Шал Құлекеұлы — нақыл сөздері, ойлары және өмірбаяны
Шал Құлекеұлы нақыл сөздері, ой-толғамдары және автор туралы қысқаша мәлімет осы бетте берілген.
Бұл бетте автордың дәйексөздері, өмірбаяны және басқа бөлімдеріне апаратын ішкі сілтемелер бір жерде жинақталған.
Автор туралы
Шал (Тілеуке) Құлекеұлы, Шал ақын (1748, бұрынғы Көкшетау облысы Азат темір жол бекеті – 1819, қазіргі Солтүстік Қазақстан облысы аумағы) — қазақтың төкпе ақыны.
Әкесі Құлеке батыр Абылай ханның жақын серігі болған. Шалдың өлең, жырларынан өз дәуірінің өмір көріністері айқын аңғарылады.
Автордың бөлімдері
Жарияланған материалдар
Пайдасы жоққа жалынсаң — семіз бір жемқор малмен тең,
Ілмектер: пайда, әйел, нақыл, афоризм, қанатты сөздер, жемқор Шал Құлекеұлы
Жақсы қатын алсаңыз — Алладан жауған нұрмен тең.
Алыстан кедейлiктiң алдынан шық,
Ілмектер: кедей, кедейлік, алыс, қиын, алдын алу, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Шал Құлекеұлы
Төбесi көрiнген соң қиын болар.
Имансыз көңiл — кiрмен тең.
Ілмектер: иман, көңіл, кір, нақыл, афоризм Шал Құлекеұлы
Ағайын жат болады алыс болса,
Ілмектер: ағайын, ағайын-туыс туралы, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Шал Құлекеұлы
Жат та жақын болады — таныс болса.
Дұшпан түгіл достарың табалайды,
Аяғың бір нәрседен шалыс болса.
Қамқа тонның тозғанын көп жасаған қарт білер, ағайынның озғанын жақын емес, жат білер.
Ілмектер: ағайын, ағайын-туыс туралы, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Шал Құлекеұлы
Тәңірі алдына барғанда бәрі бірдей,
Ілмектер: алтын, патша, құдай Шал Құлекеұлы
Патша болып мінсең де алтыннан тақ.
Адамды жөн білетін дана деп біл,
Ілмектер: жалқаулық, дана Шал Құлекеұлы
Істерін жалқау жанның шала деп біл.
Дос болма майда тілді күлгенменен,
Ілмектер: дос Шал Құлекеұлы
Беймағына сырты жылтырап жүргенменен.
Шабан ат жаман аттан азбас, тегі.
Ілмектер: ат, тек Шал Құлекеұлы
Елу — ердің жасы екен, алпыс - бір сұмдықтың басы екен.
Ілмектер: кәрілік, адам жасы Шал Құлекеұлы
Жас сыны: қырықта — қынаптағы қылыштаймын, елуде - әр қиынға жұмыстаймын, алпысымда — ашқарақ бөрідеймін, жетпісте — шала илеген терідеймін, жетпістен асып, сексенге келгенімде — кері кеткен перідеймін, тоқсанға келгенімде — торғайдаймын: атқа мініп, малымды зорға айдаймын, кемпір мен шалдан билік кеткеннен соң, отырып от басында ойбайлаймын. Тоқсан бесте - мен өзім тор болғамын, мүләйім отқа салған бор болғамын, кәрілік әбден езіп болғаннан соң – баланың баласына қор болғамын.
Ілмектер: жастық шақ, кәрілік Шал Құлекеұлы
Ат — жетім: өрен жүйрік шабылмаған, құс — жетім: саятшысы табылмаған, әйел — жетім: өзінің теңін тауып қосылмаған.
Ілмектер: жетім, ат, құс, әйел Шал Құлекеұлы
Өткен қайтып келмейді, алғанын құдай бермейді.
Ілмектер: адам, өмір Шал Құлекеұлы
Кәрілік — күлге аунаған кәрі бура.
Ілмектер: кәрілік, адам, өмір Шал Құлекеұлы
Ханнан тақыт таярда - қараша жұртпен хас болар,
Ілмектер: адам, өмір, абырой, кәрілік, бай, ас, тамақ, жұрт Шал Құлекеұлы
Байдан бақыт таярда — дәулетіне мас болар.
Кәріден абырой таярда — аңдығаны ас болар,
Жетесіз туған жігіттер — жиырма бесте жас болар.
Елу - ердің жасы, жетпіс - оттың басы, сексен - шоқтың қасы.
Ілмектер: жас, өмір, кәрілік Шал Құлекеұлы
Кәрілік қалдырады ұятқа.
Ілмектер: кәрілік, ұят Шал Құлекеұлы
Кәрі өлсе — дауыл тынғаны, жас өлсе – бәйтерегіңнің сынғаны.
Ілмектер: кәрі, өлім, жас Шал Құлекеұлы
Көңілі өсіп мейманасы асқан адам кәрілікті мойыңдамайды.
Ілмектер: көңіл, кәрілік, адам Шал Құлекеұлы
Ақыл мидан қайнап шыққаны дұрыс.
Ілмектер: ақыл, ми Шал Құлекеұлы
Жастық өтер, кәрілік жетер.
Ілмектер: жастық, кәрілік, өмір Шал Құлекеұлы
Адам әуелі бастан қартаяды.
Ілмектер: адам, қартаю, қарттық, бас Шал Құлекеұлы
Өткен іске өкінген өмір зая.
Ілмектер: өмір, зая, өкініш Шал Құлекеұлы
Қарт жақсы жас жақсысын күндемеген.
Ілмектер: қарт, қарттық, жас, күндеу, өмір Шал Құлекеұлы
Әйел алсаң қарап ал ақылдысын,
Ілмектер: әйел, ағайын, туыс Шал Құлекеұлы
Сол болар басқалардан жақын кісің.
Ағайынға, туысқа қайырылса,
Дүниеде нағыз сол ғой мақұл кісің.
Ерге – аю, балаға – қасқыр болса,
Ондай қатын алғанның күні құрсын.
Кедейлік - ер жігітке намыс емес, жоқ болсаң - досың дағы таныс емес.
Ілмектер: кедейлік, жігіт, намыс, дос Шал Құлекеұлы
Бардан жарлы болғандар болар арлы.
Ілмектер: кедей, бай, жарлы, ар Шал Құлекеұлы
Ашуланшақ келеді жарлы кісі.
Ілмектер: ашу, жарлы, кедей Шал Құлекеұлы
Шешен сол - сөйлер сөзден қамалмаса,
Ілмектер: шешен, жақсы, сөз, іс Шал Құлекеұлы
Жақсы сол - істер ісін тәмамдаса.
Бақ көшсе ақылыңа қарамайды.
Ілмектер: бақ, ақыл Шал Құлекеұлы
- Абдраманов Арсланбек
- Абдраманов Арсланбек
- Абдраманов Арсланбек
- Абдраманов Арсланбек
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі