Көжек және тасбақа – Сәли Садуақас

Орман ішін салтанатты,
Ұлы думан кернепті, –
Тасбақа мен Көжек мұнда
Жарысуға келмекші.
Тамашашы көрермендер,
Ерте бастан жиналды.
Асқақтаған көжек бірақ,
Уағында келмепті.
* * *
Қаздар тегіс өрекпісіп
Қозданыпты,
Тынбапты.
«Жеңіледі, ал тасбақа,
Байқайық» деп шулапты.
Кептерлер де ауыз жаппай:
– Көжектікі бас бәйге –
Біз кепілдік етеміз, – деп
Ант беріпті қымбатты.
Мадақтаулар көжекеңнің,
Миын әбден буыпты,
Масайрапты, күліпті ашып,
Ерніндегі жырықты.
Маймыл мырза жариялап
Басталғанын жарыстың,
Даңғой көжек кердең қағып
Саспай жолға шығыпты.
Ал, тасбақа бас көтермей,
Күшін бойға жиыпты,
Көжек екі секіргенде-ақ,
Алдына оның шығыпты.
Шолжаң қағып әспенсіпті,
Тасбақаны сықақтап,
Қызыл көзін ойнақшытып,
Сықылықтай күліпті.
Шығып алып ну орманнан,
Тауға қарай өрлепті,
Қош иісті гүл–бәйшешек,
Алдарынан кез кепті.
Көжек тоқтап, белін толғап,
Осы арада азырақ –
Ұйықтап алсам деген сезім
Тұла бойын кернепті.
Шөп төсеніп, көжек шіркін,
Тәтті ұйқыға кетіпті,
Түсінде оны суретке алу
«Қаулысы» да бекіпті...
Ал, тасбақа жанталаса,
Тау басына өрмелеп,
Ең ақыры бәйге тосқан,
Көмбеге де жетіпті.
* * *
Шешесі кеп оятыпты,
Көжекті ерек сындапты,
Басты албасты, жарыста ұйықтап
Ұтылдың деп тым қатты.
Ояна сап көжек дереу,
Қарағанда көмбеге,
Тасбақа оны сықақ етіп,
Аяқтарын бұлғапты.
* * *
Түн ішінде қою орман,
Түс алыпты көрікті.
Көңілдестер ақ көжекті,
Арнайы іздеп келіпті.
– Өзіңді өзің әспенсітіп,
Зор санама!
Басқаны –
Қор санама.
Күлме оларға,
Десіп ақыл беріпті.
Артықшылық басқаларда –
Болса егер үйрен көп,
Тәжірибе жинамасаң,
Қаласың тек кірбеңдеп.
– Бұдан былай кішіпейіл де,
Болам мәңгі байсалды...
Ант-су ішті даңғой көжек
«Асқақтаман
мүлдем» деп.
* * *
Қас қаққанша көктем келді,
Балқытып тау – асқарды,
Ерке самал аймалады,
Балаусаны, жас талды.
Ақ көжек пен тасбақаның,
Сол баяғы майданда,
Екінші рет дайындықпен,
Жарыстары басталды.
Маймыл төре тамашашы,
Көрерменді жиып ап,
Берді бұйрық, кетті көжек –
А, дегенде-ақ зымырап.
Көзіменен ұзатып сап,
Енді оны тасбақа,
Жыланбауыр трактордай,
Барады әрең жыбырлап.
Сап құраған қалың бақа,
Шұрылдасып есіре,
– Тасбақа аға, жүгір! – дейді.
Қолтық жаза, көсіле.
Мойнын толғап күліп алып,
Былай дейді тасбақа:
– Ол бәрібір ұйықтайды ғой,
Қорқасыңдар несіне?
* * *
Көжек келді, тау ішінде,
Болжап барлық алапты,
Өз-өзіне ескертеді,
Қойып мына талапты:
Өмір бақи қанағат қып –
Ұмытпаймын өткенгі –
Сәтсіздіктен алған ащы
Тәжірибе сабақты.
* * *
Монтансыған қарсақ кез боп
Деді: – Әбден шөлдедің,
Сусындап ал, осы емес пе?
Көз ұшында келгенің.
Сонда көжек басын шайқап,
Былай депті тоқтамай,
– Тоқтай алман жетпей тұрып,
Дәл өзіне көмбенің.
Сидам сирақ бұғы–марал,
Сағымдай тез зырлағыш,
Депті оған: Аз ойнап ал,
Емес енді жүлде алыс.
Көжек сонда сықылықтай,
Күліп алып оларға,
– Әр кез жүлде алу үшін –
Емес, – депті бұл жарыс.
* * *
Талай-талай тар жолдардан,
Еппен өте шығыпты,
Күдері бел жоталардан.
Ыра төмен шүйіпті.
Тау басына талмай шауып,
Шыққанында ақ көжек,
Гүл–гүлістан құттықтасып,
Алақайлап тұрыпты.
Бұлбұл ару сауға қылып,
Қызыл гүлін тағыпты,
Аю ағай асығыстау,
Суретке алып қалыпты,
– Көпшіліктің кеңесі мен
көмегіне рахмет –
Деп ақ көжек қолын бұлғап,
Дауыстапты байыпты.
* * *
Қуаныштан биге басып,
Көптің көңілі өсіпті,
Тасбақа да келді әрең,
Бірақ ұзақ кешікті.
Көп мақтапты оның-дағы
Табандылық рухын,
«Бірақ енді сен жүлдеден
Дәмеленбе!» десіпті.
* * *
Көжек пенен тасбақаның,
Жарысына қарап дәл,
Ойланыңдар, ми жүгіртіп.
Ал кішкентай қарақтар:
Оларда бар қандай жақсы
Артықшылық үйренер?
Оларда бар қандай құнды
Тәжірибе – сабақтар?