Бір телефонмен басталған бизнес: әлеуметтік желі арқылы табыс табу

Бүгінде жеке кәсіп ашу үшін міндетті түрде кеңсе жалдап, дүкен ашып немесе қомақты қаражат жинаудың қажеті жоқ. Кейде бизнестің алғашқы қадамы - қолдағы бір смартфон, интернет және жақсы идея. Instagram, TikTok пен WhatsApp сияқты платформалар қарапайым адамдарға өз өнімін сатуға, қызметін жарнамалауға және жеке бренд қалыптастыруға мүмкіндік беріп отыр. Осылайша әлеуметтік желілер тек қарым-қатынас құралы емес, табыс табудың да маңызды алаңына айналды.

Бұл үрдістің ауқымын статистика да көрсетеді. DataReportal-дың Digital 2025: Kazakhstan есебіне сәйкес, 2025 жылдың басында Қазақстанда 19,2 миллион интернет пайдаланушы болған. Ал әлеуметтік желілердегі пайдаланушы аккаунттарының саны 15,7 миллионға жеткен. Бұл көрсеткіштер әлеуметтік желілердің кәсіпкерлер үшін кең аудиторияға шығу мүмкіндігі бар екенін аңғартады. Дегенмен аккаунттар саны бірегей адамдардың нақты санымен міндетті түрде сәйкес келмейді. 

Бірақ телефон арқылы бизнес жүргізу шынымен оңай ма? Әлеуметтік желіде танымал болу мен тұрақты табыс табудың арасында қандай айырмашылық бар?

Әлеуметтік желі - жаңа кәсіптің бастау нүктесі

Бұрын кәсіп ашуды ойлаған адам алдымен орын жалдау, тауар сатып алу, жарнама жасау және қызметкерлер жалдау сияқты мәселелерді шешуі керек еді. Ал қазір көптеген кәсіпкер алғашқы қадамын әлеуметтік желідегі парақшасын ашудан бастайды.

Мысалы, үй жағдайында әшекей бұйымдар жасайтын адам өз өнімдерін телефонға түсіріп, Instagram-ға жариялай алады. Киім сатқысы келетін кәсіпкер тауарларды жеткізушіден алып, тапсырысты WhatsApp арқылы қабылдайды. Ал белгілі бір салада тәжірибесі бар адам онлайн кеңес беріп, өз қызметін әлеуметтік желі арқылы ұсына алады.

Қазақстандағы электронды сауданың дамуы да бұл мүмкіндіктің маңызын көрсетеді. Ұлттық статистика бюросының мәліметінше, 2025 жылы Қазақстанның ішкі нарығындағы бөлшек электронды сауда көлемі 3,77 триллион теңгеге жеткен. 2024 жылы бұл көрсеткіш 3,16 триллион теңге болған. Яғни бір жыл ішінде нарық көлемі шамамен 19,4 пайызға өскен.

Бұл сандар интернет арқылы сауда жасаудың экономикадағы орны артып келе жатқанын көрсетеді. Алайда аталған көрсеткіш бүкіл электронды сауда нарығын қамтиды, сондықтан оны тек Instagram немесе TikTok арқылы жасалған сатылымдардың көлемі деп түсінуге болмайды.

Мұндай тәсілдің басты артықшылығы - бастапқы шығынды азайту. Кәсіпкер бірден дүкен ашпай-ақ, өз идеясын сынап көріп, алғашқы клиенттерін табуға мүмкіндік алады.

Алайда бастапқы шығынның аз болуы бизнестің міндетті түрде табысты болатынын білдірмейді. Тауардың өзіндік құны, жеткізу ақысы, жарнамаға жұмсалатын қаражат және қайтарылған тапсырыстар да есепке алынуы керек.

Бір парақша қалай табыс көзіне айналады?

Әлеуметтік желі арқылы ақша табудың бірнеше жолы бар. Оның бірі - тауар сату. Киім, косметика, әшекей бұйымдар, қолдан жасалған заттар мен күнделікті тұрмысқа қажетті өнімдер интернет арқылы ұсынылады.

Екінші бағыт - қызмет көрсету. Фотографтар, мобилографтар, дизайнерлер, визажистер, репетиторлар және SMM мамандары өз жұмыстарының үлгілерін жариялап, клиенттерді әлеуметтік желіден таба алады.

Үшінші бағыт - контент жасау. TikTok немесе Instagram-да аудитория жинаған авторлар жарнамалық келісімдерден, брендтермен серіктестіктен және өз өнімдерін сатудан табыс табуы мүмкін.

Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, 2025 жылы маркетплейстер арқылы сатылған бөлшек тауарлардың электронды саудадағы жалпы айналымы 3,24 триллион теңгені құраған. Бұл бөлшек электронды сауда көлемінің шамамен 86 пайызы. Қалған 14 пайызы кәсіпорындардың өз интернет-ресурстары арқылы сатылған. 

Бұл дерек тұтынушылардың онлайн сауда платформаларын белсенді пайдаланатынын көрсетеді. Дегенмен жеке әлеуметтік желі парақшасы арқылы сауда жасайтын кәсіпкерлердің айналымы бұл статистикада жеке көрсетілмеген.

Жазылушылар саны мен нақты табысты да шатастырмау керек. Он мыңдаған жазылушысы бар парақша тұрақты сатылым әкелмеуі мүмкін. Ал аудиториясы шағын, бірақ сенімі жоғары парақша иесі тұрақты клиенттерге ие болуы ықтимал.

Демек, әлеуметтік желідегі бизнестің нәтижесі тек танымалдыққа емес, ұсыныстың сапасына, аудиторияның қажеттілігіне және кәсіпкердің жұмыс жүйесіне байланысты.

TikTok пен Instagram кәсіпкерге не береді?

Әлеуметтік желілердің басты ерекшелігі - өнімді бірден көрсетуге және тұтынушымен тікелей байланысуға мүмкіндік беруі. Кәсіпкер тауардың суретін жариялап қана қоймай, оның қалай жасалатынын, қалай қолданылатынын және қандай артықшылықтары бар екенін бейне арқылы көрсете алады.

DataReportal есебінде 2025 жылдың басында Instagram-ның Қазақстандағы жарнамалық құралдары 12,4 миллион пайдаланушыға дейін жетуге мүмкіндік бергені көрсетілген. Бұл - ықтимал жарнамалық аудиторияның бағасы, нақты белсенді қолданушылар саны емес. Соған қарамастан, ол платформаның кәсіпкерлер үшін жарнама арнасы ретіндегі ауқымын көрсетеді.

Әсіресе қысқа видеолар өнімді таныстыруда маңызды рөл атқарады. Қызықты бейне көп адамның назарын аударып, жаңа аудиторияға жетуге көмектеседі. Ал пікірлер мен жеке хабарламалар арқылы сатушы клиенттердің сұрақтарына жауап беріп, олардың сұранысын түсіне алады.

Мысалы, шағын киім дүкені бір ғана тауарды бірнеше форматта ұсына алады: киімді киіп көрсету, өлшемдерін түсіндіру, матасының ерекшелігін таныстыру және дайын образ жасау. Мұның бәрін смартфонмен түсіруге болады.

Бірақ қаралымның көп болуы сатылымның көп болуына кепілдік бермейді. Контент көрерменді қызықтырып қана қоймай, өнімге деген сенім қалыптастырып, сатып алуға нақты себеп ұсынуы керек.

Бір телефон - табыс па, әлде қосымша шығын ба?

Әлеуметтік желідегі бизнесті сырттай бақылаған адамға кәсіпкердің жұмысы жеңіл көрінуі мүмкін. Ол үйде отырып видео түсіреді, тапсырыс қабылдайды және ақша табады. Алайда бұл жұмыстың көрінбейтін жағы да бар.

Кәсіпкер тауарды іздейді, бағасын есептейді, контент дайындайды, клиенттердің сұрақтарына жауап береді, жеткізуді ұйымдастырады және шағымдармен жұмыс істейді. Кейде бір күн бойы видео түсіргенімен, бірде-бір тапсырыс түспеуі мүмкін.

Бұған қоса, жарнамаға ақша жұмсап, күткен нәтижеге жете алмау қаупі бар. Тауардың сапасы нашар болса немесе тапсырыс уақытында жеткізілмесе, клиенттің сенімі жоғалады. Ал әлеуметтік желіде жағымсыз пікірлердің тез таралуы шағын бизнеске кері әсер етуі мүмкін.

Сондықтан телефон арқылы бизнес жүргізу үшін тек шығармашылық қабілет жеткіліксіз. Қаржылық сауаттылық, уақытты басқару, тұтынушымен дұрыс қарым-қатынас орнату және тұрақты жұмыс істеу де маңызды.

Жеке бренд - кәсіпкердің басты капиталы

Қазір тұтынушылар тауардың өзіне ғана емес, оны ұсынатын адамның кім екеніне де назар аударады. Кәсіпкер өз жұмысын ашық көрсетіп, өнімнің жасалу жолын түсіндіріп, клиенттердің пікірлерімен бөліссе, аудиторияның сенімін қалыптастыра алады.

Мұндай жағдайда әлеуметтік желідегі парақша жай ғана дүкен емес, кәсіпкердің беделін танытатын алаңға айналады.

Дегенмен жеке бренд қалыптастыру үшін үнемі сәнді видео жариялау міндетті емес. Ең маңыздысы - уәдені орындау, бағаны ашық көрсету, өнім туралы шынайы ақпарат беру және клиентке жауапкершілікпен қарау.

Бір реттік сатылымнан гөрі тұрақты клиенттердің болуы ұзақ мерзімді бизнес үшін маңыздырақ. Өйткені сенімге ие болған тұтынушы қайта сатып алып, өнімді басқаларға да ұсынуы мүмкін.

Қазақстан жастары үшін қандай мүмкіндік бар?

Әлеуметтік желілер студенттер мен жас кәсіпкерлерге өз мүмкіндіктерін сынап көруге жол ашады. Мысалы, студент сабақтан тыс уақытта мобилографиямен айналысып, шағын кәсіпкерлерге видео түсіріп бере алады. Біреу қолдан жасалған әшекейлерін сатса, енді біреуі киім дүкенінің парақшасын жүргізіп, алғашқы кәсіби тәжірибесін жинайды.

Бұл тәсілдің тағы бір артықшылығы - бизнесті бірден үлкен көлемде бастау міндетті емес. Алдымен шағын қызмет ұсынып, сұранысты зерттеп, кейін жұмысты кеңейтуге болады.

Алайда жастар табыс туралы әлеуметтік желіде таралатын әдемі оқиғаларға ғана сүйенбеуі керек. Кейбір кәсіпкерлер жетістігін көрсеткенімен, бастапқы шығындарын, сәтсіздіктерін және күнделікті жұмыс көлемін ашық айтпайды. Сондықтан бизнес идеясын таңдамас бұрын нарықты зерттеп, шығын мен ықтимал табысты есептеу қажет.

Қорытынды

Бір телефонмен басталған бизнес - қазіргі цифрлық экономиканың мүмкіндіктерін көрсететін құбылыс. Қазақстанда интернет пен әлеуметтік желілердің кең таралуы, сондай-ақ электронды сауда нарығының өсуі кәсіпкерлерге жаңа мүмкіндіктер ашып отыр.

2025 жылғы 3,77 триллион теңгелік бөлшек электронды сауда көлемі онлайн сауданың экономикадағы елеулі орнын көрсетеді. Бірақ бұл нарықтағы табысты әр кәсіпкер бірдей иеленбейді. Нәтиже өнімге деген сұранысқа, дұрыс жоспарлауға, шығындарды бақылауға және тұтынушының сеніміне байланысты.

Телефонның өзі табыс әкелмейді. Оның артында нақты идея, еңбек, дұрыс есеп, сапалы қызмет және жауапкершілік тұруы керек.

Әлеуметтік желі бизнесті бастауға мүмкіндік береді, бірақ оны дамыту кәсіпкердің өзіне байланысты. Сондықтан бүгінгі таңда басты мәселе қанша жазылушы жинау емес, сол мүмкіндікті тұрақты әрі жауапты кәсіпке қалай айналдыру.

Автор: Сейдахиметова Алтынай