Қайта толған үміт: Арал теңізінің бүгінгі тынысы

        Арал теңізінің тағдыры — адамзат тарихындағы ең ірі экологиялық апаттардың бірі. ХХ ғасырдың ортасынан, нақтырақ айтқанда 1960-жылдардан бастап, Әмудария мен Сырдария суларының кең көлемде ауыл шаруашылығына бұрылуы теңіздің күрт тартылуына әкелді. Нәтижесінде Арал өз көлемінің 90 пайыздан астамын жоғалтты. Су тұздылығы күрт өсіп, балық шаруашылығы тоқырады, жергілікті климат қаталданды, ал аймақ халқы әлеуметтік және денсаулық тұрғысынан ауыр жағдайға тап болды.

Солтүстік Арал: үміт қайта оянған аймақ

Соңғы жылдары Солтүстік Арал теңізінде оң өзгерістер байқалуда. Көкарал бөгетінің салынуы мен су ресурстарын тиімді басқару нәтижесінде теңізге келетін су көлемі артты. Мамандардың дерегінше, 2020-жылдардың ортасына қарай Солтүстік Аралдағы су қоры бірнеше ондаған миллиард текше метрге жетіп, бұрынғы көрсеткіштермен салыстырғанда айтарлықтай өсті. Су тұздылығы біртіндеп төмендеп, балық түрлері қайта орала бастады. Бүгінде аймақтағы жылдық балық аулау көлемі бірнеше мың тоннаға жетіп, жергілікті халық үшін табыс көзі қайта жанданып келеді.

Арал апатының адам өміріне әсері

Арал теңізінің тартылуы аймақ тұрғындарына ауыр зардап әкелді.

Біріншіден — денсаулыққа төнген қауіп.

Құрғаған теңіз табанынан көтерілген тұзды және улы шаң жел арқылы елді мекендерге таралып, тыныс алу жолдарының ауруларын, аллергия мен демікпені көбейтті. Ана мен бала денсаулығы нашарлап, қаназдық пен созылмалы сырқаттар жиіледі.

Екіншіден — әлеуметтік-экономикалық дағдарыс.

Бұрын балық аулаумен күн көрген мыңдаған адам жұмыссыз қалды. Көптеген ауылдар кедейлікке ұшырап, тұрғындардың бір бөлігі басқа өңірлерге көшуге мәжбүр болды. Бұл аймақтағы өмір сүру деңгейін күрт төмендетті.

Үшіншіден — табиғи ортаның өзгеруі.

Климат қаталданып, жаз аптапты, қыс суық бола түсті. Топырақ тұзданды, егін өнімділігі азайды. Соның салдарынан өңірдің азық-түлік қауіпсіздігі де әлсіреді. Арал теңізі — адамзаттың табиғатқа жауапсыз қарауының ащы сабағы. Бұл қасірет экологияны қорғау мен су ресурстарын ұтымды пайдаланудың маңызын айқын көрсетті. Сонымен бірге, Солтүстік Аралдағы бүгінгі өзгерістер табиғатты сақтауға бағытталған жүйелі әрекет нәтиже беретінін дәлелдеп отыр. Бұл — жоғалған теңізге емес, қайта толған үмітке қарап жасалған қадам.

“Journiverse” білім беру орталығының оқушысы: Базарбай Нұрайлым