Бiлiм ауысады,
Ырыс жұғысады.

Ілмектер: білім, ырыс

---

---

Оқу – бiлiм азығы,
Бiлiм – ырыс қазығы.

Ілмектер: оқу, білім, ырыс

---

---

Ырысы жоқтың
Тынысы тар.

Ілмектер: ырыс, тыныс, парсы мақалы

---

---

Бұрыс ырысты кеседі.

Ілмектер: ырыс, қырғыз мақалы

---

---

Ырыстымен оттас бол.

Ілмектер: ырыс, қырғыз мақалы

---

---

Жақсы ой – жарым ырыс.

Ілмектер: жақсы, ой, ырыс

---

---

Кәрісі бардың — ырысы бар.

Ілмектер: кәрі, ырыс, ырыс, қырғыз мақалы

---

---

Ұрыс болса, ырыс қашады.

Ілмектер: ұрыс, ырыс

---

---

Айтылады тілменен сөз, сыр ішің,
Жақсы сөз де, білсең, бедел, ырысың.

Ілмектер: сөз, сыр, бедел, ырыс, жақсы

---

---

Білек жұғысады,
ырыс ауысады.

Ілмектер: білек, ырыс

---

---

Ырыс қашса да, туыс қашпайды.

Ілмектер: ырыс, туыс

---

---

Су — ырыстың көзі,
Еңбек — кірістің көзі.

Ілмектер: су, ырыс, еңбек

---

---

Ынтымақ жүрген жерде,
Ырыс бірге жүреді.

Ілмектер: ынтымақ, ырыс

---

---

Жер — ырыстың кіндігі,
Еңбек — ырыстың қазығы.

Ілмектер: жер, ырыс, еңбек

---

---

Жақсы туса елдің ырысы,
Жаңбыр жауса жердің ырысы.

Ілмектер: жақсы, ырыс

---

---

Жақсы сөз — жан азығы.
Жақсы еңбек — ырыс қазығы.

Ілмектер: жақсы, еңбек, ырыс

---

---

Батыр туса — ел ырысы,
Жаңбыр жауса — жер ырысы.

Ілмектер: батыр, ырыс, ел, жер

---

---

Жақсы сөз — жарым ырыс.

Ілмектер: жақсы, сөз, ырыс, тіл

---

---

Қыдырдың бірі -
Көлденең көк атты.

Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
"Қыдырдың бірі - Көлденең көк атты" мақалы қазақ халқында кездесетін сөз тіркестерінің бірі. Бұл мақалда "Қыдыр" – бақыт пен жақсылықтың, ырыс пен берекенің символы ретінде қабылданады. Ал "көлденең көк атты" дегеніміз – күтпеген жерден пайда болатын, әдеттен тыс жағдай немесе бір белгісіз адамның арқасында келетін өзгерістерді меңзеп тұр.

Мақалдың мағынасы – бақыт, ырыс, немесе сәттілік күтпеген жерден, күтпеген адам арқылы қол жеткізілетінін білдіреді. Яғни, жақсылықты, сәттілікті бір жерден күтсең де, ол мүлдем басқа бет-бейнемен, күтпеген жағдайда келе алатынын аңғартады. Бұл қазақ мәдениетінде кездейсоқ сәттіліктің, тосын сыйдың маңызын көрсетеді.

Ілмектер: Қыдыр, бақыт, ырыс, Сәттілік

---

---