Өлеңдер Бөлімі

"Оқушылардың функционалдық-графикалық сауаттылығы" ұғымының сипаттамасы

Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университетінің жаратылыстану-математика факультетінің
5В010900 - « Математика» мамандығының 4-курс студенті Тусупбекова Айжан Арыстанбеккызы
Ғылыми жетекшісі: Есенжолов Е.Қ.

Түйін: Мақалада мектепте оқушылардың функционалды-графикалық мәдениетін қалыптастыру диаграммасы келтірілген. Функционалды-графикалық мәдениеттің таңдалған компоненттеріне, атап айтқанда, оның құрамына кіретін функционалды-графикалық сауаттылыққа және функционалды-графикалық дағдыларға түсініктеме берілген.

Кілт сөздер: функционалдық-графикалық сауаттылық, функционалдық-графикалық дағдылар, функционалды графиканы оқу, функционалды графиканың бейнесі.

Математика дамып келе жатқан үлкен ресурстарға ие, күнделікті өмірде қажет білімді шоғырландырады - практикада туындаған мәселелерді шешуге, қоршаған ортаға бағдарлануға, жақын ортадағы және жалпы қоғамдағы қарым-қатынас үшін керек.

Білім берудегі құзыреттілік тәсіл білім беру мекемесінен тыс маңызды практикалық құрамдас бөлікті күшейтумен кез келген білім беру сатысының нәтижелеріне байланысты, яғни оқу орнын бітірушінің әртүрлі (өмірлік, кәсіби) іс-қимылда бейімделу және өз бетінше әрекет ету қабілетіне бағдарлануды және т. б.) білдіреді, бар білім мен білік негізінде түрлі күрделі мәселелерді шешу, яғни құзыреттілік тәсіл практикалық бағдарды күшейтеді
оның пәндік-кәсіби аспектісі, тәжірибе, білімді іс жүзінде қолдану және іске асыру, міндеттерді шешу іс жүзінде біліктілігінің рөлін атап көрсетеді.

Математиканың білім, тәрбие және дамыту потенциалы зор және толық зерттелмеген. Математика орта кәсіптік немесе жоғары оқу орындарында оқытады, тәрбиелейді, дамытады, білім беруді жалғастыруға дайындайды. Білім берудің математикалық білімі мен кәсіби бағытын жетілдіру мәселелеріне Г. А. Луканкин, А. Г. Мордкович, И. А. Новик, В. А. Далингер, М. А. Родионов және т. б. жұмыстар арналды.
П.Ю. Батчаева зерттеуінде математикалық мәдениеттің құрылымын жалпыға бірдей ұсынады. Есептеу, алгоритмдік, логикалық, графикалық мәдениет және сөйлеу мәдениеті олардың құрамдас бөліктері ретінде ерекшеленеді. Математикалық сауаттылық - бұл жалпыға ортақ нәрсе математикалық мәдениеттің барлық компоненттері және өз кезегінде тиісті компоненттерді де қамтиды. Бізді математикалық сауаттылықтың графикалық компоненті қызықтырады.

Графикалық мәдениетті қалыптастыру мәселелерімен Т. И. Бугаева, В. А. Курина, М. В. Лагунова және басқалар айналысты. Графикалық мәдениет пен сауаттылықты қалыптастырудың психологиялық аспектілерін А. Д. Ботвинников, Т. И. Бугаева, П. Я. Гальперин, А. В. Занков, В. И. Зыкова, Е. Н. Кабанова-Меллер В. А. Крутецкий, Б. Ф. Ломов, С. Л. Рубинштейн, Л. М. Фридман, И. С. Якиманская және т. б зерттеді. Әдістемелік тұрғыда графикалық сауаттылық мәселелерді М. Д. Бисенғалиев, А. Д. Ботвинников, В. С. Виноградов, В. Г. Моторина, И. Ф. Тесленко, П. Г. Сатьянов, Н. Ф. Четверухин, Т. С. Ганеев және т.б қарастырды. Математиканы оқыту процесінде графикалық біліктерді қалыптастырумен және дамытумен Р. Л. Аракелян, А. Т. Зверева, В. И. Зыкова, Л. М. Савинцева, A. M. Набиев, Т. С. Ганеев және т. б. айналысты. Дәлірек айтсақ, барлық зерттеулер геометрия саласындағы графикалық дағдылардың қалыптасуы мен дамуына байланысты, яғни геометриялық-графикалық дағдылар. Алгебра курстарында графикалық дағдыларды дамытуға және талдауды бастауға байланысты зерттеулер жоқ.

Ғалымдар атап өткендей (А.М: Дороднов, И.Н. Острецов, В.Ю. Париж, И.Б. Сафонов, И.М. Шапиро және басқалар), функционалды графиктермен жұмыс студенттердің графикалық мәдениетін қалыптастырудың маңызды құралы болып табылады. Графиктерді оқу және құру қабілеті процестің немесе құбылыстың кеңістіктік, уақытша және сандық көріністерімен тығыз байланысты. Бұл процесс бір жағынан «қозғалысты (кескін нысанын) фракциялық талдауды», екінші жағынан «бейнеленген графикалық құралдарды талдауды» қамтиды [3].

Осылайша, графика оқу және құру қабілеті оқушылардың ақыл-ой қызметінде үлкен рөл атқарады.Функционалдық-графикалық сауаттылықты қалыптастыру мектептегі математика курсының функционалдық мазмұндық желісінің материалында жүзеге асырылатын функционалдық-графикалық мәдениет компоненттеріне жатқызамыз.

М. В. Лагуноваға оқытудағы графикалық мәдениеттің иерархиялық сатысына сүйене отырып, біз қалыптастыру схемасын ұсынамыз-білім алушылардың графикалық мәдениеті [4].

Бөлінген функционалдық-графикалық мәдениет компоненттерін түсіндіреміз: қарапайым функционалдық-графикалық хабардарлығы, функционалдық-графикалық сауаттылығы(ФГС), функционалдық-графикалық білім, функционалдық-графикалық құзыреттілігі.

Функционалдық-графикалық хабардар болу қарапайым функционалдық – графикалық білімді меңгеруді қамтиды, іскерлікті меңгеруді қамтамасыз етеді және функциялардың графиктерін құру және оқу дағдыларын меңгеру.

Функционалдық-графикалық сауаттылық деп біз қарапайым функциялар графиктерін оқу және бейнелеу үшін қажетті функционалдық-графикалық біліктердің кешенін түсінеміз. Негізгі мектептің алгебра курсында функционалдық-графикалық іскерліктер біліктіліктің екі негізгі түрін қамтиды: 1) есеп шартына сәйкес функциялар графигінің суретін орындай білу; 2) функциялар графигін оқи білу.

Функция графигінің суреті деп біз нүкте бойынша, оның қасиеттері бойынша немесе формула бойынша функциялар графигінің схемалық сызбасын (эскизін) салуды түсінеміз. Функцияның графигін оқу деп функцияның қасиеттерінің сипаттамасын және (немесе) функцияның графигін схемалық сызба (эскиз) бойынша функцияны беретін формуланың табуын түсінеміз.

Жоғарыда айтылғандарды негізге ала отырып, біз білім алушылардың ФГС-ты қамтитын функционалдық-графикалық іскерліктерін бөлеміз:

— координат бойынша нүктені координат тік сызықта бейнелеу;
— нүктенің координаттарын табу;
— координаттық жазықтықтағы координаттар бойынша нүктені бейнелеу;
— координаттық жазықтықтағы нүктенің координаттарын табу;
— кестемен берілген функцияның мәнін табу;
— кестемен берілген функция аргументінің мәнін табу;
— қарапайым функциялар графиктерін құру;
— қасиеттер жиынтығы бойынша қарапайым функциялар графиктерін бейнелеу;
— қарапайым функцияның графигі бойынша оның қасиеттерін анықтау;
— функциялардың графиктерін сызықтық түрлендіруді орындау;

Функционалдық-графикалық білім өзіне қарапайым функционалдық-графикалық хабардарлық және функционалдық-графикалық сауаттылық, сондай-ақ жетіспейтін графикалық білім мен іскерлікті өздігінен қалпына келтіру қабілетін болжайды.

Функционалдық-графикалық құзіреттілік объектілердің функционалдық ерекшеліктерін білуге негізделген графикалық білім, дағдылар мен графикалық іс-әрекеттің әдістерін саналы түрде қолдану деңгейін болжайды.

Оқушының жалпы мәдениетінің элементі ретінде функционалдық-графикалық мәдениет визуализация саласындағы білімнің, іскерліктің және дағдылардың жоғары деңгейімен, тапсырмаларды шешу үшін функционалдық тәуелділіктің графикалық бейнелерін тиімді пайдалану механизмдерін түсінумен, нәтижелерді дұрыс эстетикалық деңгейде түсіндіру және жедел көрсете білумен сипатталады.

Функционалдық-графикалық мәдениеттің қалыптасуының бір кезеңінен екіншісіне өту біріншісін терістеуді білдірмейді, ал жаңа оқу графикалық ақпаратпен қанықтыру нәтижесінде болады. Мәселен, ерте кезеңдерде басым қарапайым білім кейінгі графикалық қызмет процесінде қайта ойластырылады, сол арқылы функционалдық-графикалық мәдениеттің сапалы жаңа деңгейіне ауысу жүреді. Графикалық іс-әрекет арқылы алған білім, білік және дағды осы көшуге ықпал ететін жаңа қабілеттерді қалыптастыруға көмектеседі. Практикалық біліктер мен терең теориялық білімдердің ұзақ синтезі жаңа алынған іс-әрекет тәсілдерін жетілдіруге және оларды практикада жүйелі және шығармашылық негіз болып табылатын сананың сапалы неғұрлым жетілдірілген құрылымдарына қайта құруға алып келеді. Бұл психологиялық-педагогикалық зерттеулер мәліметтерімен 

(П. Я. Гальперин, И. А. Ройтман, Л. С. Фридман және т.б.)оқушылардың графикалық мәдениетін қалыптастыру үрдісі оқушылардың ақпаратты қабылдаудың ерекше тәсілдерінің дамуымен тығыз байланысты: кеңістіктік және көрнекі бейнелі ойлау, кеңістіктік ұсыныс, кеңістіктік қиял [5].

Біз функционалдық-графикалық мәдениетті қалыптастырудың екінші кезеңін егжей-тегжейлі зерттейміз, атап айтқанда, функционалдық-графикалық біліктерін құрайтын функционалдық-графикалық сауаттылықты анықтаймыз, сондай-ақ негізгі мектеп оқушыларының функционалдық-графикалық сауаттылығын арттыру құралдарын бөлеміз.

Пайдаланған әдебиеттер:

1. Международная программа по оценке образовательных достижений учащихся (2009 г.) [Э/р]. – Р/д: http://www.centeroko.ru/pisa09/ pisa09_res.htm
2. Батчаева, П.Ю. Устные упражнения как одно из средств формирования математической культуры учащихся 5-9 классов: дис. … канд. пед. наук. – Карачаевск, 2010.
3. Ломов, Б.Ф. Вопросы общей, педагогической и инженерной психологии. – М., 1991.
4. Лагунова, М.В. Теория и практика формирования графической культуры студентов высших технических заведений: автореф. дис. ...д-ра пед. наук. – Нижний Новгород, 2002.
5. Чугунова, И.В. Организационно-педагогические условия формирования графической культуры старшеклассников. [Э/р]. – Р/д: http:// www.uni-altai.ru/engine/download.php?id=622


Әлеуметтік желілерде бөлісіңіз:

Қарап көріңіз

Пікірлер (0)

Пікір қалдырыңыз

Басқа да жазбалар

×