Қазақстандағы инклюзивті білім: бүгінгі жағдайы қандай?

Білім – әр баланың ажырамас құқығы. Бұл құқық баланың денсаулық жағдайына, әлеуметтік ортасына немесе ерекше білім беру қажеттіліктеріне қарамастан бірдей қамтамасыз етілуі тиіс. Сондықтан соңғы жылдары Қазақстанда инклюзивті білім беру мәселесіне ерекше көңіл бөлініп келеді. Заңнамалық өзгерістер қабылданып, мектептерде қажетті жағдай жасауға бағытталған жұмыстар жүргізілуде. Алайда бұл салада шешімін күткен мәселелер әлі де бар.

Инклюзивті білім беру – ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың өз құрдастарымен бірге білім алып, қоғам өміріне толыққанды араласуына мүмкіндік беретін жүйе. Оның басты мақсаты – балаларды бір-бірінен бөлу емес, барлығына тең мүмкіндік жасау.

Соңғы жылдары елімізде бұл бағыттағы оң өзгерістер байқалады. Көптеген мектептерде кедергісіз орта қалыптастырылып, пандустар, арнайы кабинеттер мен түзету қызметтері ашылуда. Педагог-ассистенттердің қызметі енгізіліп, ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушыларға жеке қолдау көрсету жүйесі кеңейіп келеді. Ресми мәліметтерге сәйкес, инклюзивті оқытуға жағдай жасалған білім беру ұйымдарының үлесі 90 пайыздан асты. Сонымен қатар арнайы педагогтердің саны да жыл сайын көбейіп келеді. 

Дегенмен, бұл көрсеткіштер барлық мәселенің толық шешілгенін білдірмейді. Әсіресе ауылдық жерлерде арнайы мамандардың жетіспеушілігі әлі де сезіледі. Кейбір мектептерде логопед, дефектолог немесе психолог саны жеткіліксіз. Соның салдарынан ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар қажетті қолдауды толық көлемде ала алмайды.

Тағы бір маңызды мәселе – қоғамның көзқарасы. Кейбір ата-аналар инклюзивті білім беруді әлі де дұрыс түсіне бермейді. Олар ерекше балалардың жалпы сыныпта оқуына күмәнмен қарайды. Алайда халықаралық тәжірибе көрсеткендей, инклюзивті орта тек ерекше балаға ғана емес, барлық оқушыға пайда әкеледі. Мұндай ортада балалар мейірімділікке, өзара сыйластыққа, төзімділікке және жауапкершілікке үйренеді.

Инклюзивті білім беру тек мектептің міндеті емес. Бұл – мемлекет, мұғалім, ата-ана және қоғам бірлесіп атқаратын жұмыс. Егер осы тараптардың өзара байланысы нығайса, әр бала өз қабілетін дамытуға мүмкіндік алады. Сарапшылар да инклюзивті білімнің тиімділігі тек материалдық базамен емес, педагогтердің кәсіби даярлығы мен қоғамдағы инклюзивті мәдениеттің қалыптасуымен өлшенетінін атап өтеді. 

Қорытындылай келе, Қазақстанда инклюзивті білім беру жүйесі біртіндеп дамып келеді. Мемлекет тарапынан қабылданып жатқан шаралар бұл бағыттың маңызын көрсетеді. Алайда сапалы инклюзивті білімге қол жеткізу үшін мектептердің материалдық-техникалық мүмкіндігін күшейтіп қана қоймай, білікті мамандарды көбейту, мұғалімдердің кәсіби даярлығын жетілдіру және қоғамдағы түсіністік мәдениетін қалыптастыру қажет. Өйткені әр бала – сапалы білім алуға лайық, ал инклюзивті қоғамның негізі дәл осы тең мүмкіндіктен басталады.