Заманауи балаларға ата-баба мұрасын жеткізудің жаңа жолдары

"Заманауи балаларға ата-баба мұрасын жеткізудің жаңа жолдары"

Ырым-тыйым – ұлттық тәрбиенің сарқылмас қазынасы

«Өткенін құрметтеген халықтың ғана болашағы жарқын» деген сөз бекер айтылмаған. Әр ұлттың өзіндік рухани байлығы, тәрбиелік құндылықтары болады. Қазақ халқы үшін сондай асыл мұралардың бірі – ырымдар мен тыйым сөздер. Олар ғасырлар бойы ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, халықтың дүниетанымын, өмір салтын және тәрбиелік ұстанымдарын сақтап келді. Бүгінгі технология дамыған заманда бұл мұраны ұмыт қалдырмай, жас ұрпақтың санасына жаңа тәсілдер арқылы жеткізу – баршамыздың ортақ міндетіміз.

Көпшілік ырым-тыйымдарды ескі заманның қалдығы немесе жай ғана наным-сенім деп қабылдайды. Алайда олардың астарына үңілсек, әрқайсысының өмірлік тәжірибеден туғанын байқаймыз. Ата-бабаларымыз баланы ұзақ ақыл айтып емес, қысқа да нұсқа тыйым сөздер арқылы тәрбиелеген. Мысалы, «Босағаны керме», «Бүйіріңді таянба», «Үлкеннің жолын кеспе», «Нанды аяқасты етпе» деген сөздердің барлығы адамды әдепке, құрметке, ұқыптылыққа тәрбиелейді.

Өкінішке қарай, қазіргі балалардың күнделікті өмірі бұрынғыдан мүлде өзгеше. Олар кітаптан гөрі смартфонды жиі пайдаланады, бос уақытын әлеуметтік желілерде өткізеді. Сондықтан ұлттық құндылықтарды бұрынғы әдіспен ғана насихаттау жеткіліксіз. Егер біз балалардың қызығушылығына сай жаңа форматтарды қолданбасақ, ырым-тыйымдар тек үлкендердің естелігі ретінде қалып қоюы мүмкін.

Сондықтан бүгінгі қоғам алдында маңызды міндет тұр: ұлттық мұраны заман талабына бейімдеп, оны жастарға қызықты әрі түсінікті түрде жеткізу. Бұл – дәстүрден бас тарту емес, керісінше, оны жаңа өмірге бейімдеу.

Мысалы, мектептерде немесе балабақшаларда «Бүгінгі ырым» айдарын енгізуге болады. Күн сайын бір ырым немесе тыйым айтылып, оның шығу тарихы мен тәрбиелік мәні түсіндірілсе, балалар оны оңай қабылдайды. Сонымен қатар қысқа бейнероликтер, анимациялар, комикстер мен танымдық ойындар арқылы да ұлттық мұраны насихаттауға болады. Мұндай тәсіл балалардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың ұлттық құндылықтарға деген құрметін де қалыптастырады.

Тағы бір тиімді әдіс – цифрлық технологияларды пайдалану. Мысалы, арнайы мобильді қосымшада немесе сайтта «Күннің ырымы» деген бөлім ашылып, қолданушы күн сайын жаңа ырыммен танысса, оның мағынасын есте сақтауы жеңіл болады. Әлеуметтік желілерде қысқа бейнероликтер, викториналар мен челлендждер ұйымдастыру арқылы да жастардың назарын ұлттық мұраға аударуға болады. Өйткені бүгінгі ұрпақ ақпаратты дәл осы платформалардан алады.

Иманғали Мөлдір, 11 сынып