Білім, тіл және тең мүмкіндік: жастар болашағын не анықтайды?

Қазіргі Қазақстан қоғамында жастар мәселесі көбіне жұмыссыздық статистикасымен ғана өлшенеді. Алайда мәселенің түп-тамыры әлдеқайда тереңде жатыр. Жастардың еңбек нарығындағы орны, білім сапасы, әйелдердің көшбасшылықтағы үлесі және тіл саясаты – бір-бірімен тығыз байланысты факторлар. Бұл төрт бағытты бөлек қарастыру мүмкін емес, себебі олардың барлығы тең мүмкіндік ұғымына келіп тіреледі.

Ең алдымен, жастар жұмыссыздығы мәселесіне тоқталайық. Дипломы бар жас маманның жұмыс таба алмауы – бүгінгі күннің жиі кездесетін көрінісі. Бұл тек жұмыс орындарының аздығынан емес, білім беру жүйесінің еңбек нарығы талаптарына толық бейімделмеуінен туындайды. Теориялық білім мен практикалық дағдылар арасындағы алшақтық жастарды тығырыққа тірейді. Нәтижесінде жас маман тәжірибесіз болғаны үшін жұмысқа алынбайды, ал тәжірибе жинау мүмкіндігі берілмейді.

Білім жүйесінің сапасы – жастар болашағының негізгі іргетасы. Егер мектеп пен университет заманауи талаптарға сай білім бермесе, еңбек нарығындағы бәсекеге қабілеттілік төмендейді. Бұл жерде тек бағдарламаны жаңарту жеткіліксіз. Оқыту әдістемесі, сыни ойлау қабілетін дамыту, практикалық бағыттың күшеюі – басты назарда болуы тиіс. Білім тек ақпарат беру емес, ойлау мәдениетін қалыптастыру құралына айналуы керек.

Жастар мәселесін гендерлік тұрғыдан қарастыру да маңызды. Әйел көшбасшылығы қоғамдағы тең мүмкіндіктің айнасы іспетті. Қыздардың сапалы білім алып, мансапта өсуіне жағдай жасалса, бұл жалпы экономикалық дамуға оң әсер етеді. Дегенмен, кей жағдайда әлеуметтік стереотиптер мен дәстүрлі көзқарастар әйелдердің басқарушылық позицияларға жетуіне кедергі келтіреді. Бұл мәселе тек әйелдерге қатысты емес, жалпы қоғамның даму қарқынына әсер ететін фактор.

Тіл мәселесі де жастар болашағымен тікелей байланысты. Тіл – тек қарым-қатынас құралы емес, әлеуметтік капитал. Мемлекеттік тілді меңгеру, көптілділік, кәсіби терминологияны игеру – еңбек нарығындағы артықшылықтардың бірі. Алайда тіл саясаты қоғамды бөлетін емес, біріктіретін бағытта дамуы тиіс. Жастар үшін тіл – мүмкіндіктерге жол ашатын құрал болуы керек.

Осы төрт бағыттың барлығы бір ортақ сұраққа жауап іздейді: Қазақстанда әр жасқа тең мүмкіндік бар ма? Егер білім сапалы болса, еңбек нарығы әділ жұмыс істесе, гендерлік теңдік сақталса және тіл саясаты инклюзивті болса – жастар әлеуеті толық ашылар еді. Ал бұл өз кезегінде елдің әлеуметтік-экономикалық дамуына серпін береді.

Журналистика дәл осы жерде маңызды рөл атқарады. Себебі қоғамдағы өзекті мәселелерді көтеру, дерекке сүйене отырып талдау жасау және шешу жолдарын ұсыну – ақпарат құралдарының міндеті. Жастар, білім, гендер және тіл тақырыптарын зерттеу – жай тренд емес, бұл болашаққа инвестиция.

Қорытындылай келе, жастардың жұмыссыздығы жеке мәселе емес, ол білім жүйесінің, әлеуметтік теңдіктің және тіл саясатының көрсеткіші. Егер біз жастардың әлеуетін шынымен бағаласақ, онда осы бағыттарды кешенді түрде қарастыруымыз қажет. Тең мүмкіндік бар жерде – даму бар.