Фейк ақпаратпен күрес – әр азаматтың міндеті

Фейк ақпаратпен күрес – әр азаматтың міндеті Қазіргі таңда ақпарат өміріміздің ажырамас бөлігіне айналды. Таңертең ұйқыдан тұрғаннан бастап кешке дейін телефоннан жаңалық оқимыз, әлеуметтік желілерді қараймыз, түрлі бейнероликтер көреміз. Ақпарат бұрынғыдан әлдеқайда жылдам тарайды. Бір ғана хабарлама бірнеше минуттың ішінде мыңдаған адамға жетуі мүмкін. Бұл – технологияның үлкен жетістігі. Алайда оның кері жағы да бар. Солардың бірі – фейк ақпараттың көбеюі. Фейк ақпарат – шындыққа сәйкес келмейтін немесе әдейі бұрмаланып таратылған мәлімет. Кейде мұндай ақпарат адамдарды алдау үшін жасалады, кейде біреудің беделіне нұқсан келтіру мақсатында таралады. Ал кейде адамдар оның жалған екенін өздері де білмей, өзгелерге жібере береді. Соның салдарынан өтірік ақпарат шындықтан да тез таралып кетеді. Бүгінде әлеуметтік желілер әр адамның өмірінің бір бөлігіне айналды. Instagram, TikTok, Facebook, Telegram сияқты платформалардан күн сайын түрлі жаңалықтарды көреміз. Бірақ олардың барлығы бірдей сенімді ақпарат көзі емес. Көптеген адамдар жаңалықтың қайдан шыққанына мән бермей, оны бірден бөліседі. Осындай әрекеттер жалған ақпараттың кең таралуына себеп болады. Кейбір адамдардың фейк ақпаратқа тез сенуінің бірнеше себебі бар. Біріншіден, көпшілік оқыған ақпаратын тексеруге уақыт бөлмейді. Екіншіден, адамның эмоциясына әсер ететін жаңалықтарға сену оңайырақ болады. Мысалы, қорқынышты немесе таңғалдыратын хабарламалар адамдардың назарын бірден аударады. Үшіншіден, әлеуметтік желіде бір ақпаратты бірнеше адам жарияласа, көпшілік оны автоматты түрде шын деп қабылдайды. Бірақ бір ақпараттың көп таралғаны оның рас екенін білдірмейді. Фейк ақпараттың қоғамға тигізетін зияны өте көп. Ең алдымен, адамдардың бір-біріне деген сенімі азаяды. Жалған ақпараттың кесірінен түрлі қауесеттер пайда болады. Кейде адамдар белгілі бір адам туралы немесе ұйым туралы негізсіз пікір қалыптастырады. Мұндай жағдай олардың абыройына үлкен зиян келтіруі мүмкін. Фейк ақпарат тек жеке адамдарға ғана емес, бүкіл қоғамға әсер етеді. Кейбір жалған жаңалықтар халық арасында дүрбелең туғызады. Мысалы, табиғи апат, ауру немесе экономикалық жағдай туралы расталмаған мәліметтер жұртшылықты алаңдатып, адамдардың дұрыс шешім қабылдауына кедергі келтіреді. Кейбіреулер азық-түлікті көптеп сатып алып, өзгелерге қиындық тудырады. Мұның бәрі жалған ақпараттың салдары болуы мүмкін. Жастар да фейк ақпараттың әсеріне жиі ұшырайды. Себебі олардың көпшілігі уақытын әлеуметтік желіде өткізеді. Интернеттен көргеннің бәріне сене беруге болмайтынын түсіну өте маңызды. Әсіресе мектеп оқушылары мен студенттер ақпаратты бірнеше дереккөзден тексеруді әдетке айналдыруы керек. Бұл тек оқу үшін ғана емес, күнделікті өмірде де қажет дағды. Журналистің басты міндеті – қоғамға нақты әрі шынайы ақпарат жеткізу. Сондықтан журналист кез келген мәліметті жарияламас бұрын оның дұрыстығына көз жеткізуі тиіс. Бір ғана қате ақпарат мыңдаған адамның пікіріне әсер етуі мүмкін. Осы себепті кәсіби журналистер бірнеше дереккөзбен жұмыс істейді, ресми мәліметтерге сүйенеді және ақпараттың шынайылығын тексереді. Мен болашақта журналист болуды армандаймын. Сондықтан бұл мәселе мен үшін өте маңызды. Журналист тек жаңалық жеткізуші ғана емес, қоғам алдындағы жауапкершілігі жоғары маман деп ойлаймын. Егер журналист жалған ақпаратты тексермей жарияласа, адамдар оған деген сенімін жоғалтады. Ал сенім – журналистиканың ең басты құндылығы. Фейк ақпаратпен тек журналистер ғана емес, қарапайым азаматтар да күресуі керек. Ол үшін бірнеше қарапайым ережені есте сақтаған жөн. Біріншіден, кез келген жаңалықты оқығанда оның қайдан алынғанына назар аудару қажет. Егер ақпараттың нақты авторы немесе ресми дереккөзі болмаса, оған бірден сенуге болмайды. Екіншіден, күмәнді хабарламаларды өзгелерге жібермес бұрын тексеру керек. Үшіншіден, ресми ақпарат көздеріне көбірек сенген дұрыс. Бұл жалған ақпараттың таралуын азайтуға көмектеседі. Қазіргі таңда жалған фотолар мен бейнероликтер де көбейіп келеді. Заманауи технологиялардың көмегімен кез келген суретті өзгертуге немесе адамның дауысын қолдан жасауға болады. Сондықтан көрген бейнероликтің өзі әрқашан шындықты көрсетеді деп айту қиын. Бұл бізден бұрынғыдан да мұқият болуды талап етеді. Фейк ақпараттың таралуына кейде өзіміз де байқамай үлес қосамыз. Бір қызық жаңалықты оқысақ, оның рас-өтірігін тексермей достарымызға жібереміз немесе әлеуметтік желіде бөлісеміз. Осындай қарапайым әрекеттің өзі жалған ақпараттың мыңдаған адамға жетуіне себеп болуы мүмкін. Сондықтан әрбір адам өзінің ақпараттық жауапкершілігін сезінуі керек. Ақпараттық сауаттылық – бүгінгі заманның ең маңызды дағдыларының бірі. Ақпаратты іздеу, салыстыру, талдау және оның шынайылығын анықтау әр адамға қажет. Бұл дағды мектепте де, университетте де, жұмыс барысында да көмектеседі. Ең бастысы – бізді жалған ақпараттың құрбаны болудан қорғайды. Қоғамның дамуы әр адамның жауапкершілігіне байланысты. Егер әрқайсымыз тексерілмеген ақпаратты таратпасақ, жалған жаңалықтардың саны да азаяр еді. Бұл үшін үлкен күштің қажеті жоқ. Бар болғаны ақпаратты оқып, ой елегінен өткізіп, оның рас екеніне көз жеткізу жеткілікті. Қорытындылай келе, фейк ақпарат – қазіргі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі. Оның зияны кейде көзге көрінбегенімен, салдары өте ауыр болуы мүмкін. Сондықтан жалған ақпаратпен күресу тек журналистердің немесе мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл – барлығымызға ортақ жауапкершілік. Әрбір азамат ақпаратты дұрыс пайдаланып, тексерілген мәліметке ғана сенсе, қоғамда сенім артып, ақпараттық мәдениет қалыптасады. Саналы қоғам құру үшін әр адам өзінен бастауы керек. Себебі шынайы ақпарат – дұрыс шешімнің, ал дұрыс шешім – елдің дамуының негізі.