Дипфейк пен шынайы ақпараттың аражігін айыра білу – заман талабы

Қазіргі цифрлық дәуірде ақпарат таралу жылдамдығы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Әлеуметтік желілер мен интернет арқылы кез келген мәлімет санаулы секундта миллиондаған адамға таралады. Алайда осы мүмкіндіктермен қатар жалған ақпарат пен дипфейк сияқты қауіпті құбылыстар да көбейді. Сондықтан бүгінгі күні дипфейк пен шынайы ақпараттың аражігін айыра білу – әр адамның маңызды дағдысына айналды.

Дипфейк дегеніміз не?

Дипфейк – жасанды интеллект көмегімен жасалған жалған бейне, аудио немесе фото. Бұл технология адамның бет-әлпетін, дауысын өзгертіп, оны шынайы сияқты көрсетеді. Мысалы, белгілі бір адамның айтпаған сөзін айтқызу немесе жасамаған әрекетін жасатқандай көрсету – дипфейктің айқын мысалы. Мұндай контентті алғаш көрген адам оның жалған екенін аңғармай қалуы мүмкін.

Шынайы ақпараттың ерекшелігі

Шынайы ақпарат – нақты деректерге, дәлелдерге және сенімді дереккөздерге негізделген мәлімет. Ол ресми ақпарат көздерінде жарияланып, бірнеше рет тексеріледі. Шынайы ақпараттың басты белгілері – дәлдік, сенімділік және ашықтық.

Айырмашылығы мен қауіптілігі

Дипфейк пен жалған ақпарат адамдарды оңай адастырады. Олар қоғамда жалған пікір қалыптастырып, дүрбелең туғызуы мүмкін. Әсіресе саяси, әлеуметтік мәселелерде немесе төтенше жағдайларда мұндай ақпараттың зияны өте үлкен. Дипфейк технологиясының қауіптілігі – оның шынайыға өте ұқсас болуы, сондықтан оны ажырату қиын.

Қалай ажыратуға болады?

Мамандар келесі қарапайым тәсілдерді ұсынады:
    •    ақпараттың дереккөзін тексеру
    •    бірнеше сенімді ақпаратпен салыстыру
    •    сенсациялық, эмоцияға әсер ететін тақырыптарға күмәнмен қарау
    •    видеодағы дыбыс пен бейненің сәйкестігін бақылау
    •    арнайы фактчекинг құралдарын пайдалану

Бұл дағдылар кез келген адамға жалған ақпараттан қорғануға көмектеседі.

Қазақстанда қолданылып жатқан шаралар

Қазақстанда да бұл мәселе назардан тыс қалған жоқ. Соңғы жылдары бірнеше бағытта нақты жұмыстар жүргізілуде:

Біріншіден, заңнамалық шаралар күшейтілді.
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша жалған ақпарат таратқандарға әкімшілік және қылмыстық жауапкершілік қарастырылған. Сонымен қатар жасанды интеллект туралы жаңа заң жобаларында дипфейк жасағаны үшін де айыппұл енгізу ұсынылуда.

Екіншіден, арнайы орталықтар жұмыс істейді.
Жалған ақпаратпен күресетін орталықтар әлеуметтік желілердегі фейктерді анықтап, халыққа нақты ақпарат ұсынады. Бұл – ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды бөлігі.

Үшіншіден, әлеуметтік желілерге бақылау күшейтілді.
Онлайн платформалар мен блогерлердің жауапкершілігі арттырылып, заңсыз немесе жалған контент үшін жаза қарастырылған.

Төртіншіден, медиа сауаттылыққа көңіл бөлінуде.
Мектептер мен жоғары оқу орындарында ақпаратты талдау, тексеру дағдыларын дамыту бағытында жұмыстар жүргізілуде. Жастарды сыни ойлауға үйрету – жалған ақпаратпен күрестің ең тиімді жолдарының бірі.

Бесіншіден, фактчекинг жобалары дамуда.
Арнайы платформалар ақпаратты тексеріп, оның рас немесе жалған екенін дәлелдермен көрсетеді.

Дипфейк пен шынайы ақпаратты ажырата білу – қазіргі заман адамының маңызды қабілеті. Мемлекет тарапынан түрлі шаралар қолданылып жатқанымен, ең басты жауапкершілік әр адамның өзіне жүктеледі.

---