Қазақстандағы жастар кәсіпкерлігі: бизнес бастау неге қиын?

Автор: Диана Әділхан

Қазіргі таңда жастар арасында кәсіпкерлікке деген қызығушылық артып келеді. Бірі жеке брендін қалыптастырғысы келсе, енді бірі өз кәсібін ашып, қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізуді мақсат етеді. Әлеуметтік желілерде табысты кәсіпкерлердің оқиғалары жиі жарияланғанымен, бизнестің алғашқы қадамдары сырт көзге көрінгендей оңай емес. Қаржы тапшылығы, тәжірибенің аздығы, нарықтағы бәсекелестік пен тәуекелден қорқу — жас кәсіпкерлер жиі кездесетін кедергілер.

Бизнес бастауға не кедергі?

Жастар кәсіпкерлігіндегі басты мәселелердің бірі — бастапқы капиталдың жетіспеуі. Кәсіп ашу үшін идеяның болуы жеткіліксіз. Өнім немесе қызмет ұсыну, қажетті құрал-жабдық алу, жарнама жасау және алғашқы клиенттерді тарту үшін қаражат қажет. Ал студенттер мен еңбек жолын енді бастаған жастардың тұрақты табысы бола бермейді.

Екінші мәселе — тәжірибе мен қаржылық сауаттылықтың жеткіліксіздігі. Кәсіпкер тек тауар сатып, қызмет көрсетіп қана қоймайды. Ол шығын мен кірісті есептеп, салық талаптарын түсініп, тұтынушы сұранысын зерттеп, бәсекелестердің әрекетін ескеруі керек. Осындай дағдылардың болмауы бастапқы кезеңде қателіктерге әкелуі мүмкін.

Үшінші кедергі — тұрақты клиент қалыптастыру. Әлеуметтік желі арқылы дүкен ашу немесе қызмет ұсыну салыстырмалы түрде қолжетімді болғанымен, бұл бизнестің міндетті түрде пайда әкелетінін білдірмейді. Нарықта ұқсас ұсыныстар көп болғандықтан, жас кәсіпкер өз өнімінің ерекшелігін көрсетіп, тұтынушы сеніміне ие болуы қажет.

Мемлекеттік қолдау мәселені шеше ала ма?

Қазақстанда кәсіпкерлікті қолдауға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар мен қаржыландыру тетіктері бар. Дегенмен қолдау мүмкіндігінің болуы барлық жас кәсіпкер үшін оған қол жеткізу оңай дегенді білдірмейді. Құжаттарды рәсімдеу, бизнес-жоспар әзірлеу, талаптарға сәйкестікті дәлелдеу секілді міндеттер алғашқы қадам жасаған адамға қиындық туғызуы ықтимал.

Сондықтан жастарға тек қаржылай көмек емес, практикалық білім де қажет. Мысалы, бизнес-жоспар әзірлеуді үйрету, бухгалтерлік есептің негіздерін түсіндіру, тәжірибелі кәсіпкерлермен кездесу ұйымдастыру және шағын жобаларды сынақтан өткізуге мүмкіндік беру маңызды.

Сарапшы пікірі: «Идеядан бұрын нарықты түсіну қажет»

Кәсіпкерлік саласының сарапшысы, бизнес-кеңесші Ерлан Сәрсеновтің пікірінше, жастардың жиі жіберетін қателігі — нарықтағы сұранысты зерттемей, бірден бизнес бастауға ұмтылуы.

«Жастарда тың идея мен бастама көп. Алайда жақсы идеяның өзі табысты бизнеске кепілдік бермейді. Ең алдымен, өнімнің кімге қажет екенін, адамдардың оған қанша төлеуге дайын екенін және нарықта қандай бәсекелестер бар екенін анықтау керек. Үлкен қаражат жұмсамай тұрып, шағын көлемде сынақ жасап көру артық шығынның алдын алады», — дейді сарапшы.

Оның айтуынша, кәсіпкер үшін қаржыны басқару мен клиентпен дұрыс қарым-қатынас орнату да маңызды. Алғашқы кезеңде бірден жоғары пайда күтпей, бизнестің тұрақты жұмыс істеуіне қажетті жүйені қалыптастыруға басымдық берген жөн.

Жастар кәсіпкерлігін қалай дамытуға болады?

Мәселені шешудің бір жолы — кәсіпкерлік білімді қолжетімді ету. Университеттерде студенттерге арналған бизнес-зертханалар мен тәжірибелік жобаларды көбейту, шағын кәсіп иелерімен тәлімгерлік кездесулер өткізу жастарға нақты тәжірибе жинауға көмектеседі.

Сонымен қатар кәсіп бастауға ниетті жастар нарықты зерттеуден, шағын бюджет құрудан және өз идеясын ықтимал тұтынушыларға ұсынудан бастағаны дұрыс. Бастапқыда үлкен кеңсе ашу немесе қымбат құрал-жабдық сатып алу міндетті емес. Кейбір қызмет түрлерін аз шығынмен сынап, сұраныс қалыптасқаннан кейін біртіндеп кеңейтуге болады.

Қорытынды

Қазақстандағы жастар кәсіпкерлігінің дамуы тек жеке адамның ынтасына емес, білімге, қаржылық мүмкіндіктерге және қолайлы іскерлік ортаға да байланысты. Жас кәсіпкерге бастапқы капиталмен қатар, тәжірибе жинауға, қателіктерден үйренуге және нарықта өз орнын табуға мүмкіндік қажет.

Бизнесті бастау қиын болуы мүмкін, бірақ нақты жоспар, нарықты түсіну және қаржыны сауатты басқару бұл жолдағы тәуекелдерді азайтады. Жастар кәсіпкерлігін қолдау — жаңа жұмыс орындарын құруға ғана емес, елдегі инновация мен экономикалық белсенділікті арттыруға да ықпал ететін маңызды бағыт.