НИЕТ ПЕН ПИҒЫЛ

НИЕТ ПЕН ПИҒЫЛ Ниет пен пиғыл – көзге көрінбейтін, бірақ қоғамды іштен ұстап тұрған тіректер. Үйдің іргетасы сияқты: сырты жылтырап тұрғанмен, астындағы іргетас шірісе, бір күні бәрі опырылып түседі. Қазіргі қоғамда дәл сол іргетас – ниет пен пиғыл. Біз «ниеті түзу адам» дегенде, тек жақсы ойлайтын кісіні емес, іші мен сырты қабысып тұрған адамды айтамыз. Ондай адам біреуге көмектессе – оны көрсету үшін емес, адам болғаны үшін көмектеседі. Қателік жасаса – ақталу үшін емес, түзелу үшін мойындайды. Өйткені оның ішкі таразысы бар: ар мен ұят. Заңнан да, бақылаудан да бұрын сол таразы сөйлейді. Ал пиғыл – сол ниеттің бағыты. Ниет – қозғалтқыш, пиғыл – руль. Ниет жақсы болып, пиғыл бұзылса, адам өз-өзін де, өзгені де алдап кетеді. Мысалы, «елге қызмет етем» деп жүрген кейбіреулердің ниеті бар сияқты көрінеді, бірақ пиғылы – пайда. Сол сәттен бастап қызмет – саудаға, билік – олжаға, халық – құралға айналады. Міне, «бармақ басты, көз қысты» деген дәл осы жерде туады. Ол үлкен қылмыстан басталмайды, кішкентай пиғылдың бүлінуінен басталады. Қоғам неге шаршап тұр? Себебі біз қазір адамды сөзіне емес, көрсеткеніне қарап бағалауға көштік. Ал адам өзі көрсеткен нәрсені сахна үшін де істей алады. Бірақ ниетті сахналау мүмкін емес. Ол тек қиын сәтте, таңдау келгенде, пайда мен ардың ортасында анық көрінеді. Сол кезде біреу заңнан қорқып тоқтайды, ал біреу ұяттан. Екеуінің айырмасы – аспан мен жердей. «Пиғылы жаман» дегенді біз көбіне айқайлап, ұрып-соғып жүргендерге телиміз. Бірақ ең қауіпті пиғыл – тыныш, сыпайы, мәдениетті пиғыл. Ол кабинетте, келісімшартта, мөрдің жанында отырады. Ол күлімдеп тұрып, біреудің еңбегін жейді, біреудің үмітін ұрлайды, біреудің тағдырын қағазбен жояды. Қоғамды іштен шірітетін де – сол. Ал ниеті түзу адам неге аз көрінеді? Өйткені ол шуламайды. Ол істейді. Ол өзін жарнамаламайды. Қазір әлеуметтік желіде кім көп көрінсе – соны «үлкен» деп қабылдайтын уақыт келді. Ал нағыз тірек болатын адамдар көбіне көзге түспей жүр. Бірақ қоғамды ұстап тұрғандар – солар: адал мұғалім, таза дәрігер, пара алмайтын шенеунік, еңбегін сатпайтын жұмысшы. Ниет пен пиғыл – тек жеке адамның мәселесі емес, бұл ұлттың болашағы. Егер қоғамда «ақылды болу» емес, «айлакер болу» өтімді болса, ертең бізге білім емес, қулық көбейеді. Егер «адал болу» емес, «ыңғайлы болу» маңызды болса, әділет емес, жалтақтық өседі. Сондықтан бүгінгі ең үлкен реформа – заңда емес, жүректе. Ниетті түземей, жүйені түзету – үйдің төбесін жөндеп, іргетасын ұмыту сияқты. Бір күні бәрібір құлайды. Ал әр адам өзінен бастаса жеткілікті: «Менің ниетім таза ма?» «Менің пиғылымда біреудің ақысы жоқ па?» Осы екі сұрақты күнде өзіне қойған қоғам ешқашан толық бұзылмайды. ҮСЕН ЖАҚСЫЛЫҚҰЛЫ

---