Сырым Датұлы — материалдар жинағы

Мұхтар мен Қайырлы би

06.11.2023

Сырым батырдың ұрпағы Мұхтар орта жүзде ме, әлде Кіші жүздің бір шетінде әкім болып тұрады. Өзі өте тәкаппар, елге сүйкімсіз дегенді есітіп Қайырлы деген би іздеп барыпты. Түс мезг...

Толық оқу

Сырымның қазасын естірту

06.11.2023

Сырым Хиуада жүріп қайтыс болады, бала-шағасына естіртуге елдің адамы жиналып ешбір қисынын таба алмай жүреді. Елдің шетінен Ұрышта деген биді алдырады. «Сырымның өлімін қатын-бала...

Толық оқу

Сырымның қазасы (IV нұсқа)

06.11.2023

Сырым ханның ауылынан кетерінде хан айтады: «Келер жылы саратан айында /июнь/ үлкен тойым бар, соған кел», — деп, Сырымды шақырады. Келер жылы сол уақытта қараман Малайсарыға барып...

Толық оқу

Сырымның қаза болуы (III нұсқа)

06.11.2023

Сырым ат жарысқа өзінің Ақмоншақ атты атын қосады. Аты бәйгеден алда келеді. Бұған ашуланған хан Сырымды өлтірудің қамына кіріседі. Хан Сырымға: «Күресуге адамыңды шығар, шығара ал...

Толық оқу

Жаман жолдас жауға алдырар (I нұсқа)

29.10.2023

Хорезм хандары Сырымды өлтіру үшін жолына ағаш үй тіктіріп қояды, Сырым келсе, қонақ етіп, асқа у салып беруді жансыздарына қатаң тапсырады. Үйде он шақты қыз-келіншек ойын ойнап ж...

Толық оқу

Сырымның қыз іздеуі

29.10.2023

Сырым әйелді өзі іздеп, сүйгенін алғысы келіп, ел аралап шығып кетеді. Бір күні келе жатып бір кедей кісінің үйіне қонады. Кедейдің бойжеткен бір қызы бар екен. Сырым екенін білдір...

Толық оқу

Сырымның аманаты

29.10.2023

Байбақты Әшім деген адам Текенің байының баласыменен қорық жерге таласып, бай баласының басын жарады. Бай Әшімді ұстатып Текеге айдатып жібереді. Іс губернатордың қолына түседі. Әш...

Толық оқу

Сырым мен ишан

29.10.2023

Сырым батыр бір жолы Бұхарға барады. Сол күні молдалар мешітте жұма намаз оқып жатыр екен. Сырым мешіт жанынан өтіп бара жатса бір молда жанына келіп:

Толық оқу

Руы адай Атақозының бір әңгімесі (II нұсқа)

29.10.2023

Баймағамбет хан қасында Сырымның баласы Қази би бар, тағы да ерткен бірнеше нөкерлері бар үгітпен патшаның үкіміне көндіремін деп жүріп, Адайдың елін аралайды. Адайдың елін аралап ...

Толық оқу

Сырымның Хиуа ханына айтқан үш қызметі (IV нұсқа)

29.10.2023

Сырым Хиуа ханына барып:

Толық оқу

Сырымның Хиуа ханына баруы (III нұсқа)

28.10.2023

Бірде Сырымды Хиуа ханы шақырыпты. Ол Сырымның хандарға, байларға қас екенін біледі. Хан реті келсе, Сырымды өлтірмек болады. Хан Сырым келместен бұрын оның алдынан бір сыншы адамд...

Толық оқу

Хиуа ханы мен Сырым (II нұсқа)

28.10.2023

Сырым батырдың келе жатқанын естіген хан алдынан үй тіккізіп, құрмет көрсетіп, алдап қолға түсіруді ойлайды. Ең болмаса елге күлкі ғып, абыройын түсіріп жібергісі келеді.

Толық оқу

Хиуа ханы мен Сырымның қағысуы

28.10.2023

Сырым қалың қолмен Нұралыны шауып алысымен, ханға патшадан көмекке көптеген салдат келеді. Сырымды әскерлер жеңіп, Сырымның бірнеше жолдастарын тұтқынға алады. Сөйтіп, Сырым бастағ...

Толық оқу

Сырымның әйелге қамқорлығы (IV нұсқа)

28.10.2023

Кіші жүздің Орта жүзге берген бір қызы бар екен. Орта жүзге барған Кіші жүздің жігіттерінен бір күні қыз көйлегінің үшкілін беріп жіберіпті. «Өздері білер», — деп. Бірақ та Кіші жү...

Толық оқу

Сырымның әйелге қамқорлығы (III нұсқа)

27.10.2023

Осы алшынның екі адамы сол арғын жаққа барып ауылға қайтып келе жатқанда, жолда қой бағып жүрген бір әйелге тап болып, жөн сұрайды. Сонда әйел «Сіздер Сырым дегенді білесіздер ме?»...

Толық оқу

Сырымның үш қасиеті

27.10.2023

Бір топ жолаушы Сырымды іздеп келе жатса, алдарынан бір әйел шығады. Жөн сұрасып, әйел жолаушылардың Сырымға бара жатқанын біліп, беріп жіберетін аманаты бар екенін айтып, оны Сыры...

Толық оқу

Сырымның Мөңкені жеңуі

27.10.2023

Сырымға бір жолаушы шекті елінің бір малшысы сізге «бере сал» деп еді деп екі жапырақ ескі шүберек береді. Сырым шүберекті тана Қоске би мен Бөкен биге көрсетеді. Сонда Бөкен би бы...

Толық оқу

Сырым мен губернатор

27.10.2023

Сырым батыр Ресей мен қазақ шекарасына, қазақ жеріне қала салуға қарсы болады, қалың қол жинап: «Елек суының ар жағына Елек қаласын салдырмаймын», — деп, салынған үйлерді өртеп жіб...

Толық оқу

Сырым батырдың тама руы Есет батырға бата алуға барғанынан

27.10.2023

Есет батырдың қартайған кезі екен. Сырым батыр «бата аламын» деп барса, жас әйелі үйінің қасынан қарсы алыпты. Сырым батыр амандасып, әйелден:

Толық оқу

Ескі әңгіме

27.10.2023

Тама Есет батыр бір күндерде жолаушы жүріп келе жатып Даттың үйіне келіп түсіп, түстеніп жатқан көрінеді. Сырым бала бесікте екен. Түстеніп кетерінде құдағайға келіп:

Толық оқу

Сырым мен Мөңке би

08.10.2023

Сырым сексен жасқа келіп, қартайып жатқан Мөңке биге барып бата алып кетейік деп барған. Барса, Мөңке би киізге оранып жатыр екен. Сырым жөнін айтқан соң, Мөңке: «Құлағыңнан сыбыр ...

Толық оқу

Бөкен бидің Сырымнан жеңілуі

08.10.2023

Кіші жүздің елі он екі атадан тұрады. Оны он екі ата Байұлы деп атайды. Он екі ата рулы елдің бірі Есентемір руынан құралған ел. Есентемір руының ішінде атақты Бөкен би болыпты. Ел...

Толық оқу

Бөкен қарттың Сырымға берген батасы

08.10.2023

Сырым жас кезінде Есентемір Бөкен биге батасын алайын және ақыл сұрайын деп ат, шапан алып барады. Барып қонақ болғаннан кейін Бөкен би Сырымнан келген жұмысын сұрайды. Сонда Сырым...

Толық оқу

Сырым батырдың ханды шабуы (V нұсқа)

08.10.2023

Нұралы атасы Әбілқайыр хан дүниеден қайтқан соң, оның орнына Жайықтың шығыс бетіндегі Кіші жүз нәсілдері — әлімұлы, байұлы, жетіруға хан болып тұрады. Нұралы Россия патшасына қадір...

Толық оқу