Қазақстандық білім беру жүйесі мен халықаралық стандарттар арасындағы алшақтық

Ғылым және жоғары білім министрі Саясат Нұрбек 2025-ші жылғы 26-шы қыркүйекте өткен мәжілісте «Біз ҰБТ халықаралық ЖОО-наоқуға түсуге мүмкіндік беретін placement test секілді халықаралық тестке айналатын модельді қабылдағымыз келеді» деп хабарлайды. Бұдан бөлек өз сұхбаты бірінде: «Біз ҰБТ-ге қатысты реформа қабылдауымыз қажет. ҰБТ өз алдына қойған міндетін 100% орындады. Ендігі реформа міндеті – сапалы білім және білім ордасы трансформациясы» дейді. Ендешехалықаралық стандартқа сай түрленген тест білім беру жүйесіне қандай өзгеріс әкелмек? 

Бұдан ертеректе қазақ даласында білім алу медресе оқуын тауысумен ғана шектелетін. Сәл кейін қылышынан қан тамған кеңестік жүйе орнады да, елді жаппай ағарту қауырт кезеңінде Ыбырай Алтынсарин, Ахмет Байтұрсынұлысынды қайраткерлер білім ошағының отын жақты. Сауатсыздықты жою мәселесі орасан мәнге ие болуынан алғашқылар бірі боп Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетіқұрылды. Бүгін де аталған мекемеде білім алушы саны академиялық инфрақұрылым тұрғысынан алғанда студенттерге берілген жоспарлы орыншегінен асады. Реконструкция жайына келсек, бұның әжептәуір уақыт алатыны анық. Осы арада Қазақстанда ашылған шетелдік оқу орындарыфилиалы біздегі ҰБТ-ді оқуға қабылдау көрсеткіші ретінде қарастырмайтыны тағы бар. Оқуға тапсыратын білімгерлерге қоятынталабына ағылшын тілін игергенінің дәлеліесебінде жүретін IELTS 6.0 немесе TOEFLемтиханы баллы, портфолио (жеткен жетістігі,қоғамдық жұмыстағы белсендігі), SAT жәнесұхбаттасу, сондай-ақ мотивациялық эссе кіреді. Демек, ұлттық бірыңғай тестілеу халықаралық стандартқа сәйкес студент қажеттігін өтейалмауда әрі жедел арада реформа жүргізілукерегін айқындады .

«2025-ші жылдың 1-ші қыркүйегінен бастап барлық білім беру мекемелерінде кешенді білім беру жүйесін қамтитын «Адал Азамат» бағдарламасы енгізіледі. Бағдарлама патриотизмді, азаматтық жауапкершілікті, ұлттық бірегейлік пен мәдениетке құрметпен қарауды тәрбиелеуге бағытталған» – деп хабарлады Білім және ғылым министрлігі. Жоғары оқу орындарынан өзге білім алушыларда іргелі түсінік қалыптастыратын орта білім де реформалауды бастап кетті. Әзірдің өзінде мектеп бағдарламасы күрделігі оқытушы мен оқушы арақатынасын мұнан шиеленісті қылды. Тіптен түлек атанған жас өрен мектептен ілгенін университет аталатын ұяға қонғанда кәдеге жарата ала ма, әлде оқу орнында меңгергенінен өмірде іске асыра ала ма, бұл да аса толғанатын жай!

Бұл сұрақ жауабын Швейцария студенттеріоқуы үлгісінен тапқан болдық. Жастар арасында жұмыссыздық деңгейін мейлінше төмен етіп тұрған ерекше дүние дуалды оқыту жүйесі.Мұндағы оқу ордасы тұжырымдық сипатпен қоса тәжірибені ұштастыра академиялық негізқалыптастырып қана қоймай, кәсіби даярлықтыбиік деңгейге көтереді. Швейцарлық 15-16жастағы жеткінге таңдауы түскен бағытқа сайалуан компанияда стажер ретінде тағылымдамадан өту мүмкіндігі қарастырылған.Ондай жүйемен 70%- дан аса мектеп жұмыс істейді. Аяғында білім алғанын айғақтайтын бір жапырақ қағаз табысталып қана қоймай, ұжымішілік бәсекені арттыратын машық қалыптасады. Қазақстан бөгде ел моделін өн бойына түгел дарыта алмаса да, мақсат өзгенікін өзімдікі деп алу емес, жаһандық тенденция мен ұлттық тәлім үлгісін жарасым табатындай жұптастыру. 

Қазақстандық білім беру жүйесі мен халықаралық стандарттар арасындағы алшақтық елішілік білім саласындағы түйткіл мәселе бірі. Біз келтірген алшақтық алдымен оқытубағдарламасы мазмұнынан, бағалау критерийінен және де инновациялық технологияларды қолдану деңгейінен аңдалады. 

Жаһандану дәуірінде елдің бәсекеге қабілеттігін айқындайтын бас фактор бірібілімгер саны емес, білім сапасы. Халықаралық стандарттарға жақындау уақыт еншісіндегі ұлттық даму стратегиясы дәлдігінен көрініс таппақ, бастысы осы бағыттан жаңылмау!