Қорқынышты көпірдің құпиясы

Қазақта «Балалық шақ – өмірдің алтын бесігі» дейді. Расында да, жылдар алыстаған сайын сол алтын бесікте өткен әрбір сәттің қадірі арта түседі. Кейбір естеліктер күлкі сыйлайды, кейбірі жүректі сағынышқа бөлейді. Ал кейбірі... арада жарты ғасыр өтсе де, есіңе түссе, бойыңды белгісіз бір сезім билейді.

Менің сондай ұмытылмас естелігім – Қазақстан совхозының сыртындағы Қорқынышты көпір.

Әкемнің туған ағасы осы совхозда тұратын. Біз ол кісіні құрметтеп Үлкен тәте дейтінбіз. Өзі мектепте ұстаз болатын. Ауылдың үлкені де, кішісі де сыйлайтын жан еді. Ал жұбайын бәріміз әже дейтінбіз. Ол кісі атағы алысқа жайылған сынықшы болатын. Қол-аяғы сынған, буыны шыққан талай адам оның шипалы қолынан ем тауып қайтатын.

Жазғы каникул басталса болды, біздің бар арманымыз – сол ауылға жету еді. Каникулдың алғашқы күнінен-ақ жолға шығып кететінбіз. Ол кезде уақыт баяу ағатындай көрінетін. Ауылдың самал желі, жусанның иісі, таңғы шыққа малынған көк шалғын... бәрі біз үшін ертегі әлеміндей болатын.

Жеңіс ағам екеуміз тетелес өстік. Таң сыз бере көзімізді аша сала, қолымызға таяқ алып, ауылдың малын өріске айдап кететінбіз. Біз үшін бұл ойын да, еңбек те еді.

Бірақ өріске апарар жолдың дәл ортасында бір жер болатын...

Ол жерге жеткенде үлкендердің дауысы, кешкілік айтқан әңгімелері, ауыл қарияларының ескертулері еріксіз есімізге түсетін.

Бұл – Қорқынышты көпір еді.

Көпірдің өзі ескі. Қарағайдан салынған қалың тақтайлары күнге күйіп, жаңбырға шайылып, қап-қара болып кеткен. Астыңғы жағынан тар өзен ағып жататын. Бірақ өзеннің суынан гөрі, көпірдің үстіндегі үнсіздік қорқынышты еді.

Ауыл адамдары бұл көпір туралы түрлі аңыз айтатын.

Бірі:
— Түн ортасында көпірдің үстімен ақ сақалды қария өтіп бара жатады. Қасыңа жақындаса, ғайып болады, – дейтін.

Екіншісі:
— Айлы түнде көпірдің астынан әйелдің жылаған даусы естіледі. Бірақ ешкімді көрмейсің, – деп сыр шертетін.

Ал балалар арасында:
— Көпірдің ортасына келгенде біреу атыңды атап шақырады. Егер артыңа бұрылсаң, жолың болмайды, – деген әңгіме кең тараған еді.

Біз мұның рас-өтірігін қайдан білейік? Бала көңіл бәріне сенеді емес пе?

Әсіресе таңертеңгі тұман көпірді түгел басып тұрғанда, оның арғы беті көрінбей кететін. Сол сәтте әлгі көпір ертегідегі жұмбақ әлемге апаратын өткел сияқты көрінетін.

Көпірге жақындаған сайын жүрегімнің дүрсілі құлағыма естілетін.

«Тарс... тарс... тарс...»

Бұл жүрегімнің соғысы ма, әлде көпірдің сықыры ма – ажырата алмай қалатынмын.

Ағаш тақтайға аяқ басқан сайын:

Сықыр... Сықыр...

Әр дыбыс маған біреу артымнан келе жатқандай әсер қалдыратын.

Жеңіс ағам алдымда батыл басып келеді.

— Дина, қорықпа! Артыңа қарама! Жүре бер! – дейді.

Ал мен болсам, аяқтарымның дірілін тоқтата алмаймын. Кейде тіпті желдің сыбырының өзін біреудің сыбырлағанындай сезінетінмін.

Көпірдің дәл ортасына жеткенде демімді ішіме тартып, жүгіріп өткім келетін. Бірақ жүгірсем, көпір құлап кететіндей көрінетін.

Сол бірнеше секунд маған бірнеше сағаттай ұзақ сезілетін.

Ал арғы бетке өткенде ғана жаным жай тауып, терең дем алатынмын.

Жеңіс ағам екеуміз бір-бірімізге қарап күліп жіберетінбіз.

— Өтіп кеттік! – дейтінбіз қуанып.

Бүгін ойланып қарасам, бізді қорқытқан көпір емес екен.

Бізді қорқытқан – ауыл кештерінде айтылған аңыздар, бала қиялымыз және белгісіз дүниеге деген үрей екен.

Сол көпір әлдеқашан ескіріп, мүмкін бүгінде жоқ та шығар...

Бірақ менің жүрегімде ол көпір әлі тұр.

Өйткені ол – балалық шағымның бір бөлшегі.

Қазір сол күндерді еске алсам, қорқыныштан гөрі сағыныш басым. Сол ескі көпірдің сықыры, таңғы шық, Жеңіс ағамның «Қорықпа, мен қасыңдамын!» деген сөзі, ауылдың саф ауасы...

Осылардың бәрі мен үшін қайта оралмайтын балалық шақтың ең қымбат естелігі болып қалды.

Кейде адам ең қатты қорыққан жерін өмір бойы ең жылы сағынышпен еске алады екен...