Отбасындағы қарым-қатынастың бала дамуына әсері

Отбасындағы қарым-қатынастың бала дамуына әсері

Отбасындағы қарым-қатынас баланың тұлға ретінде қалыптасуына тікелей ықпал ететін ең маңызды әлеуметтік-психологиялық факторлардың бірі болып табылады. И.А. Галкина (кандидат психологических наук) еңбектерінде көрсетілгендей, бала өміріндегі алғашқы әлеуметтік орта – отбасы, ал ондағы қарым-қатынас оның мінез-құлқы мен дүниетанымының негізін қалайды. Бала ата-анасының мінез-құлқын бақылау арқылы өмірлік нормаларды, құндылықтарды және адамдармен қарым-қатынас жасауды үйренеді.

Отбасы – бала үшін моральдық-психологиялық климат қалыптасатын алғашқы мектеп. Мұнда ата-ана баланың мінез-құлқын мадақтау немесе шектеу арқылы реттейді, сол арқылы оның тұлғалық дамуына әсер етеді. Сонымен қатар, отбасындағы қарым-қатынас баланың әлемге деген көзқарасын қалыптастырып, өз бетінше ойлау қабілетінің дамуына ықпал етеді (Галкина И.А., «Влияние отношений в семье на развитие ребенка»).

Дегенмен, отбасылық тәрбиеде бірқатар қиындықтар да кездеседі. Олардың қатарында материалдық құндылықтардың шамадан тыс басым болуы, рухани дамудың ескерілмеуі, ата-ананың педагогикалық сауатсыздығы, отбасындағы авторитарлық немесе тым босаң тәрбие стилі, сондай-ақ жағымсыз психологиялық климат сияқты факторлар бар. Мұндай жағдайлар баланың эмоционалдық және әлеуметтік дамуына кері әсер етуі мүмкін.

Ғалымдардың пікірінше, отбасылық тәрбиенің негізгі принциптері – баланы сүйіспеншілік пен түсіністік атмосферасында тәрбиелеу, оның жеке ерекшеліктерін ескеру, ата-ананың жеке үлгі бола білуі және баланың бойындағы жақсы қасиеттерді қолдау. Сонымен қатар, оптимизм мен құрметке негізделген қарым-қатынас баланың психологиялық тұрақтылығын қалыптастырады.

Отбасындағы ата-ана арасындағы қарым-қатынас та баланың дамуына ерекше әсер етеді. Балалар қоршаған ортаны өте сезімтал қабылдайды және ата-анасының арасындағы кез келген шиеленісті байқайды. Егер отбасында жиі қақтығыстар болса, бұл баланың психоэмоционалдық жағдайына кері әсер етеді. Мұндай жағдайда балада үрей, мазасыздық, агрессия немесе тұйықталу сияқты мінез-құлық өзгерістері пайда болуы мүмкін.

Сонымен қатар, жағымсыз отбасылық орта баланың өзін-өзі бағалауын төмендетіп, болашақта қарым-қатынас орнату қабілетіне де әсер етеді. Кейбір жағдайларда бұл психосоматикалық белгілердің пайда болуына да әкелуі мүмкін. Сондықтан ата-ананың өзара түсіністігі мен тұрақты эмоционалдық қарым-қатынасы баланың дені сау дамуы үшін аса маңызды.

Қорытындылай келе, отбасы – баланың тұлғалық дамуының негізгі негізі. Ата-ананың өзара қарым-қатынасы, тәрбие стилі және эмоционалдық атмосфера баланың болашағын айқындайды. Сондықтан әрбір ата-ана бала тәрбиесіне жауапкершілікпен қарап, мейірім мен сыйластыққа негізделген орта қалыптастыруы қажет.