Ұлы Жібек жолындағы көне қалалар: Орта ғасырлар өркениетінің жаңғырығы

Ұлы Жібек жолындағы көне қалалар: Орта ғасырлар өркениетінің жаңғырығы

Адамзат тарихындағы ең ұлы сауда және мәдениет күретамыры — Ұлы Жібек жолы қазақ даласының мәдени келбетін қалыптастыруда өшірілмес із қалдырды. Батыс пен Шығысты, Азия мен Еуропаны байланыстырған бұл жол жай ғана тауар алмасу құралы емес, ғылым мен білімнің, сәулет өнері мен діни наным-сенімдердің тоғысқан мекені болды. Осы тарихи жолдың бойында орналасқан Отырар, Тараз, Сайрам және Түркістан сияқты көне қалалар орта ғасырлардағы Дала өркениетінің гүлденген орталықтарына айналды. Олар зәулім мешіттерімен, қыш күйдіретін шеберханаларымен, бай кітапханаларымен және су құбырлары тартылған заманауи инфрақұрылымымен ерекшеленетін.

Бұл қалалардың әрқайсысы — өзінше бір аңыз. Мысалы, көне Тараз қаласы «көпестер қаласы» деген атпен белгілі болып, халықаралық сауданың нағыз қайнаған ошағына айналса, Отырар шаһары әлемдік ғылымның екінші ұстазы атанған Әбу Насыр әл-Фарабиді дүниеге әкелді. Отырардың атақты кітапханасы сол замандағы Александрия кітапханасынан кейінгі ең бай қазына ретінде тарихқа енді. Ал Түркістан қаласы Қожа Ахмет Яссауи кесенесі бой көтерген сәттен бастап бүкіл түркі әлемінің рухани астанасына айналды. Көшпелі өмір салты мен отырықшы мәдениеттің осылайша тоғысуы қазақ халқының бірегей болмысы мен дүниетанымын қалыптастырды.

Бүгінгі таңда бұл көне қалалар тек археологиялық ескерткіштер ғана емес, олар — біздің ұлттық кодымыз бен мемлекеттілігіміздің терең тарихи тамыры бар екендігінің басты дәлелі. Орта ғасырлық сәулет өнерінің озық үлгілері мен мәдени мұраны зерттеу қазіргі жас ғалымдар мен шығармашылық буын үшін сарқылмас шабыт көзі болып табылады. Өткен тарихтың ұлы жәдігерлерін көздің қарашығындай сақтай отырып, оны заманауи әлемге таныту — біздің мәдени дипломатиямыздың ең басты міндеттерінің бірі. Ұлы Жібек жолының бойындағы бұл қалалардың рухы қазіргі Тәуелсіз Қазақстанның жаңа биіктерге ұмтылуына жол сілтеп тұрған темірқазық іспеттес.