Жастардың шетелге кету үрдісі – ұлттық әлеуетке төнген қауіп - Такура Асхан

      Қазіргі таңда Қазақстан қоғамында алаңдаушылық тудырып отырған өзекті мәселелердің бірі – жастардың шетелге кету үрдісінің күшеюі. Бұл құбылыс көбіне brain drain, яғни білімді, білікті және болашағынан үміт күттіретін жастардың елден кетуі ретінде сипатталады. Жастар – мемлекеттің интеллектуалдық, экономикалық және әлеуметтік дамуының басты тірегі. Сондықтан олардың жаппай көшуі елдің ұзақ мерзімді дамуына елеулі әсер ететін маңызды мәселе болып саналады.

Жастардың шетелге кетуіне әсер ететін бірнеше себеп бар. Соның ішінде сапалы білім алу мүмкіндігі, лайықты жалақы, кәсіби өсу жолының шектеулілігі, еңбек нарығындағы әділетсіздік және болашаққа деген сенімнің әлсіреуі ерекше байқалады. Көптеген жастар өз қабілеті мен еңбегі ел ішінде толық бағаланбайды деп есептейді. Ал шетелде бәсекелестік пен кәсібилікке көбірек мән берілетінін алға тартады. Мұндай көзқарас қоғамдағы әлеуметтік сенімнің әлсіреп бара жатқанын да аңғартады. Бұл үрдіс елдің болашақ дамуына тікелей әсер етеді. Мемлекет әрбір жас маманды тәрбиелеу мен оқытуға көп уақыт, күш және қаржы жұмсайды. Алайда сол маман кейін өз білімін, тәжірибесін және әлеуетін басқа елдің игілігіне жұмсаса, бұл – адам капиталының әлсіреуіне әкелетін құбылыс. Ұзақ мерзімде мұндай жағдай білікті кадр тапшылығын күшейтіп, инновацияның дамуын баяулатып, елдің бәсекеге қабілеттілігін төмендетуі мүмкін.

Жастардың көшу үрдісінің әлеуметтік салдары да айтарлықтай маңызды. Ел ішінде белсенді, бастамашыл, жаңашыл ойлайтын буын азайса, қоғамның ішкі серпіні де әлсірейді. Оның үстіне, жастар арасында «жетістікке жетудің жалғыз жолы – шетелге кету» деген түсінік қалыптасуы ықтимал. Мұндай көзқарас уақыт өте келе патриоттық сезімнің әлсіреуіне, азаматтық жауапкершіліктің төмендеуіне және ұлттық бірегейлікке деген сенімнің босаңсуына әсер етуі мүмкін.

Дегенмен, жастардың шетелге кетуін тек теріс құбылыс ретінде бағалау да толық дұрыс бола бермейді. Егер мемлекет жастардың шетелде білім алып, тәжірибе жинап, кейін елге оралуына қолайлы жағдай жасай алса, бұл үрдіс керісінше пайдалы нәтижеге де алып келуі мүмкін. Себебі шетелде оқып, еңбек тәжірибесін жинаған жастар жаңа көзқарас, жаңа білім және заманауи тәжірибе алып келеді. Мұндай әлеуетті ел игілігіне бағыттау үшін жастарға лайықты еңбек жағдайын, әділ бәсекені, ашық мүмкіндіктерді және кәсіби өсуге жол ашатын ортаны қамтамасыз ету қажет.

Жастардың шетелге кету мәселесі – тек көші-қон немесе жұмыс іздеу мәселесі емес. Бұл – ел ішіндегі сенім, мүмкіндік, әділет және болашаққа деген көзқараспен тығыз байланысты күрделі әлеуметтік құбылыс. Егер мемлекет жастардың білімін, қабілетін және бастамасын ел ішінде тиімді пайдалана алса, ұлттық әлеуетті сақтап қана қоймай, оны жаңа деңгейге көтеруге де мүмкіндік туады.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Такура Асхан