамның сенімін ақтауға, жақсы оқып, тәртіпті болуға іштей уәде бергендей болдым.

Сол қызыл галстук – менің балалық шағымның ең жарқын белгілерінің бірі. Ол тек бір кезеңнің белгісі емес, ол – ата-ананың қамқорлығы, үлкендердің сенімі және өзімнің алғашқы жауапкершілік сезімімнің нышаны болып жүрегімде мәңгі сақталды.

 Үлкен сенім – кішкентай жүректе үлкен арман оятады…

 

КІЛТ ТЕСІГІНДЕГІ ТИЫНДАР

Мен үшінші сыныпта оқитын кезім болса керек. Таңертеңгі мектепке дайындық әдеттегідей басталған. Сөмкемді асығыс жинап, киініп, енді шыға берейін дегенде, бір нәрсе жетіспейтінін сездім. Сурет сабағына арналған түрлі-түсті қарындаштарым жоқ.

Бірден абдырап қалдым.

Жүгіріп барып, әрдайым сақтап қоятын тартпамды аштым. Бірақ ішінде қарындаштар жоқ. Қайта-қайта ақтарып қарасам да, табылмады. Сол сәтте кішкентай сіңлілерімнің ойнағаны есіме түсті. Олар кейде менің заттарымды рұқсатсыз алып кететін.

— Қарындаштарымды қайда қойдыңдар?! — деп даусым дірілдеп сұрадым.

Бірақ олар нақты жауап бере алмады. Бірі бірдеңе деп былдырласа, екіншісі жай ғана қарап тұр. Ішімде ашу мен шарасыздық қатар оянды. Көзіме жас келіп, жылап жібердім.

Дәл сол кезде анам келді.

Ол жағдайды түсінгенімен, менің жылап, асып-тасып тұрғаныма ренжіді.
— Сабаққа бармайсың! — деді қатқылдау үнмен.

Сөйтті де, мені бөлмеге кіргізіп, есікті сыртынан кілттеп тастады.

Сол сәтте жүрегім одан сайын қысылып кетті. Есіктің ар жағында қалып, жылап отырдым. Маған бәрі әділетсіз көрінді: қарындаштар да жоқ, мектепке де бара алмаймын, ал менің бар қалауым — сабаққа үлгеру ғана еді.

Бөлме іші тым тыныш. Тек менің өксігім ғана естіледі.

Бір кезде есіктің сыртынан сыбдыр шықты. Кілт салатын кішкентай тесіктен біреу бірдеңе тығып жатқандай болды. Жақындап қарасам — кішкентай сіңлім екен.

Ол әлгі тесіктен бірінен соң бірін тиындарды тығып жатыр.
— Мә, “коржик ал… пирожки ал…” — деп өзінің бала тілінде сыбырлап қояды.

Мен жылап отырып, еріксіз күліп жібердім.

Оның ойынша, мені жұбату үшін ақшасын беріп жатыр. Бәлкім, мен ашпын деп ойлаған шығар, немесе жай ғана көмектескісі келген. Кішкентай жүрегімен менің қайғымды бөліскісі келгені анық еді.

Бірақ ол тиындар кілттің орнына жиналып, есікті ашуға кедергі болып қалды.

Сәлден кейін анам есікті ашайын десе — кілт түспейді.

— Бұл не тағы? — деген дауыстар шықты.

Сөйтсе, кілт салатын тесік тиынға толып қалған.

Кешкісін әкем келді. Жағдайды көріп, үндемей ғана бәрін ретке келтірді. Есікті ашып, мені сыртқа шығарды. Менің жылап отырғанымды көріп, басымнан жай ғана сипап өтті.

Сол бір қарапайым ғана жанасудың өзінде қаншама мейірім, түсіністік бар еді.

— Болды, енді бәрі жақсы, — дегендей.

Сол күні мен үшін бір үлкен сабақ болды. Бала көңілмен оны толық түсінбесем де, жүрегімде бірнеше сезім қатар сақталып қалды: реніш, қорқыныш, күлкі, мейірім…

Ал ең бастысы — жақын жандардың әрқайсысы өз тілінде жақсы көретінін білдім. Анам — тәртіп арқылы, әкем — үнсіз қолдауымен, ал кішкентай сіңлім — кілт тесігіне тығылған тиындарымен.

Қазір сол сәтті есіме алсам, жүрегім жылып, еріксіз жымиып қоямын. Кейде ең үлкен жылулық дәл осындай аңғал, кішкентай әрекеттердің ішінде жасырынып жатады екен.

 

23 АҚПАН- ӘСКЕР КҮНІ ЖӘНЕ ӘКЕГЕ АРНАЛҒАН СЫЙ

Балалық шағымдағы ең әсерлі, жүрекке жылу беретін сәттердің бірі – 23 ақпан Әскер күніне байланысты мектепте әкемізге арнап өз қолымызбен открытка дайындаған кездеріміз еді. Ол күн біз үшін жай ғана мереке емес, әкеге деген құрметімізді, сүйіспеншілігімізді білдіретін ерекше бір мейірімге толы күн болатын.

Бірінші сыныпта алғаш рет мұғаліміміз бізге «әкелеріңе арнап открытка жасаймыз» дегенде, көзіміз жайнап, ерекше қуанып кеткен едік. Қағаз, түрлі-түсті қарындаштар, желім, жылтыр қағаздар – бәрі біз үшін үлкен әлем сияқты көрінетін. Әр бала өз әкесін ойлап отырып сурет салатын. Біріміз әкемізді әскер киімінде бейнелесек, біріміз жүрек, жұлдыз, гүл салып, ішкі сезімімізді қағаз бетіне түсіруге тырысатынбыз.

Мен үшін ең маңыздысы – сол открыткаға әкемнің бейнесін салып, «Менің батыр әкем» деп жазу болатын. Балалық жүрекпен әкемді нағыз қорғаушы, мықты, бәрін білетін адам ретінде елестететінмін. Мұғаліміміз әрқайсымызға көмектесіп, әдемілеп безендіруді үйрететін. Ол кісі үшін біздің жасаған әр открытка – тек қағаз емес, бала жүрегінің шынайы сезімі еді.

Төртінші сыныпқа келгенде бұл мерекеге деген көзқарасымыз одан сайын тереңдей түсті. Енді біз тек сурет салып қана қоймай, әкелерімізге арнап жылы сөздер жазатын болдық. «Әке, сіз менің мақтанышымсыз», «Сізге ұзақ өмір тілеймін», «Сіз менің тірегімсіз» деген сияқты сөздерді жазғанда, әр бала өз жүрегін сөйлеткендей болатын.

Сол открытка дайындау сәттері – өте әсерлі еді. Біреу қателесіп бояп қойса да, мұғаліміміз сабырмен түзетіп, қайта әдемілеп шығуға көмектесетін. Біз әр сызықты ұқыппен салып, әр әріпті мұқият жазып, бар ықыласымызды сол сыйлыққа арнайтынбыз. Себебі ол жай тапсырма емес, ол – әкеге деген махаббаттың белгісі болатын.

Мереке күні дайын открыткамызды қолымызға алып, үйге асығатынбыз. Әкемді күтіп отырып, жүрегіміз толқитын. Ол келгенде, ұялып тұрсақ та, қуанышпен открытка ұсынатынбыз. Әкемнің сол сәттегі жүзіндегі жылы күлкі, мақтанышқа толы көзқарасы – бәрінен қымбат еді. Кейде ол кісі үндемей-ақ құшақтап, маңдайымыздан сүйетін. Сол үнсіз сәттің өзі бізге үлкен бақыт болатын.

Қазір сол күндерді еске алсам, қарапайым қағаз бен бояудан жасалған открыткада қаншама шынайы сезім жатқанын түсінемін. Ол – балалықтың тазалығы, әкеге деген құрмет, ұстаздың мейірімі және отбасының бірлігі тоғысқан ерекше сәттер еді.

23 ақпан – мен үшін тек әскер күні емес, әкеге деген махаббатымды алғаш рет жүрегіммен білдірген, балалық шақтың ең жылы естеліктерінің бірі болып қалды.

 

ӘКЕНІҢ ҮНСІЗ МЕЙІРІМІ – БАЛА ЖҮРЕКТІҢ САУЫҒЫ

Екінші сынып… өмірдің әлі де бәрі таңсық, бәрі қызық көрінетін, алаңсыз күлкі мен балалықтың мөлдір уайымы қатар жүретін уыз шақ еді. Сол бір күннің бейнесі бүгінге дейін жүрегімде өшпестей болып сақталып, қайта-қайта көз алдыма оралады.

Үй ішіне қонақтар жиналған. Үлкендердің әңгімесі, дастарханның қамы, үйдің берекелі қарбаласы – бәрі бір арнаға тоғысқан. Анамның қолы босамай, қонақтарды күтіп, ас-суын дайындап жүрген кезі. Ал мен болсам мектептен берілген қазақ тілі пәнінің жаттығуын орындай алмай, бала көңіліммен тығырыққа тіреліп, үнсіз ғана абдырап отырғанмын.

Қағаз бетіндегі әріптер маған жат, тапсырма маған ауыр көрінді. Түсінбеген сайын ішімдегі қорқыныш ұлғайып, көзіме еріксіз жас үйірілді. Бірте-бірте сол жас үзіліп, үнсіз жылауға айналдым. Үйдегі тіршіліктің ортасында отырып, өзімді бір сәтте жалғыз қалғандай сезіндім. Балалық жүрек үшін ең ауыр сезім – түсінбей, тығырыққа тірелгенде жаныңнан демеу таба алмау екен.

Сол сәтте бөлме есігі жай ғана ашылды. Ешбір сөзсіз, асықпай басқан қадамдар жақындай түсті. Әкем еді. Әдеттегідей сабырлы, салмақты қалпымен кірді. Бірақ оның жанарында бір өзгеше жылылық, үнсіз түсіністік бар еді.

Әкем менің жылап отырғанымды бірден байқады. Еш сұрақ қойған жоқ, еш сөккен жоқ. Тек қасыма келіп, үнсіз отырып, дәптерімді қолына алды. Сол үнсіздік – сөзден де ауыр, сөзден де терең мейірім еді.

Әкем тапсырманы қарап шықты да, маған ең қарапайым, ең түсінікті тілмен түсіндіре бастады. Оның дауысы қатал емес, керісінше жылы, сенімді, жанға тыныштық сыйлайтын үн еді. Әр сөзі жүрегіме жетіп, қорқынышымды біртіндеп сейілтті. Қиын көрінген әр жол енді маған түсінікті бола бастады.

Бір сәтте бәрі жеңілдеп кеткендей болды. Жасым құрғап, көзім қайтадан нұрлана түсті. Әкемнің жанында отырып, тапсырманы өзім орындай бастағанымда, ішімде бір ерекше сенім оянды. Ол – мен жалғыз емеспін деген сенім еді.

Сол күн мен үшін жай ғана үй тапсырмасы шешілген күн емес, әкенің жүрек жылуы алғаш рет терең сезілген күн болды. Мен әкемнің сөзсіз-ақ демеу бола алатынын, оның үнсіз жанашырлығы бүкіл әлемге татитынын сол кезде ұқтым.

Бүгінде сол бір кішкентай ғана оқиға есіме түскен сайын, жүрегім жылып қоя береді. Өйткені ол – әкенің баласына деген үнсіз махаббатының, көзге көрінбейтін, бірақ жүрекпен сезілетін ұлы мейірімінің мәңгілік ізі.

 

БАЛАЛЫҚТЫҢ БІР СӘТІ: ҚАРА ПОРТФЕЛЬ, ҚЫСҚЫ МҰЗ ЖӘНЕ АҢҒАЛДЫҚ

Үшінші сынып кезі еді… Ол уақыт менің есімде бір жағынан қуаныш, бір жағынан балалық аңғалдыққа толы ерекше кезең ретінде сақталып қалды. Қыс мезгілі болатын. Айнала аппақ қарға оранып, мектеп ауласы мұз боп қатқан, күннің өзі де суық болса да, біздің көңіліміз қызу ойынға толы еді.

Сол күндердің бірінде әкем Шымкентке командировкаға кететін болды. Үй ішіндегі әр қозғалыс, әкемнің жиналған киімі, жолға дайындық – бәрі мен үшін үлкен оқиға сияқты көрінді. Әкем кетерде үйде үлкен ағам Асқарға бір үлкен қара портфель әкеліп берді. Ол портфель – маған өте ерекше, тіпті қызықты заттай көрінді. Қара түсі, үлкендігі, ішіне не сыятыны белгісіз сол сөмке бала қиялымды бірден жаулап алған еді.

Мен сол сәтте ішімде бір қызғаныш па, әлде балалық қызығушылық па – әйтеуір бір сезім пайда болды. «Неге ол портфель менде емес?» деген ой да болды. Сол себепті жылап тұрып, оны өзіме алдырттым. Үлкендер ол кезде мені бала ғой деп еркелетіп, көп қарсы да болмай қалған сияқты. Бірақ ол портфельдің артында не күтіп тұрғанын мен ол кезде мүлде ойламаппын.

Қыс мезгілі болғандықтан, мектеп ауласында мұздан жасалған төмпешек бар еді. Ол біздің ең қызық ойнайтын жеріміз болатын. Бір-біріміз жарысып сырғанап, құлап, қайта тұрып, күліп жүретінбіз. Сол күнгі балалық қиялым мені ерекше бір «тәжірибе» жасауға итермеледі.

Қолымдағы үлкен қара портфельді көріп, оны жай ғана сөмке емес, нағыз сырғанау құралы сияқты елестетіппін. «Мынаның үстімен сырғанасам қалай болады?» деген ой сол сәтте-ақ іске айналып кетті. Мен портфельді алып, мұз төмпешектің үстіне отырдым да, бар екпініммен сырғанай жөнелдім.

Басында бәрі қызық сияқты көрінді. Қардың үстімен зырғып бара жатқандай болдым, өзімді батыр сезіндім. Достарым да қарап күліп тұрды. Бірақ балалық еркелік әрқашан өз бағасын сұрайды ғой… Бірнеше рет сырғанап жүргеннен кейін портфельдің сырты жыртыла бастағанын байқамадым да.

Кешке үйге келгенде ғана шындық ашылды. Қара портфельдің жыртылған жерлерін көргенде, жүрегім шым ете қалды. Ол сәтте менің еркелігімнің салдары қандай екенін түсінгендей болдым. Әкем әкелген затқа жауапсыз қарағанымды алғаш рет терең сезіндім.

Сол оқиға мен үшін жай ғана балалық бұзықтық емес, үлкен сабақ болды. Қара портфель – әкемнің маған емес, ағама сеніп тапсырған аманаты екенін кейінірек ұқтым. Ал мен болсам, оны ойыншыққа айналдырып жіберіппін.

Қазір сол күндерді еске алсам, қысқы мектеп ауласы, мұз төмпешек, қара портфель және балалық күлкім – бәрі бір сурет болып көз алдымнан өтеді. Ол суретте тек бұзықтық емес, балалықтың аңғалдығы, үй ішіндегі жылулық және уақыт өте келе түсінілген жауапкершілік те бар.

Сол бір жыртылған портфель мен үшін өмірдегі алғашқы үлкен сабақтардың бірі болып қалды.

 

ӘКЕНІҢ БАЛАЛЫҚ ЖҮРЕККЕ СЫЙҒАН МЕЙІРІМІ

6-сыныптың балғын шағы – адам өміріндегі ең таза, ең кіршіксіз, көңілге қылау түспеген уыз кезең еді. Сол бір көктемнің самал желі ескен, күннің нұры жер-дүниені жылыта бастаған шақта менің жүрегімде өшпес із қалдырған ерекше бір оқиға орын алды.

Күнтізбедегі 8 наурыз – аналар мен арулардың мерекесі. Мектеп ішін ерекше бір қуаныш кернеген, қыздар бір-біріне жылы лебіз айтып, сыныптар мерекелік көңіл күйге бөленген шақ болатын. Балалық жүрек те әлденені күтетіндей, бір қуаныштың жақындап келе жатқанын сезгендей алып-ұшып тұрды.

Сол күні әкем үнсіз ғана жаныма келді. Әдетте салмақты, сабырлы қалпынан айнымайтын әкемнің жанарында бұл жолы ерекше бір жылылық, мейірім мен ілтипат сезілді. Ол аз ғана уақыт үнсіз тұрып, қолына кішкентай қорапша ұсынды. Сол сәтте жүрегім дүрсілдеп, көзіме еріксіз қуаныш ұялады.

Қорапшаны асыға ашқанымда ішінен жарқыраған алтын сырға көрінді. Бала көңілім үшін бұл – жай ғана бұйым емес, бұл – әкенің шексіз махаббатының, үнсіз айтылған тілегінің, болашаққа артқан үмітінің белгісі еді.

Мен не айтарымды білмей, әкеме тек үнсіз қарап тұрдым. Ал әкем болса, басымды жай ғана сипап:
— Жақсы оқы, қызым, — деді.

Осы бір қарапайым ғана сөздің ішінде қаншама тілек, қаншама үміт, қаншама әкелік мейірім жатқанын мен тек жылдар өте келе терең түсіндім. Әке махаббаты айқайлап айтылмайды екен, ол жүрекке үнсіз сіңеді екен.

Бүгінде сол күн алыста қалғанымен, сол алғашқы алтын сырға – менің жүрегімде мәңгі сақталған қымбат естелік. Ол мен үшін әшекей емес, ол – әкенің мейірімге толы жүрегінен қалған мәңгілік із, балалық шағымның ең жарқын сәті болып қала бермек.

МЕЙІРІМГЕ ТОЛЫ ЖҮРЕК – ТИМУРОВШЫЛАР ЕҢБЕГІ

Мектеп қабырғасындағы тәрбиелік мәні зор, жүрекке жылулық ұялататын ерекше істердің бірі – тимуровшылар тобының жұмысы еді. Сол кезең менің есімде тек оқумен ғана емес, үлкендерге көмек көрсетіп, қоғамға пайдалы болуға ұмтылған сәттерімен де сақталып қалды.

Біз мектепте ұйымдастырылған тимуровшылар тобының мүшелері болып, жалғыз тұратын қарт кісілерге көмектесуге атсалыстық. Әсіресе жағдайы жоқ, жасы келген қариялардың үйлеріне барып, ауласын жинау, үй ішін ретке келтіру, күнделікті тұрмысқа қолғабыс ету – біздің басты міндетіміз болды.

Сол сәттерде біз тек еңбек етуді ғана емес, үлкенге құрмет көрсетуді, мейірімді болуды, жанашырлық танытуды үйрендік. Қарттардың ризашылықпен айтқан жылы сөздері бізге ерекше күш, ерекше шабыт беретін.

Біздің тимуровшылар тобының еңбегі елеусіз қалмады. Жергілікті өскен өңір газеті біздің жасаған игі істеріміз туралы мақала жариялады. Бұл жаңалық біз үшін үлкен қуаныш болды. Мектеп ұжымы да, сыныптастарымыз да мақтанышпен қарады.

Ал ең үлкен бақыт – ата-анамның қуанышы еді. Газет бетінде өз атымды көрген сәтте мен үйге асыға жетіп, ата-анама көрсеттім. Олар мені мақтанышпен құшақтап, жүректеріндегі қуанышын жасырмады. Сол сәтте мен өзімді қоғамға аз да болса пайдасын тигізіп жүрген адам ретінде сезіндім.

Бұл тәжірибе мені тек еңбекке емес, мейірімділікке, жауапкершілікке және үлкенге құрмет көрсетуге тәрбиеледі. Тимуровшылар қозғалысы – мен үшін жай ғана мектептік топ емес, ол – адамгершіліктің, ізгіліктің, жанашырлықтың мектебі болды.

 Жақсылық жасау – жүректі нұрландыратын ең үлкен бақыт…

 

ӘКЕНІҢ СЫЙЫ – ЖҮРЕКТЕ ЖЫЛУ БОЛЫП ҚАЛҒАН ШУБА

Жетінші сынып… балалық пен бозбалалықтың арасындағы қыл көпірдей нәзік кезең. Сол шақта адамның көңілі де өзгере бастайды, сыртқы әлемге де көзқарасы кеңейеді, өзіңді бірте-бірте үлкен өмірге дайындай бастайсың. Дәл осындай өтпелі кезеңде менің есімде мәңгі сақталған бір ерекше оқиға бар.

Күздің салқын желі сезіле бастаған кез еді. Ауа райы біртіндеп суытып, таңертеңгі шық қырауға айналған шақ. Сол күндері әкем Ташкент жаққа іссапармен барып келді. Қайтып оралған сәті әлі күнге дейін көз алдымда.

Әкем үйге жай ғана кірген жоқ… бір өзгеше көңіл-күймен, үнсіз бір қуанышты жасырып тұрғандай әсермен кірді. Қолында үлкендеу қапшық. Балалық жүрек бірден сезеді ғой – бір жақсылық бар екенін.

Сәлден соң әкем қапшықты ашып, ішінен әдемі, жылы, көз тартарлық шубаны шығарды. Сол сәтте бөлме іші біртүрлі нұрланып кеткендей болды. Матасының жұмсақтығы, өңінің сәнділігі, көрген көзді бірден баурап алатын әсемдігі – бәрі мен үшін ертегідей әсер қалдырды.

Әкем сол шубаны маған қарап жай ғана ұсынды. Артық сөз айтпады. Бірақ сол үнсіз сыйлықтың өзінде тұтас бір әкелік махаббат, алаң көңіл, қамқор жүрек тұрғанын мен сол сәтте-ақ сездім.

Мен шубаны киіп көргенде, өзімді бір сәтте ерекше бақытты сезіндім. Тек жылы киім емес, бұл – әкенің алыстан ойлап, қызының тоңбасын, қыс ішінде тоңып қалмасын деген ниетімен әкелген мейірімі еді. Сол сәтте мен үшін Ташкент тек бір қала емес, әкемнің қамқорлығы жеткен, жүрегімен әкелген жылылықтың мекені сияқты көрінді.

Көшеге шыққанда сол шубаны киіп жүрген әр сәтімде өзімді қорғаны бар, тірегі бар баладай сезінетінмін. Суық жел де бұрынғыдай қатты әсер етпейтін. Өйткені ол шубаның сыртында тек мата емес, әкенің жүрек жылуы бар еді.

Бүгінде сол киім әлдеқашан ескірсе де, оның мен үшін бағасы ешқашан ескірмеді. Ол – жай шуба емес, ол – әкенің үнсіз махаббатының, перзентіне деген шексіз қамқорлығының символы болып қалды.

Уақыт өтеді, заттар тозады… бірақ әкенің баласына берген жүрек жылуы ешқашан тозбайды екен.

 

ЖАСТЫҚ ЖАЛЫН – КОМСОМОЛҒА ҚАДАМ

Мектеп өміріндегі әрбір кезең – адам жадында өшпестей із қалдыратын ерекше белес. Солардың ішінде 8-сыныпта комсомол қатарына қабылданған күнім мен үшін айрықша маңызға ие болды. Бұл – балалықтан жастыққа аяқ басып, өзімді үлкен қоғамның бір мүшесі ретінде сезінген сәт еді.

Сол күні мектепте ерекше толқу сезілді. Біз, қабылданатын оқушылар, үлкен жауапкершілікті сезініп, іштей дайындалып жүрдік. Мен үшін бұл сәт одан да ерекше болды, себебі менің қасымда сыныптас досым Айна бар еді. Екеуіміз бірге дайындалып, бір-бірімізге демеу болып, осы маңызды кезеңнен қатар өтуді армандадық.

Қабылдау рәсімі мектептің комсоргі мен 10-сынып оқушыларының қатысуымен өтті. Олар бізге түрлі сұрақтар қойып, білімімізді, ойымызды, көзқарасымызды байқады. Сол сәтте біз толқысақ та, сұрақтарға тақылдап, нық сеніммен жауап беруге тырыстық. Әрбір жауабымыз – біздің дайындығымыз бен жауапкершілігіміздің көрінісі еді.

Ақыры күткен сәт те келді. Бізді комсомол қатарына қабылдады. Кеудемізге жарқыраған значок тағылған сәт – менің өмірімдегі ең мақтанышқа толы сәттердің бірі болды. Сол кішкентай ғана белгі – үлкен сенімнің, болашаққа деген үміттің нышанындай көрінді.

Айна екеуіміз бір-бірімізге қарап, үнсіз қуанышымызды бөлістік. Бұл – біздің бірге жеткен жетістігіміз, ортақ қуанышымыз еді.

Сол күні мектептен шыққан соң, жүрегім қуанышқа толып, үйге қарай асықтым. Үйге кірген бетте ата-анама:
— Мені комсомол қатарына қабылдады! – деп, кеудемдегі значокты мақтанышпен көрсеттім.

Ата-анамның жүзіндегі қуаныш пен мақтаныш сезімі мен үшін ең үлкен марапат болды. Олар менің жетістігімді бағалап, жылы сөздерін арнады. Сол сәтте мен өзімді бұрынғыдан да есейгендей, үлкен сенімге ие болғандай сезіндім.

Бұл естелік – жастық шақтың алғашқы белестерінің бірі. Комсомолға қабылдану – мен үшін тек ұйымға кіру ғана емес, ол – жауапкершілік, сенім және болашаққа деген нық қадамның белгісі болды.

 

ӘКЕМНІҢ СЫЙЫ ЖӘНЕ ЖОҒАЛҒАН ВЕЛОСИПЕД: БАЛАЛЫҚ ШАҚТЫҢ АЩЫ САБАҒЫ

Балалық шақтың әр күні бір естелікке айналады екен. Бірі қуантады, бірі ойландырады, енді бірі жүректе ұзақ сақталатын өкініш болып қалады. Менің өмірімдегі сондай ерекше әрі ұмытылмас оқиғалардың бірі – әкем ағама алып берген велосипедпен байланысты.

Сол кезде мен 8-сыныпта оқитынмын. Үй ішіндегі қуаныш ерекше еді, өйткені әкем үлкен ағама жаңа велосипед алып берді. Жаңа велосипедтің жылтыры, дөңгелегінің иісі, темірінің жарқырауы – бәрі біз үшін үлкен оқиға сияқты болатын. Ағам риза, үйдің іші қуанышқа толы, ал мен болсам сол велосипедті көріп, іштей ерекше қызығып жүрдім.

Сол күндердің бірінде мені дүкенге жұмсады. Сол жаңа велосипедті алып, өзім айдап бардым. Бала болсам да, өзімді үлкен адамдай сезіндім. Велосипедтің рөліне қол тиген сайын ерекше мақтаныш сезімі пайда болатын. «Міне, мен де айдап жүрмін» деген ой мені қуантты.

Дүкенге жеткен соң, велосипедті сыртқа, магазиннің жанына қойдым. Ішке кіріп, керегімді алып, тез қайтып шығамын деген ой болды. Сол сәтте еш қауіп ойламадым. Бала көңіл, сенгіштік, асығыстық – бәрі бір жерге тоғысып, үлкен қателікке әкелді.

Іште бар болғаны аз уақыт болдым. Бірақ сол аз ғана уақыт менің бүкіл балалық сенімділігімді өзгертіп жібергендей болды. Дүкеннен шығып, сыртқа көз салғанымда жүрегім бір сәт тоқтап қалғандай болды… велосипед жоқ.

Алғашында көзіме сенбедім. Айналаға қарадым, ары-бері жүгірдім, адамдардан сұрадым. Бірақ бәрі бекер еді. Әкем ағама алып берген жаңа велосипед сол жерде тұрмапты. Біреу үнсіз ғана алып кеткен.

Сол сәттегі сезімді сөзбен жеткізу қиын. Қуаныштың орнына қорқыныш келді, мақтаныштың орнына өкініш басты. Ішім суып, не істерімді білмей қалдым. Ең қаттысы – үйге қалай барарымды ойлау болды.

Үйге қайтқан жолым әлі күнге дейін есімде. Әкем мен ағамның жүзі көз алдыма келді. Сол велосипедтің жоғалуы тек бір заттың жоғалуы емес, сенім мен жауапкершіліктің ауыр сабағы сияқты болды.

Үйге келгенде шындық ашылды. Ол сәттегі үнсіздік, көңілдегі ауырлық – бәрі менің жүрегімде ұзақ сақталып қалды. Ұрыс та болды, өкініш те болды, бірақ ең бастысы – түсіну болды. Сол қателіктен кейін мен жауапкершілік дегеннің не екенін алғаш рет шын сезіндім.

Уақыт өте келе бұл оқиға жай ғана өкініш емес, өмірлік сабаққа айналды. Әкемнің еңбегімен алынған затқа немқұрайлы қарауға болмайтынын, әр істің артында жауапкершілік бар екенін сол күн мені есейтіп кеткендей үйретті.

Қазір сол күнді еске алсам, жүрегімде ауыр сезіммен бірге бір түсінік те бар: кей сабақтар кітаптан емес, өмірдің өзінен келеді. Сол жоғалған велосипед – менің балалық шағымдағы ең қымбат, бірақ ең ащы ұстазым болғандай…

 

 

ҮЙ АУЛАСЫНДАҒЫ ВОЛЕЙБОЛ – ОТБАСЫЛЫҚ БАҚЫТТЫҢ ЕҢ ЖЫЛЫ СӘТТЕРІ

Біздің балалық шағымыздағы ең ерекше, ең жүрекке жақын сәттердің бірі – өз үйіміздің ауласында әкеміз бен анамызбен бірге волейбол ойнаған кештеріміз еді. Ол жай ғана ойын емес, отбасының бірлігін сезіндіретін, күлкі мен жылулыққа толы нағыз өмір мектебі болатын.

Жазғы күннің аптап ыстығы басылып, кешкі самал есіп тұрған шақта үйдің ауласы ерекше бір тіршілікке толатын. Сол кезде әкем демалыста болса, біз міндетті түрде допты шығарып, шағын алаң жасап алатынбыз. Қарапайым ғана аула болса да, ол біз үшін әлемдегі ең үлкен спорт алаңындай көрінетін.

Әкем допты қолына алғанда-ақ ойынның қалай өтетіні белгілі болатын. Оның қимылы сабырлы, соққысы нақты, әр қозғалысында өмірлік тәжірибе сезілетін. Ол бізге тек ойнауды емес, тәртіпті, әділдікті, сабырды да үйрететіндей еді. Кейде әдейі бізге мүмкіндік беріп, бізді қуантса, кейде шынайы ойынмен жеңіп кететін.

Анам болса, ойынға ерекше бір жеңілдік пен күлкі сыйлайтын. Ол кісі допты кейде дұрыс қаға алмай қалса да, оған ренжімей, күліп жіберетін. Оның күлкісі бүкіл аулаға жылулық таратып, ойынның өзін мерекеге айналдыратын. Анамның әр қимылы бізге қуаныш сыйлайтын.

Мен болсам, ата-анаммен бір командада немесе қарсы командада ойнаған сәттерді ерекше күтіп жүретінмін. Бірде жеңсек қуанып, бірде жеңілсек күліп, бәрін көңілмен қабылдайтынбыз. Сол сәттерде жеңіс те, жеңіліс те маңызды емес еді – маңыздысы бәріміздің бірге болуымыз болатын.

Доп ауада қалықтап, кейде үйдің жанына түсіп кетіп, бәріміз бірге жүгіріп іздейтінбіз. Сол қарапайым әрекеттердің өзі бізге ерекше қызық болатын. Күлкі, дауыстар, кешкі аспанның баяу қараңғылануы – бәрі бір-бірімен үйлесіп, аулада ерекше бір әлем құратын.

Кейде ойын тоқтап, бәріміз шаршап отырып қалатынбыз. Сол сәттерде әкем мен анам жай ғана әңгіме айтып, бізді тыңдап отыратын. Сол қарапайым тыныштықтың өзі де біз үшін үлкен бақыт болатын.

Қазір сол кештерді еске алсам, жүрегімде ерекше бір сағыныш оянады. Ол волейбол ойыны емес, ол – әкем мен анаммен бірге өткен балалықтың ең таза, ең шынайы сәттері. Ауладағы сол қарапайым ойын бізге отбасының ең үлкен құндылық екенін сездірген еді.

 

ӘКЕНІҢ СЫЙЫ – АТА-АНАММЕН БӨЛІСКЕН ӨНЕРЛІ КЕШ

Оныншы сынып… адам баласының балалықпен қоштасып, ертеңгі өмірге қарай бой түзей бастаған, жүрегі бірде толқып, бірде асығып тұратын ерекше кезең. Сол шақтағы ең қымбат естеліктерімнің бірі – әкемнің сыйлығы арқылы ата-анаммен бірге өткен ұмытылмас кеш.

Сол күні әкем үйге ерекше бір көңіл-күймен келді. Қолында кішкентай ғана билет. Бірақ ол мен үшін жай қағаз емес, үлкен қуаныштың, үлкен бақыттың бастауы еді. Ол билет – қазақ өнерінің жарық жұлдызы Роза Рымбаеваның концертіне арналған шақыру болатын.

Әкем сабырлы қалпымен ғана: «Барамыз, сен анаңмен бірге көресің» деді. Сол қарапайым сөздің өзінде қаншама мейірім, қаншама әкелік қамқорлық жатқанын мен сол сәтте жүрегіммен сезіндім.

Көптен күткен күн де келді. Бұл жолы мен ата-анаммен бірге бардым. Үшеуміз бірге жолға шыққан сәттің өзі ерекше бір мереке сияқты еді. Қаланың шамдары жарқырап, адамдардың асығыс қимылының өзі сол кештің сәнін арттыра түскендей.

Концерт залына жақындаған сайын жүрегімнің соғысы жиілеп, ішімде бір қуаныш пен толқу қатар өрілді. Анамның жанымда жылы жымиып отырғаны, әкемнің сабырлы жүзбен бәрін бақылап отырғаны – мен үшін ең үлкен бақыттың көрінісі болды.

Залға кірген сәтте кеңістік бір сәтке басқа әлемге айналғандай әсер берді. Шамдардың жарығы, сахнаның сәні, адамдардың толқыған көңілі – бәрі бір әсем үйлесім тапқан. Ал Роза Рымбаеваның сахнаға шыққан сәті… ол – нағыз сиқыр еді.

Оның дауысы залды тербетіп, жүректерге жетіп жатты. Мен сол сәтте тек өнерді емес, ата-анамның жанымда отырған жылуын, сол сәтті бірге бөлісіп отырған бақытты сезіндім. Әкем мені ертіп қана қойған жоқ, мені рухани әлемнің әсем бір сәтіне жетеледі.

Сол кеш мен үшін тек концерт емес, отбасының бірлігін, әке мейірімі мен ана жылуын қатар сезіндірген ерекше өмір сабағы болды. Үшеуміздің бірге отырған сол сәтіміз жүрегімде мәңгі сақталып қалды.

Бүгінде сол күнді еске алсам, жүрегім жылып қоя береді. Өйткені ол – әкенің сыйлығы ғана емес, ата-анаммен бірге бөліскен ең қымбат естелігім, бақыттың шынайы бейнесі еді.

 

ӘКЕ МЕН АНАНЫҢ МЕЙІРІМІМЕН КӨМКЕРІЛГЕН ТУҒАН КҮН

Адам баласының ес білгеннен бастап жүрегіне ерекше жылу сыйлайтын бір ғана күн болады. Ол – туған күн. Бірақ мен үшін бұл күн ешқашан жай күндердің бірі болған емес. Ол – әкем мен анамның шексіз мейірімімен көмкерілген, жүрекке нұр құятын, балалықтың ең жарық мерекесі еді.

Есімді білгелі бері әр туған күнім ерекше дайындықпен басталатын. Сол күн жақындаған сайын үй ішін бір жылы толқу билейтін. Анамның көзінде ерекше қуаныш, әкемнің жүзінде үнсіз бір мейірім байқалатын. Мен оны бала көңілмен сезетінмін, бірақ мәнін кейінірек терең түсіндім.

Туған күнімнің таңы әрдайым ерекше басталатын. Әкемнің сабырлы да мейірімге толы дауысы:
— Бүгін сенің күнің, балам, — дегенде жүрегім бір сәтке елжіреп кететін.
Анам болса құшағына алып, бетімнен иіскеп, жүрегінен шыққан ақ тілектерін төгетін. Сол сәтте әлем тек мен үшін жаралғандай әсер қалдыратын.

Үй іші мүлде басқа күйге енетін. Дастархан жайылып, ең сүйікті тағамдарым дайындалатын. Бірақ ең дәмдісі – тағам емес, сол күннің өз атмосферасы еді. Әкемнің үнсіз ұйымдастыратын тосын сыйлары да ерекше болатын. Бірде кішкентай сыйлық, бірде жүрекке жақын кітап, бірде өмірлік сабаққа айналған ақыл.

Кеш түскенде үй іші нағыз шағын мерекеге айналатын. Шам жанып, торт әкелінген сәтте әкем мен анамның көзіндегі қуаныш мен үшін бәрінен қымбат көрінетін. Олар тек құттықтап қоймайтын – менің болашағыма ақ жол тілеп, әр күнімнің жарық болуын жүректерімен қалайтын.

Сол сәттерде мен өзімді ең бақытты бала сезінетінмін. Өйткені мені тек туған күнім емес, ата-анамның шынайы махаббаты тойлап тұрған еді. Әр күлкі, әр құшақ, әр тілек – бәрі жүрекке мәңгілік із болып жазылатын.

Бүгінде сол күндерді еске алсам, көз алдыма тек мереке емес, әке мен ананың шексіз сүйіспеншілігі елестейді. Ол – сыйлықпен емес, жүрекпен жасалған, өмір бойы ұмытылмайтын ең асыл мереке еді.

 

АТА-АНАМНЫҢ МЕЙІРІМІ – МЕРЕКЕГЕ АЙНАЛҒАН ӘРБІР КҮН

Адам баласының өмірінде ұмытылмайтын, жүрек түкпірінде мәңгі сақталатын сәттер болады. Сол сәттердің бәрі көбіне балалық шақтың ең ыстық естеліктерімен өріледі. Менің өмірімде сондай ерекше сәттер – атаулы мерекелер болатын. Ал ол мерекелерді нағыз шаттыққа, шынайы қуанышқа айналдыратын – менің ата-анам еді.

1 мамыр, 9 мамыр, 7 қараша секілді мерекелер жақындаған сайын үй ішін ерекше бір толқу, жылы бір дайындық сезімі билейтін. Бұл күндерді жай ғана демалыс деп емес, тұтас бір отбасылық қуанышқа айналдыратын – ата-анамның мейірімі болатын.

Таң ата салысымен-ақ үйде мерекелік көңіл-күй орнайтын. Анам бәрімізді әдемілеп киіндіруге кіріседі. Ақ көйлек, аппақ туфли, тап-таза ақ шұлық – бәрі де ерекше ұқыппен дайындалатын. Сол тазалық пен сәннің өзі мерекенің салтанатын сездіріп тұратын. Біз сол киімді киген сәтте өзімізді бір ерекше әлемге енгендей сезінетінбіз.

Ал әкем болса сабырлы қалпымен бәрін реттеп, бізді көлігіне отырғызатын. Қалаға жол тартқан сәттің өзі біз үшін үлкен сапар секілді көрінетін. Көлік ішінде бала күлкі мен қуаныш араласып, терезеден сыртқа қарап бара жатқан әр сәтіміз жүрекке жылу сыйлайтын. Көшелердегі тулар, безендірілген үйлер, шарлар – бәрі мерекенің тірі бейнесіндей әсер беретін.

Мерекенің ортасына жеткенде ата-анам бізді еркін қыдыртып, қала көрінісін тамашалатып, әртүрлі тәтті тағамдар алып беретін. Балмұздақтың салқын дәмі, мерекелік тағамдардың иісі, адамдардың шат күлкісі – бәрі балалық жүрекке ерекше қуаныш сыйлайтын.

Әсіресе әкемнің қолынан шар ұстап жүрген сәттеріміз ерекше есте қалады. Түрлі-түсті шарлар аспанға ұшуға асыққандай тербеліп, біздің көңілімізді де бірге көтеретін. Сол сәтте мен үшін әлемдегі ең үлкен бақыт – ата-анамның жанымда болуы еді.

Бірақ ол мерекелердің шынайы мәні тағамда да, шарда да емес, ата-анамның бізге сыйлаған шексіз махаббаты мен уақыты болатын. Олар бізді тек қыдыртып қана қоймай, өмірдің әдемі сәттерін сезінуге, қуаныштың қадірін білуге үйрететін.

Кеш түскенде шаршап болса да, көңіліміз көтеріңкі күйде үйге қайтатынбыз. Сол сәтте әкем мен анамның сабырлы жүздеріне қарап, жүрегімде бір ғана ой тұратын: «Бізді бақытты етіп жүрген – ата-анамның мейірімі екен».

Бүгінде сол күндерді сағына еске аламын. Өйткені ол мерекелер – күнтізбедегі жай күндер емес, ата-анамның жүрек жылуымен боялған, балалық шақтың ең жарқын, ең қымбат беттері еді.

 

АТА-АНАММЕН ӨТКЕН ЖАҢА ЖЫЛ – БАЛАЛЫҚТЫҢ ЕҢ ЖАРҚЫН ЕСТЕЛІГІ

Жаңа жыл – әр үйге үміт пен шаттық сыйлайтын, жүректерді қуанышқа бөлейтін ерекше түн. Бірақ мен үшін бұл мереке тек күнтізбедегі ауысу емес еді. Ол – ата-анаммен бірге өткен ең ыстық, ең бақытты балалық шақтың алтын парағы болатын.

Жылдың соңғы күндері жақындаған сайын үй ішінде ерекше бір дайындық басталатын. Анам үйді жинап, әр бұрышқа мерекелік көңіл-күй сыйлайтын. Ал әкем болса сабырлы қалпымен сырттағы шаруаны реттеп, бізге қажет дүниенің бәрін алдын ала әзірлеп қоятын. Үйдің ішін бір жылы толқу, тәтті күту сезімі кернейтін.

Жаңа жыл кеші келгенде үйіміз нағыз шағын ертегі әлеміне айналатын. Шырша безендіріліп, түрлі-түсті шамдар жарқырап, үй ішін мерекелік көңіл-күйге бөлейтін. Балалық жүрегіміз үшін сол жарқыраған шамдардың өзі ғажайып еді.

Ата-анамыз бізді ерекше күтетін. Бізге ең әдемі киімдерді кигізіп, қуанышымызды еселейтін. Үй ішінде күлкі мен шаттық үзілмей, уақыттың қалай өткенін де байқамай қалатынбыз.

Ал сол кештің ең ерекше дәстүрі – қара қарбыз еді… Қыстың қақ ортасында сақталып қалған сол қарбызды әкем алып шығып, жаңа жыл түні арнайы жарып беретін. Суық маусымда қарбыздың дәмін көру – біз үшін нағыз ғажайыптай көрінетін. Сол сәтте дастархан басында отырған әрбір адам қуанышқа бөленіп, ерекше бір жылылықты сезінетінбіз.

Әкем қарбызды жарып жатқанда, біз тынысымызды ішке тартып, үлкен бір сәтті күткендей болатынбыз. Ал анамның көзіндегі мейірім мен қуаныш сол кештің шынайы сәнін келтіретін. Қарбыздың тәтті иісі таралған сәтте бүкіл үй ішін бала күлкі кернейтін.

Түн ортасы жақындағанда біз отбасымызбен бірге отырып, өткен жылды қорытындылап, жаңа жылға тілек тілейтінбіз. Сол сәтте ата-анамның жылы сөздері мен ақ батасы жүрегімізге ерекше әсер қалдыратын.

Мен үшін жаңа жыл – тек мереке емес, ол ата-анамның мейірімімен көмкерілген, балалықтың ең таза, ең бақытты сәттері еді. Сол кештер әлі күнге дейін жүрегімде жарқыраған шамдардай сақталып келеді.

Өйткені ең әдемі мереке – ата-анамен бірге өткен мереке.

 

СЫРДАРИЯ ЖАҒАСЫНДАҒЫ ЖАСЫЛ НИВА ЖӘНЕ БАЛАЛЫҚТЫҢ ЕРКЕЛІГІ

Біздің балалық шағымыз Сырдарияның жағасында өтті. Жаздың шіліңгір ыстығында өзеннің салқын суы біз үшін ең үлкен қуаныш болатын. Достарымызбен жарысып суға түсіп, бір-бірімізді итеріп, күліп-ойнап, уақыттың қалай өткенін де сезбей қалатынбыз.

Сол күндердің ішінде ерекше бір белгі бар еді – әкемнің жасыл Нивасы. Ол көлік алыстан көрінсе-ақ, біз үшін бір сәттік дабыл сияқты болатын. Жол бойымен баяу жылжып келе жатқан жасыл Ниваны көргенде, бәріміз бірден танып қоятынбыз: бұл – әкем.

Әкем GAI қызметкері болғандықтан, ол кісі тәртіп пен жауапкершілікпен жүретін. Бірақ біз үшін ең есте қалғаны – оның бізге қараған сәті еді. Көпірдің үстінен немесе жол жиегімен өтіп бара жатып, әкем бізді байқап қалса, көлігін сәл баяулатып, терезеден қарап, қолымен ишара жасайтын.

Сол ишараның мағынасы бізге бірден түсінікті болатын: «Үйге қайтыңдар».

Бірақ біз бала едік қой… Сол сәтте бір-бірімізге қарап алып, әдейі еркелік жасап кететінбіз. Әкемнің көлігін көре сала, су ішінен бірден сүңгіп кететінбіз. Біреуміз тереңге кетеміз, біреуміз күліп су шашамыз. Бәріміздің ойымыз бір: «әкем көріп тұр, енді суға түсіп үлгерейік».

Бұл біздің кішкентай ғана қырсықтығымыз, балалық еркелігіміз болатын. Әкемнің «үйге қайтыңдар» деген ишарасы бізді тоқтатудың орнына, керісінше суға тағы бір рет шомылып шығуға итермелейтіндей еді.

Бірақ бәрібір әкем кетпей тұрып, біз жағаға шығатынбыз. Себебі ішімізде бір сезім бар еді – ол реніш емес, қамқорлық екенін түсінетінбіз. Әкем бізді тек шақырып қана қоймай, қауіптен сақтап тұрғанын бала жүрекпен сезетінбіз.

Жасыл Нива алыстап кеткен соң, біз жағалауда отырып алып күлетінбіз. «Әкем тағы да көріп қойды» деп бір-бірімізді қағытып, сол сәттің өзін қызыққа айналдыратынбыз.

Қазір сол күндерді еске алсам, Сырдарияның толқыны да, жасыл Нива да, суға сүңгіп кеткен бала кезіміз де – бәрі бір үлкен сағынышқа айналып кеткен. Ол тек еркелік емес, әкенің алыстан да қарап, бізді қорғап жүргенінің үнсіз көрінісі еді.

 

БАЛАЛЫҚ ШАҚТАҒЫ ЖАЗ: ЕҢБЕК ПЕН ҚУАНЫШТЫҢ ҮЙЛЕСІМІ

Балалық шақтың жаз мезгілі – жүректе мәңгі сақталатын ең жарық, ең жылы естеліктердің бірі. Жаз шықса болды, біз үшін еркіндік пен қуаныштың уақыты басталатын. Әкеміздің ағасының ауылына, Қазақстан совхозына бару – сол жаздың ең басты оқиғасы еді. Ол жақтағы әр күн ерекше мәнге толы болатын: бір жағынан ауылдың қарапайым тірлігі, екінші жағынан балалықтың шексіз қуанышы.

Ауылға барған сәттен бастап, бізді әжеміздің тәрбиесі күтіп тұратын. Ол кісі бізді еркелетіп қана қоймай, еңбекке баулуды да ұмытпайтын. Таң атпай тұрып, есік алдын сыпыру – күнделікті міндетіміздің бірі еді. Қолымызға сыпыртқы алып, ауладағы шаң-тозаңды, жапырақтарды жинап, айналаны тап-таза қылып шығатынбыз. Таңғы салқын ауамен бірге бұл жұмыс та ерекше бір жеңіл әрі жағымды көрінетін.

Күндіз әркім өзіне берілген тірлікті атқаратын. Біріміз су тасимыз, біріміз малға қараймыз, енді біріміз отын-су дайындаймыз. Әжеміз әр істің маңызын түсіндіріп, «еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей» деп жиі айтып отыратын. Біз үшін бұл сөздер сол кезде жай ғана нақыл сияқты көрінгенімен, уақыт өте келе оның мәнін терең түсіне бастадық.

Ал кешкісін төсек салу – тағы бір жауапты іс. Үйдің іші жиналып, көрпе-төсек ретімен жайылады. Әжеміз бізге ұқыптылықты үйретіп, әр нәрсенің өз орны бар екенін көрсететін. Төсекті қалай болса солай емес, әдемілеп, жинақы етіп салу керек. Біз сол талаптарды орындауға тырысып, өзімізді үлкен адамдардай сезінетінбіз.

Осындай тірліктердің арасында бізді ерекше қуантатын бір күн бар еді – сенбі. Себебі дәл сол күні ауылдағы үлкен кинотеатрда үнді кинолары көрсетілетін. Киноға бару үшін аптаның бойы күтіп, барлық жұмысымызды тиянақты орындауға тырысатынбыз. Әжеміз де еңбегімізге қарап, риза болса ғана жіберетін.

Киноға бару – біз үшін нағыз мереке. Ауылдың балалары жиналып, бәріміз бірге кинотеатрға қарай асығамыз. Экраннан көрсетілетін үнді фильмдері бізді мүлде басқа әлемге жетелейтін: әсем әндер, әсерлі оқиғалар, махаббат пен достық туралы сырлар – бәрі жүрегімізге ерекше әсер қалдыратын.

Қазір сол бір жаздарды еске алсам, қарапайым ғана ауыл тіршілігінің өзі қандай қымбат болғанын түсінемін. Есік алдын сыпыру да, төсек салу да, әжеміздің ақылы мен тәрбиесі де – бәрі бірігіп, біздің балалық шағымызды мәнді де мағыналы етті. Ол күндер қайта келмесе де, жүрегімізде мәңгі сақталып қалды.

 

ӘКЕМНІҢ ҚАМҚОРЛЫҒЫ МЕН АНАМНЫҢ ҚОЛДАУЫ: МЕНІҢ ӨСІП – ЖЕТІЛУ ЖОЛЫМ

Балалық шағымды ойласам, ең алдымен көз алдыма әкемнің шексіз қамқорлығы мен анамның сүйіспеншілігі келеді. Олар мені өмірдің қиындықтарына, сынақтарына қарсы тұруға, армандарымды жүзеге асыруға дайындады. Әкем мен анамның әрбір әрекеті мен үшін үлкен өнеге, шынайы қамқорлықтың көрінісі болды.

Әкемнің мені қамтамасыз етуге деген тынымсыз талпынысы, мені жан-жақты тәрбиелеуге деген ұмтылысы, ең алдымен, мен үшін өмірдегі барлық игіліктердің белгісі болды. Әкем бізді ешқашан материалдық тұрғыда таршылықта ұстаған емес. Ол маған барлық нәрсені алып беруге тырысты. Оның еңбекқорлығы, табандылығы мені өмірде өз жолымды табуға үнемі шабыттандырып отырды. Қандай қиын жағдай болса да, әкем мені ешқашан қиындықта қалдырмады. Әкемнің қолынан шыққан әр сыйлық – тек бір зат емес, оның мені жақсы көретінін, мен үшін ең жақсысын қалайтындығының белгісі болатын.

Әкемнің әр қадамы мен үшін үлгі еді. Ол еңбекпен, табандылықпен алға басатын, мен де сол жолмен жүруді үйрендім. Ол менің білім алуымды ең үлкен мақсат ретінде көрді, сондықтан маған барлық жағдайды жасауға тырысты. Қандай да болмасын қажетті кітап, құрал-жабдық немесе жаңа мүмкіндіктерді қолыма тигізу үшін бар күшін салды. Әкемнің қолдауы арқасында мен өзімнің білімге деген құштарлығымды аштым. Оның мені жақсы көретіндігі мені көп нәрсеге жігерлендіріп, өмірдің қиындықтарын жеңуге күш берді.

Ал анам болса, әрдайым менің жанымда болып, сабақтарымда көмектесетін. Анамның маған деген сүйіспеншілігі мен қамқорлығы әрдайым жүрегімде сақталып қалды. Ол менің әр сабағымды, әр үй тапсырмамды мұқият тексеріп, мені түсіндіріп, бағыттап отырды. Анам мені тек білім берумен шектелмей, менің жан дүниемді де тәрбиеледі. Ол маған өмірдің мәні, адамгершілік құндылықтар туралы ақыл айтатын. Анамның әрбір сөзі мен үшін бағалы болды. Оның маған көрсеткен сүйіспеншілігі мені тек сабақты жақсы оқуға емес, адам болуға, өмірде өз орнымды табуға да үйретті.

Анамның сабырлылығы мен шынайы қамқорлығы мені алдыма қойған мақсаттарға жетуге ынталандырды. Ол менің кішкентай жетістіктеріме қуанып, мені әрқашан жақсы болуға, еңбектенуге шақыратын. Мен әркез анамның қасында болғанда, ешқашан қиындықты жеңе алмайтынымды сезбедім. Оның қолдауы мені әрқашан алға жетелеп отырды.

Әкем мен анамның бірігіп, маған жасаған барлық жағдайлары мені адам етіп тәрбиеледі. Әкем менің барлық жағдайымды қамтамасыз етсе, анам менің рухани әлемімді байытты. Олардың мені тәрбиелеудегі бірлігі менің бойыма шынайы қамқорлық пен сүйіспеншілікті сіңірді. Әкемнің мен үшін ең жақсысын жасағысы келуі және анамның әрқашан мені түсініп, қолдап отыруы менің өмірімнің негізі болды.

Бүгінде мен осы ұлы адамдардың ұлағатты тәрбиесін арқалап, өмірдің әр кезеңінде олардың жолын ұстануға тырысамын. Әкем мен анамның маған берген білім мен махаббатты бағалап, өз балаларыма да сол рухты, сол қолдауды көрсетуге тырысамын. Себебі, олардың мені өсіріп-жетілдіру жолындағы күш-жігері мені дәл бүгінгі мен етіп қалыптастырды. Әкем мен анамның маған көрсеткен қамқорлығы мені өмірдің қиындықтарынан қорықпай, әрдайым алға ұмтылуға үйретті.

 

ӘКЕМ – ӘЖЕМНІҢ СЫЙЛЫ КҮЙЕУ БАЛАСЫ

Балалық шағымның ең әсерлі, жүрекке жылы көріністерінің бірі – әкемнің нағашы әжеме деген ерекше құрметі еді. Әжем үшін ол жай ғана күйеу бала емес, өз баласындай болып кеткен жан болатын. Ал әкем үшін әжем – тек үлкен кісі ғана емес, ақылшысы, тірегі, отбасының берекесін ұстап отырған қасиетті адам еді.

Қазақта «күйеу бала – мың жылдық құда» деген сөз бар ғой. Сол сөздің шынайы мәнін мен әкем мен әжемнің қарым-қатынасынан анық көрдім. Әкем әжемнің жанында өзін әрдайым ілтипатпен ұстайтын. Даусын көтермей, сөзін бөлмей, әр айтқанын мұқият тыңдап отыратын. Әжем бір нәрсе сұраса, оны кейінге қалдырмай, дереу орындауға тырысатын. Бұл – жай ғана сыпайылық емес, жүректен шыққан шынайы құрмет еді.

Әкем ауылға келген сайын, ең алдымен әжемнің хал-жағдайын сұрайтын. Үйдің шаруасына көмектесіп, қажет болса қолынан келгеннің бәрін аянбайтын. Әжемнің көңілін табу, батасын алу – әкем үшін үлкен мәнге ие болатын. Сол сәттерде әжемнің жүзінен риза болғандықтың белгісі анық көрінетін.

Әжем де әкемді ерекше жақсы көріп, оған үлкен сенім артатын. Кейде өз балаларына айтпаған сырын да әкеме айтып, ақылдасып отыратын. Бұл – олардың арасындағы сыйластықтың, жақындықтың қаншалықты терең екенін көрсететін. Әжем әкемді тек күйеу бала ретінде емес, өз перзентіндей қабылдағаны сезілетін.

Мен бала болсам да, осы қарым-қатынасты көріп өстім. Әкемнің әр ісі, әр сөзі маған үлкен тәрбие болды. Үлкенді сыйлау, туыстық байланысты қадірлеу, отбасындағы бірлікті сақтау – осының бәрін мен әкемнен үйрендім. Ол ешқашан бұл туралы арнайы үйретпесе де, өзінің іс-әрекетімен үлгі көрсетті.

Әсіресе, әжем 100 жасқа келгенше әкемнің оған деген құрметі бір сәтке де кеміген жоқ. Қайта уақыт өткен сайын одан сайын тереңдей түскендей еді. Әжемді мәпелеп, жағдайын жасап, әр сөзін қадірлеуі – нағыз адамгершіліктің белгісі болатын.

Қазір сол күндерді еске алсам, әкемнің әжеге деген ілтипаты – тұтас бір тәрбиенің мектебі сияқты көрінеді. Әжемнің абыройы – оның ұрпақтарының құрметінен көрінді. Ал әкем сол құрметтің ең жарқын үлгісін көрсеткен жан болды.

Бұл – жай ғана отбасы ішіндегі қарым-қатынас емес, бұл – ұрпаққа өнеге болатын, ұмытылмайтын, жүректе сақталатын асыл құндылық.

 

МЕНІҢ АРМАНЫМНЫҢ АЛҒАШҚЫ БАСТАМАСЫ

Адам өмірінің ең мөлдір, ең кіршіксіз кезеңі – балалық шақ. Сол бір алаңсыз күндерде жүрек қиялға толы, ой аспанмен астасып, болашаққа деген сенім шексіз болады. Қыран құстай көкке самғап, өмірдің биігіне жетсем деп армандайсың. Сол арман бір күні шындыққа айналатын сәттің боларын сезбесең де, жүрек соған сенеді. Менің де өмір жолым дәл осындай бір балаң арманнан бастау алған еді.

Мектеп қабырғасын тәмамдаған сәт – адам өміріндегі ең жауапты, ең толқулы кезеңдердің бірі. Қолымдағы көгілдір куәлікке ұзақ қарап тұрып қалдым. Бұл – жай ғана қағаз емес, менің өткен күндерімнің куәсі, алдағы өмірімнің алғашқы баспалдағы еді. Әрбір баға – төгілген тердің белгісі, әрбір жол – үміттің сәулесі. Сол сәтте менің жүрегімде бір ғана анық ой тұрды:

– Мен мұғалім боламын!

Бұл сөзді айтқанда, жүрегімде қорқыныш та, күмән да болған жоқ. Тек сенім ғана бар еді. Үнсіз тыңдап отырған әкем сол сәтте маған тағдырымды айқындап берген бір-ақ ауыз сөз айтты:

– Болды. Мұғалім болам дедің бе, онда сен міндетті түрде мұғалім боласың!

Осы сөз – менің өмірлік бағытымды бекіткен шешім болды. Әкенің сенімі – баланың қанатына біткен күш екен ғой. Сол күннен бастап менің таңдауым өзгермеді, қайта нығая түсті. Әкемнің сенімі мені алға жетелеп, жолымды айқындап берді.

Көп ұзамай үлкен өмірге қадам басатын күн де жетті. Әкем қазақы дәстүрмен мал сойып, ауыл ақсақалдарының батасын алып, мені ақ жолға шығарып салды. Сол батаның салмағы, сол тілектің жылуы мені қоршап тұрғандай сезілді. Әкенің үнсіз тілегі – ең күшті дұға екенін сол кезде толық түсінбесем де, жүрегім сезген еді.

Арман қуған жас жүрек мені Қарағанды қаласына алып келді. Қарағанды мемлекеттік университетінің филология факультетіне оқуға түсіп, студент атанған сәтім – өмірімдегі ең үлкен қуаныштардың бірі болды. Сол күні мен тек өзім үшін емес, әкемнің сенімі үшін, анамның үміті үшін қуанған едім.

Студенттік өмір – адам ғұмырындағы ең бір жарқын кезең. Әр аймақтан келген жаңа достар, жаңа орта, жаңа тыныс… Өмірдің басқа бір қыры ашылғандай болды. Бірақ сол қызықтың бәрінен де мен үшін қымбат бір нәрсе бар еді – ол әкемнің мейірімі.

Сабақтан шыққан сайын үйге асығатынмын. Себебі мені әрдайым әкем күтіп тұратын. Ұшақтан түскен сәтте алыстан көзін алмай қарап тұрған әкемнің бейнесі – мен үшін әлемдегі ең асыл көрініс еді. Сол сәтте мен өзімді ешкімге тең келмейтін бақытты жан сезінетінмін.

Бірде екінші курсты аяқтап, ауылға оралдым. Жол үстінде әкем маған ерекше бір сыр айтқандай болды:

– Балам, бүгін біздің үйге елге белгілі ақын-жазушылар келеді. Олардың ішінде Фариза апаң мен Әбіш ағаларың да бар.

Жүрегім лүпілдеп, ерекше толқынысқа түстім. Кешкісін күн қызарып батып, ауыл үстін тыныштық жайлаған шақта, аулаға ақ «Волга» келіп тоқтады. Көліктен түскен сәтте Фариза апаның нұрлы жүзі, сабырлы қалпы, жанарындағы тереңдік – бәрі менің есімде мәңгі сақталып қалды.

Үй іші бір сәтте ерекше рухани кеңістікке айналғандай болды. Анамыздің демдеген қою шайы, түйе сүті қосылған хош иісті сусын, дастарқанның берекесі – бәрі де сол кештің сәнін келтірді. Әңгіме терең, сөз салмақты, әрбір ой – өмірдің өзінен алынғандай еді. Сол кеш – менің рухани әлемімді байытқан, жан дүниеме із қалдырған ерекше сәттердің бірі болды.

Ертеңіне әкем мені Сарыағаштағы «Арман» демалыс орнына апарып, бір ай тынығуыма жағдай жасады. Бұл – оның маған деген қамқорлығының тағы бір көрінісі еді. Әке махаббаты – сөзбен емес, іспен дәлелденетін қасиет қой…

Уақыт өте берді. Студенттік жылдар артта қалып, мен өмірдің жаңа белесіне қадам бастым. Университетті аяқтап, тұрмыс құрып, ана атандым. Бірақ әкемнің мені еркелеткені, маған деген ерекше ықыласы еш өзгерген жоқ.

Мен – оның тұңғышы, ең алғаш қуаныш сыйлаған қызы едім. Сондықтан да болар, ол мені ерекше жақсы көретін. Менің көңілімде бір мұң барын сезсе, өзі де мазасызданып қалатын. Басқа балаларынан гөрі менің жағдайымды көбірек ойлайтын.

Тіпті тұрмысқа шыққаннан кейін де:
– Ана қызға қараңдар, керегін беріңдер, жалғызсыратпаңдар, – деп анама қайта-қайта айтып отыратын.

Үйге барсам, төрге шығарып, ерекше құрмет көрсететін. Сол бір қарапайым сәттердің өзі мен үшін шексіз бақыт еді. Әкенің алақанына сыйған жылулық – ешқашан ұмытылмайтын өмірлік жылу екен.

Бүгін сол күндерді еске алсам, жүрегім бір нәзік сағынышқа бөленеді. Әкемнің сенімі – менің өмірлік шамшырағым болды. Оның айтқан бір ауыз сөзі – менің тағдырымды айқындап берді.

Менің арманымның алғашқы бастамасы – бала жүректің сенімінен басталып, әке жүрегінің қолдауымен биікке көтерілді.

Сол сенім мені өмірдің сан белесінен алып өтті.
Сол сенім мені бүгінгі мен етті.

 

ӘКЕНІҢ СТУДЕНТ ҚЫЗЫНА МЕЙІРІМІ – ПОСЫЛКАМЕН ЖЕТКЕН ЖЫЛУ

Студенттік шақ… үлкен өмірдің табалдырығын алғаш аттаған, алыстағы ауыл мен үйдің жылуын сағынышпен еске алып жүретін ең сезімтал кезең. Қалада жүріп, білім қуып, жаңа ортаға бейімделіп жүрген сол жылдары мен үшін ең үлкен демеу – әкемнің алыстан жеткен мейірімі еді.

Әлі күнге дейін есімнен кетпейді… поштадан келетін әрбір хабарлама – жүрекке үміт ұялататын. Сол бір күндері әкемнің атынан келген посылканы естіген сәтте-ақ ішім бірден жылынып, баладай қуанып кететінмін. Себебі ол жай ғана сәлемдеме емес, ол – ауылдың иісі, ата-ананың алақаны, шаңырақтың жылуы болып жететін.

Қорапты ашқан сәтте ішінен мұқият бүктелген киімдер, жылы тоқылған жемпірлер, қажет дүниелер шығып жататын. Әр заттың өзінде бір қамқорлық, бір ой, бір мейірім бар еді. «Балам тоңбасын», «қиындық көрмесін», «қатарынан қалмасын» деген әкелік үнсіз тілектер сол заттардың арасына жасырынғандай болатын.

Ең қызығы – әр посылкамен бірге келетін сезім. Кейде хат та қоса салынатын. Қысқа ғана жазу болса да, сол жолдар жүректі елжіретіп жіберетін. «Жақсы оқы», «өз-өзіңді күт», «қажетің болса айт» деген қарапайым сөздер маған үлкен әлемнің тірегі сияқты көрінетін.

Мен сол сәттерде өзімді ешқашан жалғыз сезінген емеспін. Қаладағы суық жатақхана бөлмесінде отырсам да, әкемнің қолымен жіберілген әр киім мені ауылдың төрінде отырғандай сезіндіретін. Киімнің жылуы ғана емес, жүректің жылуы денемді де, жанымды да жылытатын.

Уақыт өте келе түсіндім: әкенің махаббаты алыста болса да үзілмейді екен. Ол жолмен емес, жүрекпен келеді екен. Посылка – тек зат емес, ол әкенің перзентіне деген сағынышы мен алаң көңілінің үнсіз жеткізілген бейнесі екен.

Бүгінде сол жылдарды еске алсам, жүрегім ерекше бір сағынышпен жылып қоя береді. Себебі ол сәлемдемелер – менің студенттік өмірімнің ең қымбат естеліктері ғана емес, әкенің мейірімімен өрілген тұтас бір ғұмырдың ізі болып қалды.

 

ӘКЕМНІҢ МАҢДАЙЫМНАН СҮЙГЕН СӘТІ

Студент кезім еді. Әр сессия аяқталған сайын мен үшін ең үлкен қуаныш – үйге қайту болатын. Ұшақтан түскен сәттен бастап жүрегім ерекше толқып, бір жылы әлемге қайта оралғандай күй кешетінмін.

Әуежайдан мені әрдайым әкем күтіп алатын.

Ол алыстан-ақ мені байқап, жүзіне жылы күлкі үйіріліп тұратын. Мен жүгіріп барып құшақтай кететінмін. Сол сәтте барлық шаршау, барлық уайым артта қалып қоятын. Әкем үнсіз ғана арқамнан қағып, сөмкемді өз қолына алатын.

Үйге қарай жол тартамыз.

Үйдің қақпасына жақындай бергенде, бала күнгі әдетіммен дауыстап:
— Баня жақ, кемпір! — деп айқайлап кіретінмін.

Бұл – өзімізше бір әзіл, өзімізге ғана түсінікті жылы сөз еді. Үй іші бірден тіріліп кететін. Анамның дауысы, үйдің иісі, бәрі-бәрі маған сағынышты басатын.

Үйге келген әр күнім ерекше өтетін. Әкем мені бір жаққа апарамыз деп, алдын ала жоспар құрып қоятын. Кейде мені Ташкент қаласына, кейде Шымкент қаласына ертіп баратын.

Сол жақтағы дүкендерді аралап, маған ұнаған киімдердің бәрін дерлік алып беретін. Әдемі көйлектер, түрлі-түсті киімдер, тіпті алтын әшекейлердің түр-түрін таңдап, “қалағаныңды ал” деп еркелететін.

Мен үшін бұл тек зат емес еді — әкемнің маған деген махаббатының көрінісі болатын.

Кейде денсаулығымды да ойлап, мені санаторийге жатқызатын. Демалып, ем алып, өзімді қайта жинап шығуыма жағдай жасайтын. Әкем әрдайым: “Балам аман болсын, жағдайы жақсы болсын” деп ойлайтын сияқты еді.

Уақыт өте, қайтадан қайтар күн де келетін.

Әуежай. Тағы да қоштасу.

Сол сәттер ең ауыр еді.

Әкем мені шығарып салып тұрып, маңдайымнан баяу ғана сүйетін.
— Аман жүр, балам… — дейтін.

Осы бір қарапайым сөздің ішінде қаншама тілек, қаншама мейірім жатқанын мен сол кезде толық түсінбеген шығармын. Бірақ жүрегім оны анық сезетін.

Ұшаққа отырып, терезеден сыртқа қараған сәтте, көз жасымды тыя алмайтынмын. Үй, әке-шеше, сол бір жылы әлем – бәрі артта қалып бара жатқандай көрінетін.

Ұшақ аспанға көтерілген сайын, жүрегімде бір бос кеңістік пайда болатын.

Мен Қарағанды қаласына жеткенше жылап баратынмын.

Сағыныштан.

Махаббаттан.

Үйдің жылуынан алыстағаным үшін.

Қазір сол күндерді есіме алсам, жүрегімде ерекше бір нәзік сезім оянады. Әкемнің үнсіз қамқорлығы, әр кездесудің қуанышы, әр қоштасудың мұңы – бәрі менің өмірімнің ең қымбат естеліктеріне айналыпты.

Кейде бақыт деген – үлкен дүниелерде емес, дәл сол әуежайдағы бір құшақ, маңдайдан бір сүйген сәт, “аман жүр, балам” деген бір ауыз сөзде ғана екенін түсінесің.

 

ӘКЕ ҚОЛДАУЫ МЕН ӨМІРЛІК ЖОЛЫМ – ҰСТАЗДЫҚТЫҢ ҰЛЫ МҰРАТЫ

Өмір жолына көз жүгірткен сайын адам өз тағдырының қалай қалыптасқанын, қандай адамдардың ықпалымен биікке көтерілгенін тереңірек түсіне бастайды. Мен үшін сол тағдырдың ең үлкен тірегі де, бағыт беруші шамшырағы да – әкемнің қолдауы болды. Егер әкемнің сенімі мен табандылығы болмағанда, менің бүгінгі ұстаздық жолым да, жеткен жетістіктерім де бұлай қалыптаспаған болар еді.

Әкем әрдайым қарапайым болғанымен, ойы терең, сөзі салмақты жан еді. Ол кісі үшін ең басты байлық – білім мен еңбек болатын. Сол себепті менің оқуым мен тәрбиеме ерекше мән берді. Қандай қиындық болса да, «білім ал, балам, ертең сенің тірегің – осы білім болады» деп қайрап отыратын. Кейде тұрмыс тауқыметі сезілсе де, әкем ешқашан менің оқуымнан үнемдемеді. Оның сол сенімі мені алға жетеледі, жігер берді.

Уақыт өте келе мен ұстаздық жолды таңдадым. Бұл жай ғана мамандық емес екенін, бұл – үлкен жауапкершілік пен адам тағдырын қалыптастыратын қасиетті қызмет екенін жүрегіммен түсіндім. Әр сабақ, әр шәкірт, әр кездесу мен үшін өмірдің жаңа беті сияқты болды. Ұстаз болу – тек білім беру емес, адамға бағыт беру, оның жүрегіне сәуле жағу екенін ұғындым.

Жылдар жылжып, менің ұстаздық жолым біртіндеп ұзақ әрі мазмұнды еңбек жолына айналды. Бүгінде артта 38 жылға жуық табанды еңбек жатыр. Бұл жылдар ішінде талай буын оқушыларды тәрбиеледім, олардың үлкен өмірге қадам басуына үлес қостым. Кейбірі дәрігер болды, кейбірі инженер, кейбірі өз саласының білікті маманы атанды. Солардың жетістігін көрген сайын, ұстаз еңбегінің шынайы бағасы осы екенін сезінемін.

Еңбегім еленіп, түрлі марапаттарға ие болдым. Республикалық деңгейдегі дипломдар, құрмет грамоталары – сол тынымсыз еңбектің дәлелі. Ал кеудемдегі 12 төсбелгі – жай ғана металл емес, ол менің өмірімнің әр кезеңіндегі жеңістерімнің, төгілген терімнің, төзім мен табандылықтың белгісі. Әр төсбелгінің артында өз тарихы, өз сынағы, өз қуанышы бар.

Бірақ мен үшін ең үлкен марапат – ол шәкірттерімнің алғысы мен олардың өмірдегі жетістігі. Бір шәкіртіммен кездескенде оның «ұстазым» деп жылы сөйлеуі – барлық марапаттан да биік сезім сыйлайды. Өйткені ұстаз еңбегінің шынайы өлшемі – шәкірттің биігі.

Қазір өмірдің бір белесіне жақындап келемін. Алдағы үш жылда мен зейнеткерлікке шығып, 41 жылдық еңбек жолымды қорытындылаймын. Бұл кезеңді мен өкінішпен емес, мақтанышпен қарсы аламын. Себебі мен өз өмірімді бос өткізген жоқпын, қоғамға қызмет еттім, ұрпақ тәрбиесіне үлес қостым.

Осы ұзақ жолдың басында әкемнің бейнесі әрдайым менімен бірге келеді. Оның сенімі – менің қанатым, оның батасы – менің рухани тірегім болды. Әкемнің сол қолдауы болмаса, мен бүгінгі деңгейге жетуім екіталай еді.

Қазір өткенге көз салсам, мен тек ұстаздық жолдан өткен адам ғана емес, сонымен қатар өмірдің талай белесін еңсерген, өз орнын тапқан бақытты жанмын. Артымда қалған із – шәкірттерім, ал жүрегімде қалған ең үлкен қазына – әкемнің сенімі мен ананың ақ батасындай өмірлік тәрбиесі.

 

ҚОРЫТЫНДЫ

Уақыт ешқашан артқа қайтпайды. Балалық шақ та, ата-анамен бірге өткен сол бір алтын күндер де өткеннің қойнауында қалады. Бірақ олардың ізі – жүректе. Өшпейтін, ұмытылмайтын, жыл өткен сайын қадірі арта түсетін із.

Әке – бұл тек өткен өмірдің бір бөлігі емес. Ол – бүгінгі болмысымызда, мінезімізде, таңдауларымызда өмір сүріп жатқан рухани күш. Оның әр айтқан сөзі, әр жасаған ісі бізді өмір бойы жетелеп өтеді.

Сағыныш – бұл жоғалту емес. Сағыныш – бұл жүректе сақталған махаббаттың жалғасы. Әке бейнесі де дәл сондай: көзге көрінбесе де, жүректе мәңгі тірі.

Біз әкемізді уақыттан ұтылмай сақтай аламыз – оның тәрбиесін жалғастыру арқылы, оның үмітін ақтау арқылы, оның есімін құрметтеу арқылы.

Өйткені шын мәнінде:
Әке ешқашан кетпейді. Ол – баласының жүрегінде өмір сүре береді.