Ақпараттың жылдамдығы ма, әлде шынайылығы ма? Журналист нені таңдауы керек?

Бүгінде жаңалықты күтіп отыратын заман артта қалды. Бір оқиға орын алса, ол бірнеше секундтың ішінде әлеуметтік желілерге тарап кетеді. Көп жағдайда адамдар ақпаратты теледидардан немесе жаңалық сайттарынан емес, ең алдымен Instagram, TikTok немесе Telegram арқылы біледі. Мұндай жылдамдық ақпарат алмасуды жеңілдеткенімен, оның екінші қыры да бар. Ол – шындықтың екінші орынға ысырылып қалу қаупі.

Қазір көптеген ақпарат «бірінші болып жариялау» қағидасымен таралады. Кейбір ақпарат құралдары немесе әлеуметтік желідегі парақшалар оқиғаның анық-қанығына жетпей жатып жаңалық жариялауға асығады. Себебі алғашқы болып хабарлаған материал көбірек қаралым жинап, аудиторияның назарын аударады. Алайда мұндай асығыстық қате ақпараттың таралуына себеп болуы мүмкін.

Ал журналистің басты міндеті – көп қаралым жинау емес, қоғамға нақты әрі сенімді ақпарат ұсыну. Ақпараттың жылдам тарағанынан гөрі, оның шынайы болғаны әлдеқайда маңызды. Өйткені бір ғана жалған ақпарат мыңдаған адамның пікіріне, шешіміне, тіпті өміріне әсер етуі мүмкін.

Әлеуметтік желілерде мұндай жағдайларды жиі кездестіреміз. Кейде ескі сурет жаңа оқиға ретінде жарияланады, кейде адамның сөзі бұрмаланып беріледі немесе назар аударту үшін жаңалыққа жалған тақырып қойылады. Оқырманның бәрі бірдей ақпараттың рас-өтірігін тексеріп отырмайды. Көпшілік көргенін шындық деп қабылдап, оны өзгелерге таратады. Нәтижесінде жалған ақпарат өте жылдам таралады, ал кейін жарияланған түзету немесе ресми мәлімет бұрынғыдай әсер қалдырмайды.

Осындай жағдайда журналистің кәсіби жауапкершілігі ерекше байқалады. Нағыз журналист ақпаратты бірнеше дереккөз арқылы тексереді, екі тараптың пікірін тыңдайды және эмоцияға емес, нақты дерекке сүйенеді. Егер қандай да бір мәлімет расталмаса, оны жариялауға асықпайды. Бұл, әрине, уақытты талап етеді. Дегенмен дәл осы қасиет журналистикаға деген сенімді сақтап қалады.

Әрине, қазіргі ақпараттық кеңістікте жылдамдықтың да маңызы зор. Егер ақпарат тым кеш жарияланса, оқырман оны басқа жерден оқып қоюы мүмкін. Сондықтан бүгінгі журналист үшін ең үлкен міндет – жылдамдық пен дәлдіктің арасындағы тепе-теңдікті сақтау. Бұл оңай емес. Дегенмен кәсіби журналист ең алдымен шынайылыққа басымдық беруі тиіс.

Журналистің бір ғана қателігі қоғамда үрей тудыруы, адамдардың белгілі бір оқиғаға деген көзқарасын өзгертуі немесе біреудің беделіне нұқсан келтіруі мүмкін. Ал мұндай салдардың орнын кейін толықтыру қиын. Сол себепті «бірінші болу» емес, «дұрыс болу» қағидасы әрдайым маңызды болуы керек.

Ақпарат дәуірінде тек журналистер ғана емес, қарапайым оқырмандар да жауапкершілікті сезінуі қажет. Кез келген жаңалықты бөліспес бұрын оның қайдан алынғанына, ресми дереккөзінің бар-жоғына назар аударған дұрыс. Өйткені жалған ақпараттың таралуына кейде оны ойланбастан бөліскен қарапайым қолданушылардың өзі себеп болады.

Қорытындылай келе, ақпараттың жылдамдығы – заман талабы. Алайда шынайылығы одан да маңызды. Сенім – журналистің ең үлкен капиталы. Егер қоғам журналистің жариялаған ақпаратына сенсе, бұл – оның кәсіби еңбегінің нәтижесі. Ал сол сенімді жоғалту кейде бір сәттік асығыстықтан басталады. Сондықтан журналист үшін ең дұрыс таңдау – алдымен шындықты анықтау, содан кейін ғана ақпаратты жариялау. Себебі уақыт өте келе жаңалық ұмытылады, ал шындық пен сенім әрқашан өз құнын жоғалтпайды.