Қымбат өмір : біз шынымен көп таба бастадық па, әлде “өмір сүру” қымбаттап кетті ме?

Қымбат Өмір : біз шынымен көп таба бастадық па, әлде “өмір сүру” қымбаттап кетті ме? Соңғы жылдары шынында да айналадан “барлығы қымбаттап кетті”, – деген сөздерді көп естиміз. Өзектілігі аса жоғары мәселе көрінбегенімен, елдің жалпы экономикасына қарапайым тұрмыстық жағдайлар да әсер ететіні есте болуы керек. Азық-түлік, жалдамалы пәтер, жанармай, секілді әртүрлі қызметтер үшін баға өсіп келеді. Қазақстанда жалақы өсіп жатыр – бірақ бағалар одан да тез өсуде. Статистикаға көз салайық : стандартты номинал бойынша орташа жалақы 2024 жылы 405 000 теңгені құрайды. 2023 жылға қарағанда 11,3% өскен. 2025те жалақының номиналды түрде 9-10% өсуі байқалады. Бұл жақсы көрсеткіш сияқты. Жалақы өсіп жатыр, бірақ… Жалақы мен баға бәйгесінде баға алға шығып кетіп жатыр. Инфляцияға назар аударайық! 2025жылдың соңында жалпы инфляция шамамен ~ 12,3% болды – бұл ел билігінің мақсатынан әлдеқайда жоғары. Тамақ, қызмет көрсету секілді әлеуметтік қажетті қызметтердің бағасы да айтарлықтай өсті. Демек, ең қажетті тауарлар мен салалардың қызметі жыл сайын 10-15% өсуде. Қаржылық сауаттылық иллюзиясы. Қоғам мен әлеуметтік желі халықты қаржылық сауаттылық пен үнемдеуге үйретуде – алайда, қаржылық тәуелсіздік орнауы үшін инфляция өсімі жалақы өсімінен төмен болуы керек. Қалған жағдайдағы қаржылық тәуелсіздік пен ақша жинау – үндемдеу мен өмірлік қажеттіліктерден бас тарту арқылы ғана іске аса алады. Тағы да бір нұсқа – несие алу. Несие алу – тым оңайлап кетті. Қарапайым табысты растамай да несие алу қазір 18жастан бастап қалыпты жағдай. Атаулы банктердің өзі тұрақты табысы жоқ студентке де 0-0-3; 0-0-24 тағысын тағы оңай несие рәсімдеуде. Бір қарағаннан бұл мүмкіндік болып көрінуі мүмкін. Алайда, тұлғаны жастайынан “несие алу норма” танымына итермелеуде. Сондықтан, Қазақстанның ел ішілік өзара қарызы – елдің жалпы бюджетінен де асып кетуі таңқаларлық жайт емес. “Болар баланың бетін қақпа, белін бу”, - дейді атам қазақ. Бірақ сол белді де буатын кезді нақтылап алған жөн! Қортынды – қарапайым тілмен. Жалақы өсіп жатыр – бағалар одан да тез өсті һәм инфляция сатып алу қабілетін жеп жатыр. Нәтижесінде жалақыға көп ақша алып жатқан секілдіміз. Бірақ сол ақшаға бұрынғыдан аз зат аламыз. Жалақы 10% өссе – инфляция 12% ға өсіп жатқандай. Мәселе тауып жатқан ақшада яки жалақыда емес, инфляцияның тұрақсыздығында! Қолданылған әдебиеттер мен дерексөздер : mail.kz; статистика Казахстан; the times of Central Asia.