Қалмақ — материалдар жинағы

Кенесарының қалмақтан жаралғаны

11.12.2023

Абылай қалмақтың ханы Уса-Зерең дегенді шабады, Абылайдың қолы ханның екі қызын алып кетеді. Сонда қыздардың шешесі артынан қуып жетіп Абылайға былай дейді: «Сіздің қолыңыздың ішін...

Толық оқу

Елшібек батыр туралы

09.08.2023

Бірде қалмақтар бір үңгірге бекініп алыпты. Үңгірдің аузында сол уақытта атақты қорама қара қаруымен (қалмақтар онымен Ертіс асырып сайғақ атқан) мерген отырып алыпты. Бірнеше баты...

Толық оқу

Абылайдың тұтқын болуы (ІІІ нұсқа)

19.06.2020

Бұл Сарыарқаны бұрынғы уақытта ноғайлы билеп-төстеп қоныс қылып, «он сан ноғай ормамбет би өлгенде, сол Ормамбеттің елі бір алаша тайдай бүлініпті» деген сөз бар. Сонан қалмақ биле...

Толық оқу

Абылайдың тұтқын болуы (ІІ нұсқа)

19.06.2020

Қалдан Шеріннің Сәру деген інісін жорықта кез болып, Абылай өлтірген екен. Қалмақтан шыққан Сына батыр Қалдан Шеріннен қашып, Абылайға келіп қорғалаған екен.

Толық оқу

Абылайдың тұтқында болуы (І нұсқа)

19.06.2020

Қалмақ елі етек-жеңін жинағаннан кейін, Шарыш сынды батырды өлтіріп, елін үлкен күйзеліске ұшыратқан Абылайды іздеді. Ұзақ уақыт іздеп, ақырында Ұлытау қобылары арасында қапылыста,...

Толық оқу

Ежен хан (ІІІ нұсқа)

15.05.2020

Асан қайғы атанған Қасен ханды қалмақ ханы Ежен хан шақыртыпты. Қыста желмаяға жеңіл шана жегіп, қосшы бала ертіп жолға шығыпты. Асан қайғы ішікті жамылып, садақ-саржасын шанаға мо...

Толық оқу

Барлауға шыққанда

23.01.2020

Ал мына бір оқиға Төле бидің әбден қартайған шағында болған екен деседі. Қалмақтың Ақшыр деген әрі ханы, әрі батыры «Төле бидің Мәмила деген қызын берсе, қолынан, бермесе, жолынан ...

Толық оқу

Елдің иесі, жердің киесі болады (І нұсқа)

22.01.2020

Төле бидің туған жиені Ескелді он алты-он сегіз жасар шамасында осы нағашысының ауылына барады. Сол кезде «Сабалақ» аталып кеткен балаң жігіттің түйе бағып жүрген кезі екен. Бәрі б...

Толық оқу

Жүз, Алаш туралы аңыз (І нұсқа)

15.01.2020

Ақарыс (Үйсін), Жанарыс (Сары Келімбет), Бекарыс (Қара Келімбет) осы үшеуінің уақытында Аланша деген хан болып, халқын үшке бөліп, үшеуіне үш жүз кісіні үш бөліп үш жүзге бастық қы...

Толық оқу

Толыбай сыншының баласы

14.01.2020

Бір күні ауылға кенеттен жау тиіп, қалмақ шапқыншылары бір топ саяқ атты айдап, соған қоса он төрт жастағы Қарабасты тұтқындап әкетеді.

Толық оқу

Қазыбектің қалмақ еліне үшінші сапары

13.01.2020

Осы бітімнен қайтып келе сала Қазыбек елін Сарыарқаға көшіріп бұл жерді атамекендік қоныс етеді. Бірақ әлі де ол қонысқа көшіп болмаған елдің соңғы бөлегін, соңдай-ақ Қазыбекке ние...

Толық оқу

Қазыбектің қалмақ еліне екінші сапары

13.01.2020

Тарихта «құба қалмақ заманы» деп атанған шақта қалмақ пен қазақтың ел шабысқан дәулерін бітістіруде Қазыбек үш рет билік айтқан екен.

Толық оқу

Келісімге келтірілген қаһарлы сөз (VІІ нұсқа)

29.11.2019

Абылай ханның заманында қалмақтың Қоңтажы деген ханы қалың қолмен келіп, қазақтың бейбіт жатқан елін бір шетінен шауып кетеді. Қоралы қой, үйірлі жылқы әкетеді. Құл етемін деп ұл ә...

Толық оқу

Қалмақ, қалмақты ептеп алмақ...

14.11.2019

Абылай хан, Өтеген батыр Ұлытаудың бөктерінде аң аулап жүріп, бір сайға келіп аз-кем аялдап, демалуға отырады. Қапысыз отырған хан мен батырдың үстіне жаудың қалың қолы кездейсоқ т...

Толық оқу

Қабанбайдың батасы

07.11.2019

Абылай ханның заманында қазақ жұртынан шыкқан батырлар: Қаракерей Қабанбай, Қанжығалы Бөгенбай, Қаздауысты Қазыбек. Шақшақұлы Жәнібек, Көкжарлы көкжал Барақ, Шанышқылы Бердіқожа, С...

Толық оқу

Шаңды жорық

20.10.2018

«Шаңды жорық» — қазақ-қалмақ соғысындағы соңғы шайқастардың бірі. Қытайдағы Цинь империясы Жоңғар хандығын талқандап, халқын қырып-жойғаннан кейін Еділ қалмақтарына ата-бабаларының...

Толық оқу

Шора батыр

24.11.2015

Бұрынғы заманда Қазан деген қалада тама деген ел тұрақ қылған екен. Сол елдің ішінде үш ағайынды кісі болған. Үлкенінің аты - Кәрібай, ортаншысының аты - Нәрік, кенжесі - Есім би. ...

Толық оқу

Қайтып кірер есікті қатты серіппе

06.11.2015

Орта жүз Қошқарұлы Жәнібек он үш жасқа келгенде Ұлы жүзде Қараби деген аузы дуалы, өзі білімді би бар деген даңқын естіп, содан барып бата алуға жолға шығады. Ол қазақ пен қалмақты...

Толық оқу

Парсыдағы һәм Закавказдағы түрік нәсілі

08.10.2015

Бұл парсы менен Закавказдағы түріктерге мағол түріктен көп араласқан. Рашид-ад-дин сөзінде Хулагу яғни Әлекенің әскерінен әр он кісінің екеуін соларға қосты. Ол парсы менен Закавка...

Толық оқу