Кіріспе
Маңғыстауды қазақ бекерден-бекер «362 әулиенің мекені» демеген. Бұл – ғасырлар бойы ел аузында сақталып келе жатқан рухани ұғым. Әулиелердің өмірі мен тағдыры халықтың жадында қасиет пен өнеге ретінде қалған. Солардың ішінде ел жүрегінен ерекше орын алған тұлғаның бірі – Бекет Мырзағұлұлы, халық қадірлеген Бекет ата.
Мен Бекет атаны алғаш кітаптан таныған жоқпын.
Мен оны ең алдымен әжемнің әңгімесінен таныдым.
Жүз жас жасаған нағашы әжемнің нағашы жұрты Бекет атаның елі болатын. Әжемнің өмірі бір ғасырды қамтыды. Ол патшалықтың соңғы кезеңі туралы да, ашаршылық туралы да, соғыс жылдары туралы да айтатын. Бірақ сол ұзақ ғұмырында оның жүрегінен өшпеген бір есім болды.
Ол – Бекет ата.
Кешкілік ауылдың аспанын жұлдыз көмкеріп, самауырдың буы бұрқыраған сәттерде әжемнің әңгімесі басталатын.
— Балам, — дейтін ол, — адам баласы қиындықсыз өмір сүрмейді. Кейде дүниенің барлық есігі жабылғандай болады. Сондай кезде үмітіңді үзбе. Алладан сұра. Бекет атаны себеп етіп дұға ет. Әулие ешкімге жақсылық жасамайды, барлық жақсылық – Алладан. Бірақ Алланың сүйген құлдарының рухын құрметтеу жүрекке медет береді.
Бұл сөздерді бала күнімде ертегі сияқты тыңдайтынмын.
Өсе келе олардың өмірдің ең үлкен ақиқаты екенін түсіндім.
Жылдар өтті.
Өмір мені де сан түрлі сынақтан өткізді.
Кейде қуаныштың құшағында жүрдім.
Кейде көз жасымды ешкімге көрсетпей сүрттім.
Кейде үмітім сөніп, жаным қараңғылыққа қамалғандай болды.
Сол кездердің бәрінде мен әжемнің сөзін есіме алдым.
«Жаның қысылғанда Алладан сұра...»
Мен сұрадым.
Жүрегіммен сұрадым.
Көз жасыммен сұрадым.
Сол дұғалардың әрқайсысы өмірімде күтпеген жолмен жауап тапқандай болды.
Бір түні түсімде нұрлы ақсақалды көрдім.
Аппақ шапан киген.
Жүзінен нұр төгілген.
Дауысы шықпады.
Бірақ үнсіздігінің өзі мың сөзден артық еді.
Ол жаныма келіп, мойныма жарқыраған моншақ тақты.
Сол моншақтың жарығы кеудемді жылытып, бойыма беймәлім қуат тарады.
Артынша екі алақанын жайып, бата бергендей болды.
Бетін сипаған сәтте төбемнен көктен құйылғандай ақ сәуле түсті.
Мен ол сәулені жүрегіммен қабылдадым.
Сол мезетте ішкі дүниемде бір ғана ой жарқ етті:
«362 әулиенің нұры...»
Бұл сөзді маған ешкім айтқан жоқ.
Бірақ оны жүрегім анық сезді.
Оянғанда таң енді ғана атып келе жатқан еді.
Терезеден түскен күн сәулесі бөлмені жарыққа бөлеп тұрды.
Ал менің жан дүнием бұрын-соңды болмаған тыныштыққа бөленген еді.
Сол күннен кейін өмірімнің бағыты өзгере бастады.
Ал бұл – менің рухани сапарымның бастамасы ғана екен...
I тарау. Әжемнің аманаты
Адамның өмірінде уақыт өшіре алмайтын естеліктер болады. Олар жылдар өткен сайын көмескіленудің орнына, керісінше жүрекке жақындай түседі. Мен үшін сондай қымбат естеліктің бірі – жүз жасаған нағашы әжемнің жанында өткен балалық шағым.
Әжемнің маңдайындағы әрбір әжім – бір дәуірдің ізі еді. Ол ғасырдың қуанышы мен қайғысын, аштық пен тоқтықты, соғыс пен бейбітшілікті, жоқшылық пен молшылықты көрген адам болатын. Бірақ қандай қиындықты бастан кешсе де, оның жүзінен сабыр, сөзінен шүкіршілік, жүрегінен мейірім кетпейтін.
Біздің үйге келген әрбір адам алдымен әжемнің сәлемін алатын. Оның ақ жаулығы алыстан көзге түсетін. Ақ кимешегінің астынан төгілген күміс шашы, нұрлы жүзі, байыппен сөйлейтін даусы адамның көңілін бірден тыныштандыратын. Әжем сөйлегенде ешкім сөзін бөлмейтін. Өйткені оның әрбір әңгімесі өмірдің өзінен алынған тағылым еді.
Мен кішкентай кезімнен оның тізесіне басымды қойып, ұзақ әңгімесін тыңдауды жақсы көретінмін. Кейде ол өткен өмірді айтып мұңаяды, кейде ел ішіндегі өнегелі адамдарды еске алып, жүзі жадырап кететін. Бірақ бір есім аталғанда оның дауысы ерекше жұмсарып, жанары алысты шолғандай өзгеретін.
Ол – Бекет ата еді.
– Балам, – дейтін әжем баяу ғана, – біздің нағашы жұртымыз Бекет атаның елі. Бұл бізді өзгеден артық етеді деген сөз емес. Бірақ сол қасиетті өлкенің топырағы мен ондағы айтылған дұғалардың қадірін ұмытпау – біздің парызымыз.
Ол маған Бекет атаның тақуалығы, әділдігі, елге жасаған қызметі туралы ұзақ әңгімелейтін. Әулиелерді ешқашан керемет иесі ретінде емес, Аллаға жақын болған тақуа құлдар ретінде танытатын.
– Есіңде болсын, қарағым, – дейтін әжем, – жақсылықтың бәрі Алладан. Әулие өз бетінше ештеңе бермейді. Бірақ Алланың сүйген құлын құрметтеп, оны себеп етіп дұға ету адамның жүрегіне үміт береді. Ниетің таза болса, Жаратқан дұғаңды қабыл етеді.
Бұл сөздерді алғашында толық түсінбедім.
Бала жүрек үшін өмір – ойын, ал уақыт – таусылмайтын дүние сияқты көрінетін.
Ал әжем өмірдің әр күні аманат екенін білетін.
Бір күні мен одан:
– Әже, Бекет ата расымен адамдарға көмектесе ме? – деп сұрадым.
Әжем жымиып, басымнан сипады.
– Көмектесетін – Алла, балам. Бірақ Алла кейде пендесіне үмітті бір жақсы адам арқылы береді, кейде бір ауыз сөз арқылы береді, кейде дұға арқылы береді. Әулиелердің қадірі – олардың Аллаға адал құл болғанында. Сондықтан жүрегің қиналғанда алдымен Аллаға жалбарын. Егер жолың Бекет атаға түссе, оны құрметпен еске алып, дұғаңды жаса. Шын ықыласпен шыққан дұға ешқашан зая кетпейді.
Бұл сөздер менің жүрегімде мәңгілікке сақталып қалды.
Уақыт тоқтамайды екен.
Мен бойжеттім.
Өмірдің сан тарау жолына түстім.
Қуаныштың да дәмін таттым, қайғының да салмағын көтердім.
Кейде бәрі бітті дегендей көрінген сәттер болды.
Кейде жанымды ешкім түсінбейтіндей күй кештім.
Дәл сондай күндері әжемнің баяу шыққан даусы құлағыма қайта естілетіндей болатын.
«Балам, үмітіңді үзбе. Алладан сұра...»
Мен сол сөзді өмірлік аманат етіп алдым.
Кейін түсіндім: әжем маған тек бір әулие туралы әңгіме айтып қана қоймаған екен. Ол менің жүрегіме иманның дәнін сеуіп кеткен екен. Сол дән уақыт өте келе тамыр жайып, мені талай сыннан сүріндірмей алып өтті.
Бүгінде әжем бұл дүниеде жоқ.
Бірақ оның ақ батасы, мейірімге толы жанары мен аманат сөздері менің өмірімнің ең қымбат қазынасына айналды.
Мен қайда жүрсем де, қандай күй кешсем де, алдымен сол ақ жаулықты ананың жүзі есіме түседі.
Өйткені менің рухани сапарым дәл сол кісінің тізесінің қасында, кешкілік айтылған қарапайым ғана әңгімелерден басталған еді.
II тарау. 362 әулиенің мекені
Адам баласы дүниеге келгенде өз тағдырын таңдамайды. Бірақ Алла әркімді белгілі бір топырақпен, белгілі бір тарихпен, белгілі бір рухани арнамен байланыстырады.
Кейін есейіп, өткен өміріме көз жүгірткен сайын, менің де тағдырымның тамыры сол қасиетті Маңғыстау жерімен, әжемнің аманатымен астасып жатқанын терең сезіне бастадым.
Маңғыстау...
Бұл – тек қана ұлан-ғайыр дала емес.
Бұл – желдің үнімен бірге дұға естілетін өлке.
Бұл – жартастары тарих сөйлейтін мекен.
Бұл – сан ғасыр бойы тақуалардың табаны тиген, ізгі адамдардың ізі қалған қасиетті қоныс.
Халық бұл өлкені ежелден «362 әулиенің мекені» деп атайды. Бұл санның нақты тарихи тізімі туралы әртүрлі пікірлер бар. Алайда ел жадында ол Маңғыстаудың рухани байлығын, осы өңірде өмір сүрген көптеген әулиелер мен тақуа жандарға деген құрметті білдіретін киелі ұғым ретінде сақталған.
Сол әулиелердің ішінде халықтың жүрегінен ерекше орын алған тұлғалардың бірі – Бекет Мырзағұлұлы, ел аузындағы Бекет ата.
Бала күнімде әжем оның есімін ерекше құрметпен айтатын.
– Бекет ата елге қорған болған, білім үйреткен, имандылыққа шақырған жан еді, – дейтін.
– Ол адамдарды өзіне емес, Аллаға жақын болуға үндеген.
Әжемнің осы сөздері менің жүрегімде мәңгі жатталып қалды.
Жылдар өте келе мен Бекет ата туралы көбірек біле бастадым.
Оның өмір жолын оқыдым.
Зиярат еткен адамдардың естеліктерін тыңдадым.
Бірақ қандай кітап оқысам да, қандай әңгіме естісем де, бәрінен бұрын жүрегімде әжемнің дауысы жаңғырып тұратын.
Өйткені ол кісі маған Бекет атаны тек тарихи тұлға ретінде емес, рухани тәрбие мектебі ретінде танытқан еді.
Әжем кейде алысты көздей үнсіз отырып қалатын.
Сосын баяу ғана:
– Балам, әулиелердің жатқан жері – жай ғана топырақ емес. Ол жерге барған адам алдымен өз жүрегіне үңілуі керек. Егер жүрегінде тәкаппарлық болса, ол ештеңе сезбейді. Егер жүрегінде шынайы тәубе мен үміт болса, өзі де өзгеріп қайтады, – дейтін.
Ол кезде бұл сөздердің мәніне терең бойлай алмадым.
Ал бүгінде сол сөздердің әрқайсысы өмірлік ақиқатқа айналды.
Өйткені адамның ең ұзақ жолы – бір мекеннен екінші мекенге барған жол емес.
Ең ұзақ жол – өз жүрегіне жеткен жол.
Өмір мені де талай белеске шығарды.
Қуаныштың да, қайғының да дәмін таттым.
Кейде ешкімге айта алмайтын мұңымды ішіме бүктім.
Сондай шақтарда көзімді жұмып, әжемнің жанында отырғанымды елестететінмін.
Ол баяғыдай ақ жаулығын түзеп қойып:
– Балам, үмітіңді үзбе. Алла ешкімді қараусыз қалдырмайды, – деп отырғандай болатын.
Сол сөздер жанымды жұбататын.
Бірте-бірте менің жүрегімде түсініксіз бір сағыныш оянды.
Бұл туған жерге деген сағыныш емес еді.
Бұл – қасиетті мекенге деген сағыныш болатын.
Көрмеген жерімді аңсадым.
Баспаған топырағымды сағындым.
Бәлкім, бұл – әжемнің жүрегінен маған жеткен рухани мұра шығар.
Кейін түсіндім.
Адам кейде қасиетті жерге өзі бармайды.
Алла қаласа, сол жердің рухани әсері адамның жүрегіне өзі келеді.
Менің өмірімде де дәл солай болды.
Әуелі әжемнің әңгімесі келді.
Содан кейін жүрегіме сенім орнықты.
Одан соң дұға келді.
Сол дұғалардың артынан өмірімде ақылмен ғана өлшеу қиын ерекше оқиғалар басталды.
Алғашында мен олардың мәнін түсінбедім.
Кейін бәрі бір арнаға тоғыса бастады.
Бірінен соң бірі келген аяндар...
Түсімде көрінген ақ шапанды ақсақал...
Мойныма тағылған нұрлы моншақ...
Өмір мен өлімнің арасындағы үнсіз бата...
Төбемнен құйылған ақ сәуле...
Мұның бәрі бір-бірімен байланыссыз оқиғалар сияқты көрінгенімен, менің жан дүниемде олар бір рухани жолдың белестері болып қалды.
Мен бұл оқиғаларды ешкімге дәлелдеуге ұмтылмаймын.
Әр адамның жүрек жолы – өзіне ғана тән.
Бірақ мен бір нәрсені анық сезіндім.
Әжемнің аманаты бос сөз емес екен.
Сеніммен айтылған дұға адамның өз жүрегін өзгертеді.
Ал жүрегі өзгерген адамның өмірі де өзгере бастайды.
Сол өзгерістер мені алда күтіп тұрған, тағдырымды мәңгі өзгертетін алғашқы аянға алып бара жатқанын ол кезде мен әлі білген жоқ еді...
III тарау. Алғашқы аян
Кейбір түстер адам оянған сәтте-ақ ұмытылады.
Ал кейбір түстер адаммен бірге өмір сүріп, тағдырдың бір бөлшегіне айналады.
Менің өмірімде сондай бір түн болды.
Ол кезде мен өмірдің сан алуан сынағын көріп жүрген шақ едім. Сырт көзге бәрі қалыпты сияқты көрінгенімен, ішкі дүниемде толассыз сұрақтар тулап жатты. Кейде адам өз қайғысын ешкімге айта алмайды. Жымиып жүргенімен, жан дүниесі үнсіз жылайды.
Сол күндері мен әжемнің аманатын жиі есіме алатынмын.
«Жаның қысылғанда Алладан сұра. Бекет атаны себеп етіп дұға ет...»
Мен де солай жасадым.
Түннің тыныштығында ұзақ дұға еттім. Жүрегімдегі ауырлықты Жаратқанға ғана айттым. Не сұрағанымды бір өзім ғана білетінмін.
Сол түні өзгеше түс көрдім.
Түсімде өзімді шексіз жарық әлемде тұрғандай сезіндім.
Бұл дүниедегі күннің жарығына ұқсамайтын, көз қарықтырмайтын, бірақ жанды түгел нұрға бөлейтін жарық еді.
Айналам тым-тырыс.
Жел жоқ.
Дауыс жоқ.
Тек жүрекке тыныштық сыйлаған үнсіздік.
Сол үнсіздіктің арасынан алыстан ақ шапан киген бір қария көрінді.
Ол асықпай, сабырмен маған қарай жақындап келе жатты.
Әр қадамы нық.
Жүрісі байыпты.
Жүзінен мейірім төгіліп тұрғандай.
Аппақ сақалы кеудесіне түскен.
Киімінің аппақтығы көз сүріндірмейді, қайта жүрекке жылылық сыйлайды.
Мен оның жүзінен бөтен адамның бейнесін емес, көптен күткен жақын жанды көргендей болдым.
Ішімде ешқандай қорқыныш болған жоқ.
Керісінше, бұрын-соңды сезілмеген тыныштық орнады.
Ақсақал жаныма келіп тоқтады.
Ештеңе айтпады.
Бірақ оның үнсіздігі мың сөзден де терең еді.
Ол оң қолын көтеріп, алақанын жайды.
Сосын менің мойныма жарқыраған бір моншақ тақты.
Моншақтың әрбір тасы нұр шашып тұрды.
Бұл дүниеде көрген ешбір асыл тасқа ұқсамайтын жарық еді.
Әр түйірінен мейірім төгіліп тұрғандай.
Моншақ мойныма тиген сәтте бүкіл денемді жылы леп шарпыды.
Жүрегімдегі үрейдің бәрі еріп кеткендей болды.
Бойыма бұрын сезілмеген бір қуат тарады.
Сол сәтте ақсақал екі алақанын жайып, үнсіз бата бергендей болды.
Оның жүзіне қараған сайын жүрегім елжіреп, көзіме жас үйірілді.
Бата аяқталған соң, қазақтың үлкендері секілді алақанын жүзіне баяу сипады.
Бұл қимылдың өзі маған сөзден де күшті әсер етті.
Мен де іштей «Әумин» дегендей күй кештім.
Сол мезетте төбемнен ақ сәуле құйылғандай болды.
Жарық жан дүниемді түгел шарпып өтті.
Бұл сәуле көзбен көретін жарықтан гөрі, жүрекпен сезілетін нұрға көбірек ұқсайтын.
Сол нұрдың ішінде тұрып, мен ішкі дүниемде бір ғана сезімді анық ұқтым.
Бұл – қорқыныштың емес, үміттің нұры еді.
Оянғанымда таң бозарып атып келе жатқан екен.
Бөлменің іші тыныш.
Терезеден түскен алғашқы күн сәулесі көрпемнің шетіне түсіп тұр.
Бірақ менің жүрегімде басқа бір жарық жанған еді.
Мен қолымды мойныма апардым.
Әрине, түсімдегі моншақ бұл дүниеде жоқ болатын.
Бірақ оның салмағы жүрегімде қалғандай сезілді.
Сол күннен бастап өзімді бұрынғы адамдай сезінбедім.
Өзгергенім сырт көзге байқалмаған шығар.
Бірақ ішкі дүнием өзгеріп кеткен еді.
Дұғаға деген ықыласым артты.
Шүкіршілігім көбейді.
Көп нәрсеге сабырмен қарай бастадым.
Әжемнің аманаты енді мен үшін жай ғана естелік емес, өмірлік бағдарға айналды.
Бұл түстің мәнін ұзақ уақыт ешкімге айтпадым.
Өйткені кейбір рухани сыйларды сөзбен емес, үнсіздікпен сақтау керек сияқты көрінді.
Арада жылдар өткенде ғана түсіндім.
Бұл аян – жолдың соңы емес екен.
Бұл – мені алда күтіп тұрған үлкен сынақтарға дайындаған алғашқы рухани белгі екен.
Мен ол кезде мұны білген жоқпын.
Ал тағдыр болса, мені өмір мен өлімнің арасындағы ең ауыр сынаққа қарай үнсіз бастап бара жатқан еді...
IV тарау. Өмір мен өлімнің арасындағы түн
Адам өмірінде ешқашан ұмытылмайтын түндер болады.
Бір түн – анаңды алғаш рет құшақтаған сәтіңмен есте қалады.
Бір түн – сәбиіңнің алғашқы жылаған үнін естіген күніңмен.
Ал кейбір түндер адамның өмірін екіге бөледі.
Бір жағы – бұрынғы өмір.
Екінші жағы – жаңа өмір.
Мен үшін сондай түннің басталғанын алғашында өзім де аңғармадым.
Денемді сырқат меңдей бастаған кезде оны уақытша әлсіздік шығар деп ойладым. Бірақ күн өткен сайын бойымдағы қуат сарқылып, жаным қажи берді. Дәрігерлердің қарауында болдым. Жақындарымның жүзінен алаңдаушылықты көрдім.
Аурухана қабырғасының үнсіздігі адамның жанын ерекше ойға жетелейді екен.
Ақ қабырғалар.
Дәрінің иісі.
Түнгі дәліздегі баяу аяқ дыбыстары.
Аппараттардың бірқалыпты үні.
Осының бәрі өмірдің қаншалықты нәзік екенін сездіретін.
Сол күндері мен көп сөйлемедім.
Тек іштей дұға еттім.
«Уа, Алла! Егер ғұмырымды жалғастыруды жазсаң, шүкіршілікпен өмір сүрейін. Егер сынағың болса, сабыр бере гөр...»
Бұл сөздерді ешкім естіген жоқ.
Бірақ Жаратқан жүректегі үнсіз дұғаны да еститініне сендім.
Сол түні көзімді жұмдым.
Ұйқы ма, әлде басқа күй ме – ажырата алмадым.
Бір кезде айналамды аппақ тыныштық қоршады.
Көз алдымда шексіз кеңістік ашылғандай болды.
Жарық бар.
Бірақ ол көзді қарықтырмайды.
Керісінше, жанды тыныштандырады.
Сол жарықтың арасынан баяғы өзім бұрын түсімде көрген ақ шапанды қария көрінді.
Бұл жолы оны көргенде таңырқаған жоқпын.
Жүрегім бірден таныды.
Жүзінде бұрынғыдай терең мейірім бар еді.
Ол асықпай жаныма келді.
Ештеңе демеді.
Екі алақанын жайып, ұзақ уақыт үнсіз дұға жасағандай болды.
Оның әр қимылы өте байсалды еді.
Сосын баяу ғана алақанын жүзіне сипады.
Дәл сол сәтте бойымды жылы леп шарпып өтті.
Бұрын жанымды қысып тұрған ауырлық біртіндеп сейіле бастады.
Қорқыныш жоғалды.
Ішкі дүниемде бұрын-соңды болмаған тыныштық орнады.
Сол тыныштықтың ішінде бір ғана сезім болды.
«Әлі уақытың келген жоқ...»
Бұл сөзді құлағым естіген жоқ.
Бірақ жүрегім сезді.
Таң ата көзімді аштым.
Терезеден күннің алғашқы сәулесі түсіп тұр екен.
Кеудемді терең тыныспен кернеп алдым.
Өзімді кешегіден өзгеше сезіндім.
Әлсіздігім әлі бар еді.
Бірақ жан дүниемде үміт қайта оянған болатын.
Келесі күндері жағдайым біртіндеп жақсара бастады.
Дәрігерлер қолдан келгеннің бәрін жасады.
Жақындарымның дұғасы үзілген жоқ.
Уақыт өте келе мен ауруханадан өз аяғыммен шықтым.
Сол күні аспанға ұзақ қарадым.
Тірі жүрудің өзі қандай үлкен нығмет екенін дәл сол кезде түсіндім.
Үйге оралған соң, көпке дейін ешкімге сол түсті айтпадым.
Кейбір оқиғаларды түсіндіру мүмкін емес.
Оларды тек жүрек қана сақтай алады.
Мен бұл көргенімді ешкімге дәлелдегім келмеді.
Өйткені мен үшін ең маңыздысы – сол түстен кейінгі өзгеріс еді.
Мен өмірге бұрынғыдай қарамайтын болдым.
Әрбір атқан таңды сый деп қабылдадым.
Әрбір демнің қадірін сезіндім.
Әжемнің бір сөзі қайта-қайта есіме түсетін.
«Балам, өмір де аманат, жан да аманат. Сол аманаттың қадірін біл.»
Мен енді бұл сөздің мәнін жан-тәніммен түсінген едім.
Бір күні жалғыз отырып өткен өмірімді ойладым.
Сонда жүрегіме ерекше бір ой келді.
Мен көрген ақ шапанды қария маған ешқашан:
«Мен сені құтқардым», – деген жоқ.
Ол ештеңе сұрамады.
Ештеңе уәде етпеді.
Тек үнсіз бата берді.
Ал менің аман қалуымды ең алдымен Алланың қалауымен келген мейірім деп қабылдадым.
Сол себепті бұл оқиғаны айтқан сайын жүрегімде бір ғана сөз жаңғырады:
«Шипа да, өмір де, тағдыр да – бір Алланың қолында.»
Ал сол ауыр түннен кейін менің өмірімде тағы бір сағыныш оянды.
Бұл жолы жүрегімде бір ғана тілек бар еді.
Мен қыз балалы болуды армандадым...
Сол арманның қабыл болуына бастайтын жолдың да өз сыры бар екенін ол кезде әлі білмеген едім.
V тарау. Қыз бала туралы дұға
Адамның барлық тілегі бірдей болмайды.
Біреу байлық тілейді.
Біреу атақ тілейді.
Біреу денсаулық сұрайды.
Ал менің жүрегімде бір ғана арман үнсіз өсіп келе жатты.
Мен қыз балалы болуды қаладым.
Неліктен екенін өзім де дәл түсіндіре алмайтынмын.
Бәлкім, бұл – ана жүрегінің қалауы шығар.
Бәлкім, жүз жасаған әжемнің мейірімі мен ақ жаулығының жылуы менің жүрегімде мәңгі қалып қойғандықтан шығар.
Мен үйдің ішінде бүлдіршін қыздың сыңғырлаған күлкісін елестететінмін.
Өрілген бұрымын.
Маңдайынан иіскеп, ақ бантик тағып жатқанымды көз алдыма әкелетінмін.
Кейде осы ойдың өзі көзіме жас үйіретін.
Бірақ адам армандағанның бәрі бірден орындала бермейді.
Әр тілекке сабыр керек.
Әр дұғаға уақыт керек.
Әр үміттің өз мезгілі бар.
Мен де тағдырдың жазуына мойынсұнып, Алладан тілегімді үнсіз сұрай бердім.
Әжемнің сөзі тағы да есіме түсетін.
— Балам, Жаратқаннан сұраудан ешқашан жалықпа. Егер бермесе, оның да бір хикметі бар. Ал берсе, шүкіршілігіңді ұмытпа.
Сол сөз менің дұғама айналды.
Бір түні тағы да ерекше түс көрдім.
Бұл түс бұрынғылардан өзгеше еді.
Айналаны тағы да нұр көмкеріп тұр.
Сол баяғы ақ шапанды қария маған қарай баяу жақындады.
Жүзінде терең сабыр мен мейірім.
Көзқарасында сөзбен айтып жеткізу қиын жылылық бар.
Мен оның алдына үнсіз тұрдым.
Бұл жолы да ешқандай сөз айтылған жоқ.
Ол екі алақанын жайды.
Ұзақ үнсіз тұрды.
Сосын қазақтың үлкендері бата қайырғандай алақанын жүзіне баяу сипады.
Дәл сол мезетте менің жүрегімді ерекше қуаныш биледі.
Түс ішінде де көңілім босап, көзімнен жас аққандай болды.
Себебін өзім де түсінбедім.
Бірақ жүрегім әлдебір сүйінші хабарды сезгендей еді.
Таңертең оянғанда кеудемді түсініксіз тыныштық кернеді.
Күндегі мазасыз ойлар жоқ.
Қорқыныш жоқ.
Тек үміт.
Мен бұл түсті ешкімге айтпадым.
Жүрегімде сақтадым.
Өйткені кейбір қуаныш алдымен үнсіздікпен бірге келеді.
Көп ұзамай өмірімде күтпеген жаңалық болды.
Дәрігердің қуанышты хабарын естіген сәтте көзіме еріксіз жас келді.
Менің ана болу бақытым тағы бір рет есігімді қақты.
Жүрегімде бір ғана сөз қайталана берді.
«Шүкір...»
Айлар баяу өтті.
Әр күн сайын ішімдегі үміт те бірге өсіп отырды.
Қолымды құрсағыма қойып, іштегі сәбиіммен сөйлесетінмін.
Кейде оған әжем туралы әңгіме айтатынмын.
Кейде Бекет ата жайлы естіген естеліктерді іштей қайталайтынмын.
«Қызым болса екен...» деп іштей тағы да тілейтінмін.
Әр ана құрсағындағы сәбиін қорғаймын деп өмірдің өзін де ұмытып кетеді екен.
Мен де сол күйді бастан кештім.
Көптен күткен күн де жетті.
Сәбидің алғаш жылаған дауысы естілгенде, дүние тоқтап қалғандай болды.
Уақыт та, кеңістік те жоғалып кеткендей еді.
Дәрігердің:
— Қызыңыз дүниеге келді, – деген сөзін естігенде, көзімнен еріксіз жас ақты.
Бұл – қуаныштың жасы еді.
Шүкіршіліктің жасы еді.
Алланың шексіз мейірімін сезінген ананың көз жасы еді.
Қызымды алғаш құшағыма алғанымда, оның кішкентай алақаны менің саусағымнан ұстап алды.
Сол сәтте түсімдегі ақ шапанды қария көз алдыма келді.
Оның үнсіз жайған алақаны...
Бетін сипаған сәті...
Жүрегіме құйылған тыныштық...
Бәрі-бәрі бір сәтте қайта тірілгендей болды.
Мен іштей:
— Уа, Раббым, бергеніңе мың да бір шүкір! – деп сыбырладым.
Сол күннен бастап мен қызымды тек өз балам деп емес, маған берілген аманат деп қабылдадым.
Өйткені әрбір бала – Алланың сыйы.
Әрбір сәби – үміттің жалғасы.
Ал менің қызым – менің дұғаларымның, сабырымның және шүкіршілігімнің ең қымбат жауабы болды.
Сол түні мен тағы да әжемнің дауысын жүрегімнен естігендей болдым.
«Көрдің бе, балам... Жақсылықтың уақыты келеді. Тек сеніміңді жоғалтпа.»
Мен көзімді жұмдым.
Қызымды бауырыма қыстым.
Жүрегімде тек бір ғана сезім қалды.
Шексіз шүкіршілік.
Өйткені кейде адамға ең үлкен керемет – аспаннан түскен белгі емес.
Ең үлкен керемет – Алланың қалауымен дүниеге келген бір сәби.
VI тарау. Төбемнен түскен нұр
«Алла – көктер мен жердің нұры. Ол қалағанын Өз нұрына бастайды.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 24:35)
«Нұр көзге көрінбейді, бірақ жүрек оны сезеді.»
Адам өмірінде кейбір сәттер болады. Ол сәттерді қанша жыл өтсе де ұмыту мүмкін емес.
Кейбір адамдар бақытын байлықпен өлшейді.
Кейбір адамдар жетістігін атақпен бағалайды.
Ал мен үшін өмірдің ең үлкен сыйы – жүрекке тыныштық келген сәттер болды.
Сол тыныштықты мен алғаш рет түсімде сезіндім.
Бірақ оның мәнін бірден түсіне алмадым.
Бала кезімнен әжемнің айтқан әңгімелері жүрегімде сақталып келді.
Ол кісі Бекет ата туралы айтқанда әрдайым ерекше бір толқыныспен сөйлейтін.
– Балам, – дейтін әжем, – адам баласының жүрегі таза болса, Алланың мейірімін сезеді. Кейде адамға жолды сөз емес, жүрекке келген бір тыныштық көрсетеді.
Мен ол сөздерді тыңдап отырып, әжемнің өмірден көргені мен түйгені көп екенін сезетінмін.
Ол кісі маған тек әңгіме айтқан жоқ.
Ол маған сенімнің тілін үйретті.
Алғашқы аяннан кейін менің өмірге деген көзқарасым өзгерді.
Түсімде мойныма тағылған жарқыраған моншақ әлі де есімде.
Оның жылуы.
Оның жарығы.
Ақ шапанды ақсақалдың мейірімді жүзі.
Бәрі жүрегімде сақталып қалды.
Бірақ сол түстегі ең ерекше нәрсе – моншақтың өзі емес еді.
Ең ерекше сезім – жүрегіме келген тыныштық болатын.
Сол тыныштық мені қорқыныштан арылтты.
Маған үміт сыйлады.
Өмірдің әр күніне шүкіршілікпен қарауға үйретті.
Уақыт өте келе мен тағы бір ерекше сезімді бастан өткердім.
Сол бір түсімде аспаннан төбеме қарай ақ сәуле құйылғандай болды.
Ол сәуле кәдімгі жарыққа ұқсамады.
Ол көзімді емес, жүрегімді жарықтандырғандай еді.
Сол сәтте айналамдағы дүние өзгеріп кеткендей сезілді.
Дүниенің уайымы алыстап кеткендей.
Жанымды мазалаған сұрақтар тынышталғандай.
Мен сол нұрдың ішінде тұрып, өзімді жалғыз сезінбедім.
Керісінше, үлкен бір мейірімнің қоршауында тұрғандай болдым.
Сол сәтте ішкі түйсігімде бір ой пайда болды:
«Бұл – 362 әулиенің нұры».
Бұл сөзді біреу маған айтып тұрған жоқ.
Бұл – жүректің сезімі еді.
Маңғыстау жерін халықтың неге қасиетті санайтынын, неге ол өлкені 362 әулиенің мекені деп құрметтейтінін сол сәтте тереңірек түсінгендей болдым.
Өйткені қасиеттілік тек топырақта емес.
Қасиеттілік – адамның жүрегінде қалған ізде.
Жақсылық жасаған адамдардың артында қалған рухани мұрада.
Ұрпақтан ұрпаққа жеткен өнегеде.
Оянған кезде ұзақ уақыт үнсіз жаттым.
Түсімнің әрбір бөлшегін есіме түсірдім.
Бірақ ең бастысы – жанымдағы өзгерісті сездім.
Бұрынғыдай асығыс ойламайтын болдым.
Кейбір қиындықтарға сабырмен қарай бастадым.
Адамның сыртқы жағдайынан бұрын, ішкі дүниесі маңызды екенін түсіндім.
Өйткені кейде адамға өзгеріс сырттан емес, жүректен келеді.
Сол күннен кейін мен бір нәрсені анық ұқтым.
Әжемнің аманаты – жай ғана айтылған сөз емес екен.
Ол кісі менің жүрегіме бір жарық қалдырған екен.
Бекет ата туралы әңгімелері арқылы маған үміттің, сабырдың, дұғаның қадірін үйреткен екен.
Менің өмірімде болған әрбір ерекше жағдайды бір ғана нәрсемен байланыстырамын.
Ол – шүкіршілік.
Өйткені адам басына қиындық келгенде ғана емес, қуаныш келгенде де Алланы еске алуы керек.
Бүгінде сол түсті еске алсам, жүрегімде бір жылылық пайда болады.
Мен оны өмірімдегі үлкен бір белгі ретінде қабылдаймын.
Бірақ сол белгінің ең үлкен мағынасы – мені біреуге тәуелді ету емес.
Керісінше, мені сабырға, мейірімге, дұғаға және жақсы өмір сүруге жетелеуінде.
Өйткені нағыз нұр адамның сыртында емес.
Нағыз нұр – адамның жүрегінде.
Ал жүрекке түскен нұр адамды өмір бойы жетелейді.
Мен сол нұрлы түннен кейін тағдырымда әлі талай сынақ пен қуаныш күтіп тұрғанын білмедім.
Алда тағы бір үлкен сабақ бар еді.
Ол – сенімнің сынағы.
Адамның әлсіз сәтінде жүрегін қалай сақтайтынын көрсететін сынақ.
Сол сынақ мені өмірдің тағы бір терең сырын түсінуге алып келді...
VII тарау. Сенімнің сынағы
«Расында, Біз сендерді қорқынышпен, аштықпен, мал-мүлік пен жан және өнімнің азаюымен сынаймыз. Сабыр еткендерге сүйінші хабар бер.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 2:155)
«Сынақ – адамның жолын жабу үшін емес, жүрегіндегі күшті ояту үшін келеді.»
Адам өмірі бір қалыпты өзен секілді ағып жатпайды.
Бір күні аспан ашық болады.
Бір күні бұлт басады.
Бір күні жүрек қуанышқа толады.
Бір күні үнсіз ғана күресуге тура келеді.
Бірақ адамның шынайы болмысы дәл сондай қиын сәттерде көрінеді.
Мен де өмір жолымда талай белестен өттім. Бір кездері түсімде көрген нұр, ақ шапанды ақсақалдың батасы, жүрегіме келген тыныштық мені алдағы күндердің бәрі жеңіл болады деп ойлатқан жоқ.
Керісінше, мен бір нәрсені түсіндім:
Жүрекке келген нұр адамды сынақтан алып қашпайды.
Нұр адамға сынақтан өтуге күш береді.
Өмірдегі әрбір қиындықтың өз үні болады.
Бір қиындық адамды әлсіретеді.
Бір қиындық адамды өзгертеді.
Ал кейбір сынақтар адамға өзінің кім екенін танытады.
Мен сондай кезеңдерде әжемнің сөздерін қайта есіме алатынмын.
– Балам, – дейтін ол, – адам басына іс түскенде ғана өзінің сабырын таниды. Қиындықта иманыңды сақта. Жақсылықта шүкіршілігіңді сақта.
Бұл сөздер сол кездері мен үшін жай ақыл емес, өмірлік тірекке айналды.
Кейде адам сыртынан күліп жүргенімен, ішінде үлкен күрес жүреді.
Оны ешкім байқамауы мүмкін.
Ешкім оның түн ішінде ойға батып, үнсіз дұға жасағанын білмеуі мүмкін.
Бірақ адамның жүрегіндегі ауырлықты Алла біледі.
Мен де сондай сәттерді бастан өткердім.
Кейде:
«Неліктен дәл мен?» деген сұрақ та келді.
Кейде:
«Бұл сынақтың мәні неде?» деп ойландым.
Бірақ әр жолы өзімді қайта жинап, әжемнің аманатын есіме алдым.
«Үмітіңді үзбе.»
Осы екі ауыз сөз маған талай рет күш берді.
Бұрын мен дұғаны тек тілек орындалсын деп жасайтынмын.
Кейін түсіндім.
Дұға тек бір нәрсе сұрау емес екен.
Дұға – жүректі тыныштандыру.
Дұға – адамға күш беру.
Дұға – қиындықтың ішінде де жалғыз емес екенін сезіну.
Мен өмірдің әрбір сынағында осыны тереңірек түсіндім.
Бір күні өткен өміріме қарап отырып, бір ойға келдім.
Егер адам өмірінде ешқандай қиындық болмаса, ол шүкіршіліктің қадірін толық түсінбес еді.
Егер адам ешқашан әлсіздік сезінбесе, ол күштің не екенін білмес еді.
Егер адам жүрегі ауырмаса, ол мейірімнің қадірін сезбес еді.
Сынақтың да өз тәрбиесі бар екен.
Ол адамды сындырып тастау үшін емес, ішкі дүниесін тереңдету үшін келеді.
Мен өзім көрген аяндарды өмірімдегі ерекше рухани естелік деп қабылдадым.
Бірақ олардың ең үлкен мағынасы – мені жақсы адам болуға ұмтылдыруында еді.
Адам тек керемет іздеп өмір сүрмеуі керек.
Адам күнделікті өмірде де жақсылық жасауға, ата-анасын құрметтеуге, айналасына мейірімді болуға тырысуы керек.
Өйткені үлкен өзгеріс кейде үлкен оқиғалардан емес, адамның күн сайынғы кішкентай жақсы істерінен басталады.
Сол жылдары мен бір нәрсені анық түсіндім:
Сенім – қиындық жоқ деген сөз емес.
Сенім – қиындық келгенде жүректің құламай қалуы.
Сабыр – ештеңе сезбеу емес.
Сабыр – сезінсең де, үмітіңді жоғалтпау.
Шүкіршілік – бәрі мінсіз болғанда ғана айтылатын сөз емес.
Шүкіршілік – өмірдің әр сәтінен жақсылық таба білу.
Менің жолымда әжемнің аманаты, Бекет ата туралы естеліктер және жүрегімде қалған аяндар бір-бірімен сабақтасып келді.
Әрбір оқиға маған бір нәрсе үйретті.
Бірі – үмітті.
Бірі – сабырды.
Бірі – шүкіршілікті.
Ал енді алдымда тағы бір үлкен рухани сапар тұр еді.
Бұл сапар – қасиетті мекенге деген жүрек сағынышының жетелеуімен басталатын.
Бір күні мен Бекет ата жатқан киелі жерге бет бұруды ойладым.
Сол сапар менің өмірімдегі ең ерекше жолдардың біріне айналатынын ол кезде әлі білмедім...
VIII тарау. Бекет атаға бет алған бірінші сапар
«Жақсылық жасағандар үшін ең көркем сый бар.»
(Құранның мағыналық аудармасы)
«Кейбір сапарлар аяқпен емес, жүрекпен басталады.»
Адам өмірінде көп жол болады.
Бір жол – алыстағы мекенге апарады.
Бір жол – жаңа тағдырға бастайды.
Ал бір жол адамның өз жүрегіне жетелейді.
Мен үшін Бекет атаға қарай бет алған сапарым осындай жол болды.
Бұл сапарды мен тек бір жерге барып қайту деп қабылдамадым.
Бұл – бала күнімнен әжемнің әңгімесімен жүрегіме сіңген бір арманның жалғасы еді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің дауысы әлі күнге дейін құлағымда.
– Балам, қасиетті жерге барғанда тек аяғыңмен барма. Жүрегіңмен бар. Ниетің таза болсын. Адам барған жерінен емес, сол жерден алған өнегесінен өзгереді.
Әжемнің осы сөзі мен үшін жолға шығар алдындағы ең үлкен бата сияқты болды.
Мен оның қолынан ұстап, ақ батасын алған күндерді есіме алдым.
Сол кезде мен бір күні Бекет ата мекеніне жол тартамын деп ойлаған да жоқ шығармын.
Бірақ жүректе сақталған аманаттың өз уақыты болады екен.
Маңғыстау даласына жақындаған сайын көңілімде ерекше сезім пайда болды.
Кең дала.
Шексіз көкжиек.
Желмен тербелген үнсіз төбелер.
Алыстан мұнарланған жоталар.
Бұл өлкенің табиғатында бір ерекше сыр бардай көрінді.
Кейбір жерлер адамның көзін ғана емес, жанын да тоқтатады.
Сол сәтте мен әжемнің әңгімелерін қайта еске түсірдім.
Ол кісі осы даланы сөзбен суреттегенде, мен бала қиялыммен елестететінмін.
Ал енді сол мекеннің ауасын өзім жұтып келе жаттым.
Жол бойы көп ойландым.
Адам не іздеп қасиетті мекенге барады?
Біреу жүрегіне тыныштық іздейді.
Біреу өткеніне тағзым ету үшін барады.
Біреу дұға жасап, тілек тілейді.
Ал мен өзіммен бірге әжемнің аманатын алып келе жатқандай сезіндім.
Менің мақсатым тек бір жерді көру емес еді.
Менің мақсатым – жүрегімде сақталған құрметпен сол мекенге тағзым ету еді.
Бекет ата туралы естіген әңгімелер ойыма оралды.
Халық оны білімділігімен, имандылығымен, елге қызмет еткен қасиетімен құрметтейді.
Ол мешіт салып, бала оқытып, адамды жақсылыққа, білімге, ізгілікке шақырған тұлға ретінде ел жадында қалған.
Сондықтан Бекет ата есімі тек бір адамның аты емес.
Ол – ұрпақтан ұрпаққа жеткен рухани тәрбие мектебі.
Жол жалғасқан сайын жүрегімдегі толқу күшейе түсті.
Кейде адам көптен күткен сәтке жақындағанда, қуаныштан бұрын үнсіздік келеді.
Мен де үнсіз қалдым.
Іштей дұға еттім.
Әжемді еске алдым.
Оның ақ жаулығын.
Мейірімді көзқарасын.
«Балам, сеніміңді жоғалтпа» деген сөзін.
Сол сәтте мен өзімді жалғыз сезінбедім.
Өйткені адамның жанында кейде көзге көрінбейтін, бірақ жүрекке сезілетін рухани мұра бірге жүреді.
Қасиетті мекенге жақындаған сайын көңілім ерекше толқыды.
Мен айналаға қарап тұрып:
«Міне, әжемнің әңгімесінде айтылған жер...» – деп ойладым.
Бала кезімде ертегі сияқты тыңдаған дүниелер енді өмірімнің бір бөлшегіне айналып бара жатты.
Сол жерде тұрып мен бір нәрсені түсіндім.
Адамның ата-бабадан қалған рухани мұрасы – үлкен байлық.
Ол алтыннан да қымбат.
Өйткені алтын жоғалуы мүмкін.
Ал жүрекке сіңген аманат жоғалмайды.
Сол күні мен Бекет ата мекеніне келгенде, көп нәрсені сөзбен жеткізу қиын екенін сезіндім.
Кейбір жерлерде адам көп сөйлемейді.
Тек жүрегімен сезінеді.
Мен де үнсіз тұрып, дұға жасадым.
Әжемнің рухына бағыштап жақсы тілек тіледім.
Өміріме шүкіршілік еттім.
Басымнан өткен сынақтарға сабыр бергені үшін Аллаға алғыс айттым.
Сол сапардан кейін мен бұрынғыдан да анық түсіндім:
Әулиелі мекенге барудың ең үлкен мәні – бір ғажайып күту емес.
Ең үлкен мәні – адамның өз жүрегін тазартуы.
Жақсылыққа бет бұруы.
Шүкіршілігін арттыруы.
Өз өміріне басқа көзбен қарауы.
Мен Бекет атаға қарай жолға шыққанда бір мекенге бара жатырмын деп ойладым.
Ал қайтар жолда өзімнің ішкі дүниемнің өзгергенін сезіндім.
Бұл сапар маған әжемнің аманатын тағы бір рет еске салды.
Сенім – жүректе.
Дұға – тілде.
Ал шүкіршілік – өмірде болуы керек.
Сол күннен кейін менің жүрегімде тағы бір терең сезім қалды.
Мен түсіндім:
Бала кезімде әжем айтқан әңгімелер жай ғана өткеннің естелігі емес екен.
Олар менің өмір жолымның шамшырағы екен.
Ал сол шамның жарығы мені әлі де алға жетелеп келеді...
IX тарау. Бекет атаға он бір сапар
«Жүректер Алланы еске алумен тыныштық табады.»
(Құранның мағыналық аудармасы)
«Кейбір жолдар адамды мекенге емес, өз жүрегінің тереңіне алып барады.»
Бір сапар – бір естелік.
Ал он бір сапар – жүректің бір мекенмен байланысының тарихы.
Мен Бекет ата басына он бір рет бардым.
Әр барған сайын жол маған бұрынғыдан өзгеше көрінетін.
Бір қарағанда сол баяғы дала.
Сол баяғы жол.
Сол баяғы көкжиек.
Бірақ менің ішкі дүнием әр сапарда өзгеріп отыратын.
Өйткені кейбір жерлерге адам аяғымен ғана емес, жүрегімен барады.
Алғашқы сапарларымда жолға шығар алдында ерекше толқыныс болатын.
Кейде іштей:
«Бұл жолы мені не күтіп тұр екен?» – деп ойлайтынмын.
Кейде сапарға шығардың алдында түсімде немесе жүрегімде бір белгі сезілгендей болатын.
Қай уақытта шығамын?
Қандай жолмен жүремін?
Қандай жағдай болады?
Осындай ойлар мені ұзақ толғандыратын.
Мен әр сапарымда өзіме:
«Бұл жолдың да бір сыры бар шығар...» – деп отыратынмын.
Жол үстінде көп ойланатынмын.
Көліктің терезесінен далаға қарап отырып, балалық шағымдағы әжемнің әңгімелері есіме түсетін.
Оның Бекет ата туралы айтқан әрбір сөзі жүрегімде жаңғыратын.
Сол кезде мен бір нәрсені түсінетінмін:
Адам кейде бір жерге баруды өзі шешкендей көрінеді.
Бірақ кейбір сапарлар жүректің тереңіндегі сағыныштан басталады.
Әр барған сайын Бекет ата мекенінде үнсіз отырып, дұға жасайтынмын.
Өткен өмірімді ойлайтынмын.
Басымнан өткен сынақтарды еске алатынмын.
Маған берілген нығметтерге шүкір айтатынмын.
Мен ол жерден тек тілек тілеп қайтқым келмейтін.
Мен ең алдымен жүрегіме тыныштық іздейтінмін.
Он бірінші сапарым ерекше есте қалды.
Бұл жолы да жолға шығар алдында көңілімде ерекше бір сезім болды.
Бірақ оның қандай сезім екенін өзім де түсіндіре алмадым.
Жол бойы үнсіз отырдым.
Іштей дұға жасадым.
Жүрегімде бір толқу болды.
Бір белгі күткендей емес, тек бір тыныштық іздегендей күй кештім.
Қасиетті мекенде жүрген сәттердің бірінде күтпеген жағдай болды.
Кенет тамағыма бір нәрсе қадалғандай, ине кіргендей өткір сезім пайда болды.
Бір сәтке таңырқап қалдым.
Не болғанын түсінбедім.
Тынысым тарылғандай емес, бірақ тамағымның тұсында ерекше бір әсер сезілді.
Сол мезетте ішімнен бір дыбыс көтерілгендей болды.
Өзім де байқамай, еріксіз сыртқа сыңғырлаған үн шықты.
Бұл – өзім күтпеген, өзім таң қалған дауыс еді.
Сол сәтте айналаға қарап қалдым.
«Бұл не болды?» – деп өзім де аң-таң болдым.
Өйткені ол жай ғана дыбыс емес сияқты сезілді.
Жүректің тереңінен шыққан бір үн секілді еді.
Сол сәтте мен көп ойға баттым.
Адамның бойында кейде өзі түсіндіре алмайтын сезімдер болады.
Кейбір әсерді сөзбен жеткізу қиын.
Оны әркім өз жүрегімен қабылдайды.
Мен сол сәтті жүрегімде ерекше естелік ретінде сақтап қалдым.
Ол маған тағы бір нәрсені ұқтырды:
Адамның рухани әлемі – өте терең әлем.
Онда ақылмен түсіндірілмейтін, бірақ жүрекпен сезілетін сәттер болады.
Сол сапардан кейін жолға деген көзқарасым өзгерді.
Бұрын мен Бекет атаға бара жатқан жолды қашықтық деп қабылдайтынмын.
Кейін түсіндім.
Негізгі жол – сырттағы жол емес.
Негізгі жол – адамның өз жүрегіндегі жол.
Әрбір сапар мені сабырға үйретті.
Әрбір сапар мені шүкіршілікке жақындатты.
Әрбір сапар әжемнің аманатын қайта еске салды.
Бүгінде сол он бір сапарды ойласам, жүрегімде бір ғана сезім қалады.
Алғыс.
Өйткені кейбір мекендер адамға бір нәрсе береді.
Біріне – ой береді.
Біріне – тыныштық береді.
Біріне – өткенін еске салады.
Ал мен үшін Бекет ата мекені – әжемнің аманатымен жалғасқан рухани жолдың бір бөлігі болды.
Мен ол жерге әр барған сайын бір тілекпен бардым:
Жүрегім таза болсын.
Ниетім дұрыс болсын.
Өмірім шүкіршілікпен өтсін.
Ал қалғанын Алланың қалауына тапсырдым.
X тарау. 362 әулиенің нұры
«Алла – көктер мен жердің нұры. Алла қалағанын Өз нұрына бастайды.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 24:35)
«Нұр – көзге көрінетін жарық қана емес, жүрекке қонатын тыныштық.»
Маңғыстау даласына әр барған сайын мен бір нәрсені тереңірек сезінетінмін.
Бұл өлкенің қасиеті тек кеңдігінде емес еді.
Оның қасиеті – ғасырлар бойы осы топырақта өмір сүрген, елге жақсылық жасаған, имандылыққа үндеген адамдардың рухани ізінде еді.
Халық бұл жерді 362 әулиенің мекені деп құрметтейді.
Бұл атау мен үшін жай ғана сан емес.
Бұл – ұрпақтан ұрпаққа жеткен үлкен құрметтің белгісі.
Бұл – ата-бабаның жүрегінде сақталған рухани мұра.
Бала күнімде әжем осы туралы айтқанда, мен оның сөздерін таңғалып тыңдайтынмын.
– Балам, – дейтін ол, – қасиетті жердің қадірін біл. Бірақ ең үлкен қасиет – адамның жүрегіндегі тазалықта.
Әжем ешқашан әулиелерді адамнан жоғары қойып айтпайтын.
Керісінше, олардың өмір жолынан үлгі алуды, жақсы мінезді болуды, Алланы ұмытпауды үйрететін.
Сол тәрбиенің мәнін мен есейген сайын түсіндім.
Бекет ата мекеніне барған сайын жүрегімде ерекше бір тыныштық орнайтын.
Айналаға қарап тұрып, өткен ғасырлардың үнін естігендей болатынмын.
Бұл үн – сөзбен айтылатын үн емес.
Бұл – адамның ішкі дүниесіне әсер ететін үн.
Кең дала.
Желдің баяу лебі.
Тыныштыққа толы мекен.
Осылардың бәрі адамды ойға жетелейді.
Кейде мен:
«Неліктен адамдар ғасырлар бойы осы жерлерге келіп, жүрегіне медет іздейді?» – деп ойлайтынмын.
Жауабын бірден таппадым.
Кейін түсіндім.
Адам баласы әрқашан үміт іздейді.
Жаны қысылғанда сүйеніш іздейді.
Өмірдің мәнін түсінгісі келеді.
Ал қасиетті мекендер адамға ең алдымен өз жүрегіне қарауға мүмкіндік береді.
Менің Бекет атаға жасаған сапарларым да мені өзгертті.
Бұрын мен өмірдегі әрбір қиындықтың шешімін сырттан іздейтінмін.
Кейін адамның ең үлкен өзгерісі өз ішінен басталатынын түсіндім.
Жүрек тыныш болса – дүние де тыныш көрінеді.
Жүректе сенім болса – қиындықтың салмағы жеңілдейді.
Жүректе шүкіршілік болса – бар нәрсенің қадірі артады.
Сол сапарлардың бірінде мен ұзақ уақыт үнсіз отырдым.
Айналамдағы тыныштыққа құлақ түрдім.
Сол сәтте бала күнімдегі әжемнің даусы естілгендей болды.
– Балам, адамға ең керегі – жүректің жарығы.
Мен сол сөздің мәнін енді түсіндім.
Жүректің жарығы – мейірім.
Жүректің жарығы – сабыр.
Жүректің жарығы – кешірім.
Жүректің жарығы – шүкіршілік.
Мен көрген түстер, алған әсерлер, басымнан өткен оқиғалар мен үшін өмірлік естелік болып қалды.
Бірақ олардың барлығы маған бір ғана нәрсені үйретті:
Адам қандай жағдайға тап болса да, жүрегіндегі үмітті жоғалтпауы керек.
Өйткені үміт бар жерде өмір бар.
Дұға бар жерде сабыр бар.
Ал шүкіршілік бар жерде береке бар.
362 әулиенің нұры туралы ойласам, мен оны тек аспаннан түскен бір жарық деп елестетпеймін.
Мен оны адамдардың жүрегінде қалған ізгілік деп түсінемін.
Біреуге айтылған жақсы сөз.
Біреуге жасалған көмек.
Біреуге берілген бата.
Біреуге көрсетілген мейірім.
Міне, осындай жақсылықтар ғасырдан ғасырға жалғасып, халықтың жадында нұр болып сақталады.
Бүгінде мен өз өміріме көз жүгірткенде, бәрінің бір-бірімен байланысып жатқанын сеземін.
Әжемнің аманаты.
Бекет ата туралы әңгімелер.
Өмірімдегі қиындықтар.
Түсімдегі нұрлы сәттер.
Қасиетті мекенге жасаған сапарлар.
Бәрі мені бір ғана жолға жетелегендей.
Ол – жүректі тазарту жолы.
Мен үшін 362 әулиенің нұры – өткеннің ғана белгісі емес.
Ол – бүгінгі күнге де жеткен рухани сабақ.
Адамға жақсылық жасау.
Үлкенді құрметтеу.
Кішіні аялау.
Дұға мен шүкіршілікті ұмытпау.
Міне, менің түсінігімдегі шынайы нұр осы.
Сол нұрлы жол мені әлі де алға жетелейді.
Өйткені адам өмірінің ең үлкен байлығы – қолындағы дүние емес.
Ең үлкен байлығы – жүрегіндегі жарық.
Ал жүректе жарық болса, адам қандай жолдан өтсе де адаспайды.
XI тарау. Шүкіршілік
«Егер шүкір етсеңдер, нығметімді арттыра түсемін.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 14:7)
«Шүкіршілік – бақыттың есігін ашатын кілт.»
Адам өмірінің әр кезеңінде бір нәрсе анық сезіледі.
Бала кезде біз бақытты алыстан іздейміз.
Есейгенде оны дүниеден іздейміз.
Ал уақыт өте келе адамның ең үлкен бақыты – қолындағы бар нәрсенің қадірін білуде екенін түсінеміз.
Мен де өмір жолымда осы ақиқатты біртіндеп түсіндім.
Бұрын мен тілеген нәрселерім орындалса ғана қуаныш келеді деп ойлайтынмын.
Кейін түсіндім:
Кейде адамның ең үлкен байлығы – орындалған арман емес, сол арманның қадірін түсінетін жүрек.
Бүгін өткен өміріме көз жүгіртсем, алдымнан бір-бірімен жалғасқан жолдар көрінеді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің ақ батасы.
Бала кезімде тыңдаған Бекет ата туралы әңгімелер.
Жаным қысылған сәттердегі дұғаларым.
Түсімде көрген ақ шапанды қария.
Мойныма тағылған нұрлы моншақ.
Төбемнен түскендей болған ақ сәуле.
Өмір мен өлімнің арасындағы сынақ.
Қыз бала туралы жүректен шыққан тілек.
Бекет ата басына жасаған он бір сапарым.
Бәрі-бәрі мені бір ғана сезімге алып келді.
Ол – шүкіршілік.
Мен бір нәрсені түсіндім:
Адам тек қиындықтан өткенде ғана емес, қуанышқа жеткенде де сыналады.
Себебі қиындықта сабыр сақтау керек болса, жақсылықта шүкіршілік сақтау керек.
Берілген нығметке масаттанбай, оның қайдан келгенін ұмытпау – адамның ең үлкен тәрбиесі.
Қызымды қолыма алған күнді ешқашан ұмытпаймын.
Сол кішкентай сәбидің алақаны менің саусағымды қысып ұстаған сәтінде жүрегім ерекше толқыды.
Сол кезде мен өмірдегі ең үлкен сыйлардың бірі – аманат екенін сезіндім.
Бала – аманат.
Денсаулық – аманат.
Уақыт – аманат.
Жақын адамдар – аманат.
Ал сол аманаттардың қадірін білу – шүкіршіліктің белгісі.
Әжем өмір бойы маған бір нәрсені үйретті.
Ол – қандай жағдайда да жақсылықты көре білу.
Ол кісі қиындық көрсе де шағым айтпайтын.
Қуаныш келсе де шектен шықпайтын.
Әр нәрсенің артында бір хикмет бар деп сенетін.
Мен оның осы қасиетін кейін түсіндім.
Шүкіршілік – тек «шүкір» деген сөз емес.
Шүкіршілік – адамның өмірге деген көзқарасы.
Кейде адамдар үлкен бақытты күтумен жүріп, қасындағы кішкентай қуаныштарды байқамай қалады.
Таңның атқаны.
Жақын адамның амандығы.
Бала күлкісі.
Ана мейірімі.
Деніңнің саулығы.
Бұлардың бәрі – үлкен нығмет.
Тек оны көре білетін жүрек керек.
Бекет атаға барған сапарларымда да мен ең алдымен бір нәрсе сұрауды емес, алғыс айтуды үйрендім.
Өткен қиындықтарым үшін де алғыс айттым.
Себебі сол қиындықтар мені сабырға үйретті.
Көз жасым төгілген күндер үшін де алғыс айттым.
Себебі сол күндер дұғаның қадірін түсіндірді.
Қуаныштарым үшін де алғыс айттым.
Себебі олар өмірдің сый екенін көрсетті.
Адамның жүрегінде шүкіршілік болса, оның дүниеге көзқарасы өзгереді.
Ол бар нәрсені бағалай бастайды.
Адамдарға мейіріммен қарайды.
Өткеніне өкпемен емес, сабақпен қарайды.
Болашағына қорқынышпен емес, үмітпен қарайды.
Менің әжемнің аманаты бүгін де менің жүрегімде.
Ол аманат маған байлық қалдырған жоқ.
Бірақ одан да қымбат нәрсе қалдырды.
Сенім қалдырды.
Дұға қалдырды.
Сабыр қалдырды.
Шүкіршілік қалдырды.
Бүгінде мен бір нәрсеге анық көз жеткіздім.
Адам өміріндегі ең үлкен нұр – жүректің тыныштығы.
Ал жүректің тыныштығына апаратын жолдың бірі – шүкіршілік.
Өйткені шүкір еткен жүрек жоқты емес, барды көреді.
Қараңғылықты емес, жарықты іздейді.
Мұңды емес, үмітті таңдайды.
Бұл кітапты жазудағы мақсатым – өз басымнан өткен оқиғаларды ғана баяндау емес.
Менің мақсатым – әжемнің аманатын жеткізу.
Сенімнің адамға күш беретінін айту.
Қиындықта үміт жоғалтпау керектігін көрсету.
Жақсылықтың қадірін білуге шақыру.
Өмір жолына қайта қарасам, бір нәрсені түсінемін.
Әрбір адамның жүрегінде бір жарық болады.
Сол жарықты сақтау керек.
Оны мейіріммен, дұғамен, сабырмен, шүкіршілікпен күшейту керек.
Өйткені адамды биік ететін – қолындағы дүние емес.
Адамды биік ететін – жүрегіндегі иман мен алғыс.
Менің жолым әжемнің ақ батасынан басталды.
Сол жол Бекет ата туралы әңгімелермен жалғасты.
Сынақтардан өтіп, дұғамен бекіді.
Ал бүгін сол жолдың ең үлкен сабағы бір ауыз сөзге сыйып тұр:
Шүкіршілік.
Өйткені шүкіршілік бар жерде – береке бар.
Шүкіршілік бар жерде – тыныштық бар.
Шүкіршілік бар жерде – жүрекке қонған нұр бар.
Соңғы сөз. Әжемнің аманаты – жүректегі нұр
«Расында, қиындықпен бірге жеңілдік бар.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 94:6)
«Аманат – қолда ұстайтын дүние емес, жүректе сақтайтын қасиет.»
Кейде адам өмір жолына қарап отырып, өткен күндердің барлығы бір-бірімен байланысып жатқанын сезеді.
Бір қарасаң – жай ғана болған оқиғалар сияқты.
Бір қарасаң – әрбір сәттің өз орны, өз мәні бар.
Менің өмірімдегі сондай ең үлкен із қалдырған дүние – әжемнің аманаты еді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің әрбір сөзі менің жүрегімде сақталып қалды.
Ол кісі маған дүние-мүлік қалдырған жоқ.
Бірақ одан да қымбат мұра қалдырды.
Ол – сенім.
Ол – сабыр.
Ол – дұға.
Ол – шүкіршілік.
Әжемнің Бекет ата туралы айтқан әңгімелері бала кезімде жай ғана қызықты хикая болып көрінетін.
Ал жылдар өте келе сол әңгімелердің менің өмір жолымдағы үлкен бір шамшырақ болғанын түсіндім.
Адам кейде өмірдің мәнін бір күнде түсінбейді.
Оны жылдар үйретеді.
Қиындық үйретеді.
Қуаныш үйретеді.
Жоғалту мен табу үйретеді.
Мен де өз жолымда талай нәрсені түсіндім.
Өмір мен өлімнің арасындағы сәттерді бастан өткердім.
Дұғамен үміт күттім.
Жүрегімде бала күнгі сенімді сақтадым.
Алладан сұраған тілектерімнің қабыл болған сәттерін көрдім.
Түсімде көрген ақ шапанды қарияның бейнесі де менің жүрегімде мәңгі қалды.
Мойныма тағылған жарқыраған моншақ.
Алақан жайып берген батасы.
Төбемнен түскендей болған нұр.
Бұлардың бәрі мен үшін өмірімдегі ерекше естеліктер.
Бірақ сол оқиғалардың ең үлкен мағынасы – мені бір жақсылыққа жетелеуінде болды.
Олар маған:
«Жүрегіңді таза ұста.
Үмітіңді жоғалтпа.
Шүкіршілікті ұмытпа», – дегендей әсер қалдырды.
Бекет ата басына барған он бір сапарым да мен үшін жай жол жүру емес еді.
Әр сапарымда мен өзіммен бірге әжемнің аманатын алып бардым.
Әр барған сайын жүрегімдегі ауырлықты жеңілдетіп, ойымды жинақтап қайттым.
Киелі мекендер адамның жүрегіне бір тыныштық сыйлайды.
Ол тыныштық – адамның өзіне үңілуіне мүмкіндік береді.
Өткеніне қарауға.
Болашағына үмітпен қарауға.
Өз жүрегін тыңдауға.
Бүгінде мен бір нәрсені анық білемін:
Адамның өміріндегі ең үлкен байлық – оның жүрегінде қалған жақсы із.
Адамның артында қалатын ең қымбат мұрасы – біреуге берген мейірімі, айтқан жақсы сөзі, жасаған жақсылығы.
Сондықтан әжемнің аманаты мен үшін өте қымбат.
Өйткені ол аманат мені тек өткенге емес, болашаққа да жетелейді.
Мен бұл кітапты тек өз басымнан өткен оқиғаларды айту үшін жазған жоқпын.
Мен оны әжемнің дауысын жеткізу үшін жаздым.
Бала кезімде естіген сол жылы сөздерді қайта жаңғырту үшін жаздым.
Жүрегімде сақталған сенімді бөлісу үшін жаздым.
Егер осы кітапты оқыған бір адам қиындықта үміт тапса,
бір адам дұғаның қадірін түсінсе,
бір адам ата-анасын, үлкендерін құрметтеуге ұмтылса,
онда бұл аманаттың жалғасқаны.
Өмір маған бір үлкен сабақ берді.
Адам барлық сұрағанына бірден қол жеткізбеуі мүмкін.
Бірақ жүрегінде сенімі болса, әрбір сынақтан сабақ алады.
Әрбір қуаныштың қадірін біледі.
Әрбір таңды шүкіршілікпен қарсы алады.
Менің жолым әжемнің ақ батасынан басталды.
Ол жол Бекет ата туралы әңгімелермен жалғасты.
Сынақтар арқылы шыңдалды.
Дұғамен бекіді.
Шүкіршілікпен нұрланды.
Енді мен өткен өміріме қарағанда бір ғана нәрсені сеземін.
Әжемнің аманаты сырттан іздейтін бір керемет емес екен.
Ол – адамның өз жүрегіндегі жарық екен.
Сол жарықты өшірмей сақтау керек.
Оны мейіріммен көбейту керек.
Оны сабырмен қорғау керек.
Оны шүкіршілікпен күшейту керек.
Өйткені адамды алға жетелейтін – тек көргені емес.
Адамды алға жетелейтін – жүрегінде сақтаған нұры.
Ал менің жүрегімдегі ең қымбат нұр –
Әжемнің аманаты.
Кіріспе
Маңғыстауды қазақ бекерден-бекер «362 әулиенің мекені» демеген. Бұл – ғасырлар бойы ел аузында сақталып келе жатқан рухани ұғым. Әулиелердің өмірі мен тағдыры халықтың жадында қасиет пен өнеге ретінде қалған. Солардың ішінде ел жүрегінен ерекше орын алған тұлғаның бірі – Бекет Мырзағұлұлы, халық қадірлеген Бекет ата.
Мен Бекет атаны алғаш кітаптан таныған жоқпын.
Мен оны ең алдымен әжемнің әңгімесінен таныдым.
Жүз жас жасаған нағашы әжемнің нағашы жұрты Бекет атаның елі болатын. Әжемнің өмірі бір ғасырды қамтыды. Ол патшалықтың соңғы кезеңі туралы да, ашаршылық туралы да, соғыс жылдары туралы да айтатын. Бірақ сол ұзақ ғұмырында оның жүрегінен өшпеген бір есім болды.
Ол – Бекет ата.
Кешкілік ауылдың аспанын жұлдыз көмкеріп, самауырдың буы бұрқыраған сәттерде әжемнің әңгімесі басталатын.
— Балам, — дейтін ол, — адам баласы қиындықсыз өмір сүрмейді. Кейде дүниенің барлық есігі жабылғандай болады. Сондай кезде үмітіңді үзбе. Алладан сұра. Бекет атаны себеп етіп дұға ет. Әулие ешкімге жақсылық жасамайды, барлық жақсылық – Алладан. Бірақ Алланың сүйген құлдарының рухын құрметтеу жүрекке медет береді.
Бұл сөздерді бала күнімде ертегі сияқты тыңдайтынмын.
Өсе келе олардың өмірдің ең үлкен ақиқаты екенін түсіндім.
Жылдар өтті.
Өмір мені де сан түрлі сынақтан өткізді.
Кейде қуаныштың құшағында жүрдім.
Кейде көз жасымды ешкімге көрсетпей сүрттім.
Кейде үмітім сөніп, жаным қараңғылыққа қамалғандай болды.
Сол кездердің бәрінде мен әжемнің сөзін есіме алдым.
«Жаның қысылғанда Алладан сұра...»
Мен сұрадым.
Жүрегіммен сұрадым.
Көз жасыммен сұрадым.
Сол дұғалардың әрқайсысы өмірімде күтпеген жолмен жауап тапқандай болды.
Бір түні түсімде нұрлы ақсақалды көрдім.
Аппақ шапан киген.
Жүзінен нұр төгілген.
Дауысы шықпады.
Бірақ үнсіздігінің өзі мың сөзден артық еді.
Ол жаныма келіп, мойныма жарқыраған моншақ тақты.
Сол моншақтың жарығы кеудемді жылытып, бойыма беймәлім қуат тарады.
Артынша екі алақанын жайып, бата бергендей болды.
Бетін сипаған сәтте төбемнен көктен құйылғандай ақ сәуле түсті.
Мен ол сәулені жүрегіммен қабылдадым.
Сол мезетте ішкі дүниемде бір ғана ой жарқ етті:
«362 әулиенің нұры...»
Бұл сөзді маған ешкім айтқан жоқ.
Бірақ оны жүрегім анық сезді.
Оянғанда таң енді ғана атып келе жатқан еді.
Терезеден түскен күн сәулесі бөлмені жарыққа бөлеп тұрды.
Ал менің жан дүнием бұрын-соңды болмаған тыныштыққа бөленген еді.
Сол күннен кейін өмірімнің бағыты өзгере бастады.
Ал бұл – менің рухани сапарымның бастамасы ғана екен...
I тарау. Әжемнің аманаты
Адамның өмірінде уақыт өшіре алмайтын естеліктер болады. Олар жылдар өткен сайын көмескіленудің орнына, керісінше жүрекке жақындай түседі. Мен үшін сондай қымбат естеліктің бірі – жүз жасаған нағашы әжемнің жанында өткен балалық шағым.
Әжемнің маңдайындағы әрбір әжім – бір дәуірдің ізі еді. Ол ғасырдың қуанышы мен қайғысын, аштық пен тоқтықты, соғыс пен бейбітшілікті, жоқшылық пен молшылықты көрген адам болатын. Бірақ қандай қиындықты бастан кешсе де, оның жүзінен сабыр, сөзінен шүкіршілік, жүрегінен мейірім кетпейтін.
Біздің үйге келген әрбір адам алдымен әжемнің сәлемін алатын. Оның ақ жаулығы алыстан көзге түсетін. Ақ кимешегінің астынан төгілген күміс шашы, нұрлы жүзі, байыппен сөйлейтін даусы адамның көңілін бірден тыныштандыратын. Әжем сөйлегенде ешкім сөзін бөлмейтін. Өйткені оның әрбір әңгімесі өмірдің өзінен алынған тағылым еді.
Мен кішкентай кезімнен оның тізесіне басымды қойып, ұзақ әңгімесін тыңдауды жақсы көретінмін. Кейде ол өткен өмірді айтып мұңаяды, кейде ел ішіндегі өнегелі адамдарды еске алып, жүзі жадырап кететін. Бірақ бір есім аталғанда оның дауысы ерекше жұмсарып, жанары алысты шолғандай өзгеретін.
Ол – Бекет ата еді.
– Балам, – дейтін әжем баяу ғана, – біздің нағашы жұртымыз Бекет атаның елі. Бұл бізді өзгеден артық етеді деген сөз емес. Бірақ сол қасиетті өлкенің топырағы мен ондағы айтылған дұғалардың қадірін ұмытпау – біздің парызымыз.
Ол маған Бекет атаның тақуалығы, әділдігі, елге жасаған қызметі туралы ұзақ әңгімелейтін. Әулиелерді ешқашан керемет иесі ретінде емес, Аллаға жақын болған тақуа құлдар ретінде танытатын.
– Есіңде болсын, қарағым, – дейтін әжем, – жақсылықтың бәрі Алладан. Әулие өз бетінше ештеңе бермейді. Бірақ Алланың сүйген құлын құрметтеп, оны себеп етіп дұға ету адамның жүрегіне үміт береді. Ниетің таза болса, Жаратқан дұғаңды қабыл етеді.
Бұл сөздерді алғашында толық түсінбедім.
Бала жүрек үшін өмір – ойын, ал уақыт – таусылмайтын дүние сияқты көрінетін.
Ал әжем өмірдің әр күні аманат екенін білетін.
Бір күні мен одан:
– Әже, Бекет ата расымен адамдарға көмектесе ме? – деп сұрадым.
Әжем жымиып, басымнан сипады.
– Көмектесетін – Алла, балам. Бірақ Алла кейде пендесіне үмітті бір жақсы адам арқылы береді, кейде бір ауыз сөз арқылы береді, кейде дұға арқылы береді. Әулиелердің қадірі – олардың Аллаға адал құл болғанында. Сондықтан жүрегің қиналғанда алдымен Аллаға жалбарын. Егер жолың Бекет атаға түссе, оны құрметпен еске алып, дұғаңды жаса. Шын ықыласпен шыққан дұға ешқашан зая кетпейді.
Бұл сөздер менің жүрегімде мәңгілікке сақталып қалды.
Уақыт тоқтамайды екен.
Мен бойжеттім.
Өмірдің сан тарау жолына түстім.
Қуаныштың да дәмін таттым, қайғының да салмағын көтердім.
Кейде бәрі бітті дегендей көрінген сәттер болды.
Кейде жанымды ешкім түсінбейтіндей күй кештім.
Дәл сондай күндері әжемнің баяу шыққан даусы құлағыма қайта естілетіндей болатын.
«Балам, үмітіңді үзбе. Алладан сұра...»
Мен сол сөзді өмірлік аманат етіп алдым.
Кейін түсіндім: әжем маған тек бір әулие туралы әңгіме айтып қана қоймаған екен. Ол менің жүрегіме иманның дәнін сеуіп кеткен екен. Сол дән уақыт өте келе тамыр жайып, мені талай сыннан сүріндірмей алып өтті.
Бүгінде әжем бұл дүниеде жоқ.
Бірақ оның ақ батасы, мейірімге толы жанары мен аманат сөздері менің өмірімнің ең қымбат қазынасына айналды.
Мен қайда жүрсем де, қандай күй кешсем де, алдымен сол ақ жаулықты ананың жүзі есіме түседі.
Өйткені менің рухани сапарым дәл сол кісінің тізесінің қасында, кешкілік айтылған қарапайым ғана әңгімелерден басталған еді.
II тарау. 362 әулиенің мекені
Адам баласы дүниеге келгенде өз тағдырын таңдамайды. Бірақ Алла әркімді белгілі бір топырақпен, белгілі бір тарихпен, белгілі бір рухани арнамен байланыстырады.
Кейін есейіп, өткен өміріме көз жүгірткен сайын, менің де тағдырымның тамыры сол қасиетті Маңғыстау жерімен, әжемнің аманатымен астасып жатқанын терең сезіне бастадым.
Маңғыстау...
Бұл – тек қана ұлан-ғайыр дала емес.
Бұл – желдің үнімен бірге дұға естілетін өлке.
Бұл – жартастары тарих сөйлейтін мекен.
Бұл – сан ғасыр бойы тақуалардың табаны тиген, ізгі адамдардың ізі қалған қасиетті қоныс.
Халық бұл өлкені ежелден «362 әулиенің мекені» деп атайды. Бұл санның нақты тарихи тізімі туралы әртүрлі пікірлер бар. Алайда ел жадында ол Маңғыстаудың рухани байлығын, осы өңірде өмір сүрген көптеген әулиелер мен тақуа жандарға деген құрметті білдіретін киелі ұғым ретінде сақталған.
Сол әулиелердің ішінде халықтың жүрегінен ерекше орын алған тұлғалардың бірі – Бекет Мырзағұлұлы, ел аузындағы Бекет ата.
Бала күнімде әжем оның есімін ерекше құрметпен айтатын.
– Бекет ата елге қорған болған, білім үйреткен, имандылыққа шақырған жан еді, – дейтін.
– Ол адамдарды өзіне емес, Аллаға жақын болуға үндеген.
Әжемнің осы сөздері менің жүрегімде мәңгі жатталып қалды.
Жылдар өте келе мен Бекет ата туралы көбірек біле бастадым.
Оның өмір жолын оқыдым.
Зиярат еткен адамдардың естеліктерін тыңдадым.
Бірақ қандай кітап оқысам да, қандай әңгіме естісем де, бәрінен бұрын жүрегімде әжемнің дауысы жаңғырып тұратын.
Өйткені ол кісі маған Бекет атаны тек тарихи тұлға ретінде емес, рухани тәрбие мектебі ретінде танытқан еді.
Әжем кейде алысты көздей үнсіз отырып қалатын.
Сосын баяу ғана:
– Балам, әулиелердің жатқан жері – жай ғана топырақ емес. Ол жерге барған адам алдымен өз жүрегіне үңілуі керек. Егер жүрегінде тәкаппарлық болса, ол ештеңе сезбейді. Егер жүрегінде шынайы тәубе мен үміт болса, өзі де өзгеріп қайтады, – дейтін.
Ол кезде бұл сөздердің мәніне терең бойлай алмадым.
Ал бүгінде сол сөздердің әрқайсысы өмірлік ақиқатқа айналды.
Өйткені адамның ең ұзақ жолы – бір мекеннен екінші мекенге барған жол емес.
Ең ұзақ жол – өз жүрегіне жеткен жол.
Өмір мені де талай белеске шығарды.
Қуаныштың да, қайғының да дәмін таттым.
Кейде ешкімге айта алмайтын мұңымды ішіме бүктім.
Сондай шақтарда көзімді жұмып, әжемнің жанында отырғанымды елестететінмін.
Ол баяғыдай ақ жаулығын түзеп қойып:
– Балам, үмітіңді үзбе. Алла ешкімді қараусыз қалдырмайды, – деп отырғандай болатын.
Сол сөздер жанымды жұбататын.
Бірте-бірте менің жүрегімде түсініксіз бір сағыныш оянды.
Бұл туған жерге деген сағыныш емес еді.
Бұл – қасиетті мекенге деген сағыныш болатын.
Көрмеген жерімді аңсадым.
Баспаған топырағымды сағындым.
Бәлкім, бұл – әжемнің жүрегінен маған жеткен рухани мұра шығар.
Кейін түсіндім.
Адам кейде қасиетті жерге өзі бармайды.
Алла қаласа, сол жердің рухани әсері адамның жүрегіне өзі келеді.
Менің өмірімде де дәл солай болды.
Әуелі әжемнің әңгімесі келді.
Содан кейін жүрегіме сенім орнықты.
Одан соң дұға келді.
Сол дұғалардың артынан өмірімде ақылмен ғана өлшеу қиын ерекше оқиғалар басталды.
Алғашында мен олардың мәнін түсінбедім.
Кейін бәрі бір арнаға тоғыса бастады.
Бірінен соң бірі келген аяндар...
Түсімде көрінген ақ шапанды ақсақал...
Мойныма тағылған нұрлы моншақ...
Өмір мен өлімнің арасындағы үнсіз бата...
Төбемнен құйылған ақ сәуле...
Мұның бәрі бір-бірімен байланыссыз оқиғалар сияқты көрінгенімен, менің жан дүниемде олар бір рухани жолдың белестері болып қалды.
Мен бұл оқиғаларды ешкімге дәлелдеуге ұмтылмаймын.
Әр адамның жүрек жолы – өзіне ғана тән.
Бірақ мен бір нәрсені анық сезіндім.
Әжемнің аманаты бос сөз емес екен.
Сеніммен айтылған дұға адамның өз жүрегін өзгертеді.
Ал жүрегі өзгерген адамның өмірі де өзгере бастайды.
Сол өзгерістер мені алда күтіп тұрған, тағдырымды мәңгі өзгертетін алғашқы аянға алып бара жатқанын ол кезде мен әлі білген жоқ еді...
III тарау. Алғашқы аян
Кейбір түстер адам оянған сәтте-ақ ұмытылады.
Ал кейбір түстер адаммен бірге өмір сүріп, тағдырдың бір бөлшегіне айналады.
Менің өмірімде сондай бір түн болды.
Ол кезде мен өмірдің сан алуан сынағын көріп жүрген шақ едім. Сырт көзге бәрі қалыпты сияқты көрінгенімен, ішкі дүниемде толассыз сұрақтар тулап жатты. Кейде адам өз қайғысын ешкімге айта алмайды. Жымиып жүргенімен, жан дүниесі үнсіз жылайды.
Сол күндері мен әжемнің аманатын жиі есіме алатынмын.
«Жаның қысылғанда Алладан сұра. Бекет атаны себеп етіп дұға ет...»
Мен де солай жасадым.
Түннің тыныштығында ұзақ дұға еттім. Жүрегімдегі ауырлықты Жаратқанға ғана айттым. Не сұрағанымды бір өзім ғана білетінмін.
Сол түні өзгеше түс көрдім.
Түсімде өзімді шексіз жарық әлемде тұрғандай сезіндім.
Бұл дүниедегі күннің жарығына ұқсамайтын, көз қарықтырмайтын, бірақ жанды түгел нұрға бөлейтін жарық еді.
Айналам тым-тырыс.
Жел жоқ.
Дауыс жоқ.
Тек жүрекке тыныштық сыйлаған үнсіздік.
Сол үнсіздіктің арасынан алыстан ақ шапан киген бір қария көрінді.
Ол асықпай, сабырмен маған қарай жақындап келе жатты.
Әр қадамы нық.
Жүрісі байыпты.
Жүзінен мейірім төгіліп тұрғандай.
Аппақ сақалы кеудесіне түскен.
Киімінің аппақтығы көз сүріндірмейді, қайта жүрекке жылылық сыйлайды.
Мен оның жүзінен бөтен адамның бейнесін емес, көптен күткен жақын жанды көргендей болдым.
Ішімде ешқандай қорқыныш болған жоқ.
Керісінше, бұрын-соңды сезілмеген тыныштық орнады.
Ақсақал жаныма келіп тоқтады.
Ештеңе айтпады.
Бірақ оның үнсіздігі мың сөзден де терең еді.
Ол оң қолын көтеріп, алақанын жайды.
Сосын менің мойныма жарқыраған бір моншақ тақты.
Моншақтың әрбір тасы нұр шашып тұрды.
Бұл дүниеде көрген ешбір асыл тасқа ұқсамайтын жарық еді.
Әр түйірінен мейірім төгіліп тұрғандай.
Моншақ мойныма тиген сәтте бүкіл денемді жылы леп шарпыды.
Жүрегімдегі үрейдің бәрі еріп кеткендей болды.
Бойыма бұрын сезілмеген бір қуат тарады.
Сол сәтте ақсақал екі алақанын жайып, үнсіз бата бергендей болды.
Оның жүзіне қараған сайын жүрегім елжіреп, көзіме жас үйірілді.
Бата аяқталған соң, қазақтың үлкендері секілді алақанын жүзіне баяу сипады.
Бұл қимылдың өзі маған сөзден де күшті әсер етті.
Мен де іштей «Әумин» дегендей күй кештім.
Сол мезетте төбемнен ақ сәуле құйылғандай болды.
Жарық жан дүниемді түгел шарпып өтті.
Бұл сәуле көзбен көретін жарықтан гөрі, жүрекпен сезілетін нұрға көбірек ұқсайтын.
Сол нұрдың ішінде тұрып, мен ішкі дүниемде бір ғана сезімді анық ұқтым.
Бұл – қорқыныштың емес, үміттің нұры еді.
Оянғанымда таң бозарып атып келе жатқан екен.
Бөлменің іші тыныш.
Терезеден түскен алғашқы күн сәулесі көрпемнің шетіне түсіп тұр.
Бірақ менің жүрегімде басқа бір жарық жанған еді.
Мен қолымды мойныма апардым.
Әрине, түсімдегі моншақ бұл дүниеде жоқ болатын.
Бірақ оның салмағы жүрегімде қалғандай сезілді.
Сол күннен бастап өзімді бұрынғы адамдай сезінбедім.
Өзгергенім сырт көзге байқалмаған шығар.
Бірақ ішкі дүнием өзгеріп кеткен еді.
Дұғаға деген ықыласым артты.
Шүкіршілігім көбейді.
Көп нәрсеге сабырмен қарай бастадым.
Әжемнің аманаты енді мен үшін жай ғана естелік емес, өмірлік бағдарға айналды.
Бұл түстің мәнін ұзақ уақыт ешкімге айтпадым.
Өйткені кейбір рухани сыйларды сөзбен емес, үнсіздікпен сақтау керек сияқты көрінді.
Арада жылдар өткенде ғана түсіндім.
Бұл аян – жолдың соңы емес екен.
Бұл – мені алда күтіп тұрған үлкен сынақтарға дайындаған алғашқы рухани белгі екен.
Мен ол кезде мұны білген жоқпын.
Ал тағдыр болса, мені өмір мен өлімнің арасындағы ең ауыр сынаққа қарай үнсіз бастап бара жатқан еді...
IV тарау. Өмір мен өлімнің арасындағы түн
Адам өмірінде ешқашан ұмытылмайтын түндер болады.
Бір түн – анаңды алғаш рет құшақтаған сәтіңмен есте қалады.
Бір түн – сәбиіңнің алғашқы жылаған үнін естіген күніңмен.
Ал кейбір түндер адамның өмірін екіге бөледі.
Бір жағы – бұрынғы өмір.
Екінші жағы – жаңа өмір.
Мен үшін сондай түннің басталғанын алғашында өзім де аңғармадым.
Денемді сырқат меңдей бастаған кезде оны уақытша әлсіздік шығар деп ойладым. Бірақ күн өткен сайын бойымдағы қуат сарқылып, жаным қажи берді. Дәрігерлердің қарауында болдым. Жақындарымның жүзінен алаңдаушылықты көрдім.
Аурухана қабырғасының үнсіздігі адамның жанын ерекше ойға жетелейді екен.
Ақ қабырғалар.
Дәрінің иісі.
Түнгі дәліздегі баяу аяқ дыбыстары.
Аппараттардың бірқалыпты үні.
Осының бәрі өмірдің қаншалықты нәзік екенін сездіретін.
Сол күндері мен көп сөйлемедім.
Тек іштей дұға еттім.
«Уа, Алла! Егер ғұмырымды жалғастыруды жазсаң, шүкіршілікпен өмір сүрейін. Егер сынағың болса, сабыр бере гөр...»
Бұл сөздерді ешкім естіген жоқ.
Бірақ Жаратқан жүректегі үнсіз дұғаны да еститініне сендім.
Сол түні көзімді жұмдым.
Ұйқы ма, әлде басқа күй ме – ажырата алмадым.
Бір кезде айналамды аппақ тыныштық қоршады.
Көз алдымда шексіз кеңістік ашылғандай болды.
Жарық бар.
Бірақ ол көзді қарықтырмайды.
Керісінше, жанды тыныштандырады.
Сол жарықтың арасынан баяғы өзім бұрын түсімде көрген ақ шапанды қария көрінді.
Бұл жолы оны көргенде таңырқаған жоқпын.
Жүрегім бірден таныды.
Жүзінде бұрынғыдай терең мейірім бар еді.
Ол асықпай жаныма келді.
Ештеңе демеді.
Екі алақанын жайып, ұзақ уақыт үнсіз дұға жасағандай болды.
Оның әр қимылы өте байсалды еді.
Сосын баяу ғана алақанын жүзіне сипады.
Дәл сол сәтте бойымды жылы леп шарпып өтті.
Бұрын жанымды қысып тұрған ауырлық біртіндеп сейіле бастады.
Қорқыныш жоғалды.
Ішкі дүниемде бұрын-соңды болмаған тыныштық орнады.
Сол тыныштықтың ішінде бір ғана сезім болды.
«Әлі уақытың келген жоқ...»
Бұл сөзді құлағым естіген жоқ.
Бірақ жүрегім сезді.
Таң ата көзімді аштым.
Терезеден күннің алғашқы сәулесі түсіп тұр екен.
Кеудемді терең тыныспен кернеп алдым.
Өзімді кешегіден өзгеше сезіндім.
Әлсіздігім әлі бар еді.
Бірақ жан дүниемде үміт қайта оянған болатын.
Келесі күндері жағдайым біртіндеп жақсара бастады.
Дәрігерлер қолдан келгеннің бәрін жасады.
Жақындарымның дұғасы үзілген жоқ.
Уақыт өте келе мен ауруханадан өз аяғыммен шықтым.
Сол күні аспанға ұзақ қарадым.
Тірі жүрудің өзі қандай үлкен нығмет екенін дәл сол кезде түсіндім.
Үйге оралған соң, көпке дейін ешкімге сол түсті айтпадым.
Кейбір оқиғаларды түсіндіру мүмкін емес.
Оларды тек жүрек қана сақтай алады.
Мен бұл көргенімді ешкімге дәлелдегім келмеді.
Өйткені мен үшін ең маңыздысы – сол түстен кейінгі өзгеріс еді.
Мен өмірге бұрынғыдай қарамайтын болдым.
Әрбір атқан таңды сый деп қабылдадым.
Әрбір демнің қадірін сезіндім.
Әжемнің бір сөзі қайта-қайта есіме түсетін.
«Балам, өмір де аманат, жан да аманат. Сол аманаттың қадірін біл.»
Мен енді бұл сөздің мәнін жан-тәніммен түсінген едім.
Бір күні жалғыз отырып өткен өмірімді ойладым.
Сонда жүрегіме ерекше бір ой келді.
Мен көрген ақ шапанды қария маған ешқашан:
«Мен сені құтқардым», – деген жоқ.
Ол ештеңе сұрамады.
Ештеңе уәде етпеді.
Тек үнсіз бата берді.
Ал менің аман қалуымды ең алдымен Алланың қалауымен келген мейірім деп қабылдадым.
Сол себепті бұл оқиғаны айтқан сайын жүрегімде бір ғана сөз жаңғырады:
«Шипа да, өмір де, тағдыр да – бір Алланың қолында.»
Ал сол ауыр түннен кейін менің өмірімде тағы бір сағыныш оянды.
Бұл жолы жүрегімде бір ғана тілек бар еді.
Мен қыз балалы болуды армандадым...
Сол арманның қабыл болуына бастайтын жолдың да өз сыры бар екенін ол кезде әлі білмеген едім.
V тарау. Қыз бала туралы дұға
Адамның барлық тілегі бірдей болмайды.
Біреу байлық тілейді.
Біреу атақ тілейді.
Біреу денсаулық сұрайды.
Ал менің жүрегімде бір ғана арман үнсіз өсіп келе жатты.
Мен қыз балалы болуды қаладым.
Неліктен екенін өзім де дәл түсіндіре алмайтынмын.
Бәлкім, бұл – ана жүрегінің қалауы шығар.
Бәлкім, жүз жасаған әжемнің мейірімі мен ақ жаулығының жылуы менің жүрегімде мәңгі қалып қойғандықтан шығар.
Мен үйдің ішінде бүлдіршін қыздың сыңғырлаған күлкісін елестететінмін.
Өрілген бұрымын.
Маңдайынан иіскеп, ақ бантик тағып жатқанымды көз алдыма әкелетінмін.
Кейде осы ойдың өзі көзіме жас үйіретін.
Бірақ адам армандағанның бәрі бірден орындала бермейді.
Әр тілекке сабыр керек.
Әр дұғаға уақыт керек.
Әр үміттің өз мезгілі бар.
Мен де тағдырдың жазуына мойынсұнып, Алладан тілегімді үнсіз сұрай бердім.
Әжемнің сөзі тағы да есіме түсетін.
— Балам, Жаратқаннан сұраудан ешқашан жалықпа. Егер бермесе, оның да бір хикметі бар. Ал берсе, шүкіршілігіңді ұмытпа.
Сол сөз менің дұғама айналды.
Бір түні тағы да ерекше түс көрдім.
Бұл түс бұрынғылардан өзгеше еді.
Айналаны тағы да нұр көмкеріп тұр.
Сол баяғы ақ шапанды қария маған қарай баяу жақындады.
Жүзінде терең сабыр мен мейірім.
Көзқарасында сөзбен айтып жеткізу қиын жылылық бар.
Мен оның алдына үнсіз тұрдым.
Бұл жолы да ешқандай сөз айтылған жоқ.
Ол екі алақанын жайды.
Ұзақ үнсіз тұрды.
Сосын қазақтың үлкендері бата қайырғандай алақанын жүзіне баяу сипады.
Дәл сол мезетте менің жүрегімді ерекше қуаныш биледі.
Түс ішінде де көңілім босап, көзімнен жас аққандай болды.
Себебін өзім де түсінбедім.
Бірақ жүрегім әлдебір сүйінші хабарды сезгендей еді.
Таңертең оянғанда кеудемді түсініксіз тыныштық кернеді.
Күндегі мазасыз ойлар жоқ.
Қорқыныш жоқ.
Тек үміт.
Мен бұл түсті ешкімге айтпадым.
Жүрегімде сақтадым.
Өйткені кейбір қуаныш алдымен үнсіздікпен бірге келеді.
Көп ұзамай өмірімде күтпеген жаңалық болды.
Дәрігердің қуанышты хабарын естіген сәтте көзіме еріксіз жас келді.
Менің ана болу бақытым тағы бір рет есігімді қақты.
Жүрегімде бір ғана сөз қайталана берді.
«Шүкір...»
Айлар баяу өтті.
Әр күн сайын ішімдегі үміт те бірге өсіп отырды.
Қолымды құрсағыма қойып, іштегі сәбиіммен сөйлесетінмін.
Кейде оған әжем туралы әңгіме айтатынмын.
Кейде Бекет ата жайлы естіген естеліктерді іштей қайталайтынмын.
«Қызым болса екен...» деп іштей тағы да тілейтінмін.
Әр ана құрсағындағы сәбиін қорғаймын деп өмірдің өзін де ұмытып кетеді екен.
Мен де сол күйді бастан кештім.
Көптен күткен күн де жетті.
Сәбидің алғаш жылаған дауысы естілгенде, дүние тоқтап қалғандай болды.
Уақыт та, кеңістік те жоғалып кеткендей еді.
Дәрігердің:
— Қызыңыз дүниеге келді, – деген сөзін естігенде, көзімнен еріксіз жас ақты.
Бұл – қуаныштың жасы еді.
Шүкіршіліктің жасы еді.
Алланың шексіз мейірімін сезінген ананың көз жасы еді.
Қызымды алғаш құшағыма алғанымда, оның кішкентай алақаны менің саусағымнан ұстап алды.
Сол сәтте түсімдегі ақ шапанды қария көз алдыма келді.
Оның үнсіз жайған алақаны...
Бетін сипаған сәті...
Жүрегіме құйылған тыныштық...
Бәрі-бәрі бір сәтте қайта тірілгендей болды.
Мен іштей:
— Уа, Раббым, бергеніңе мың да бір шүкір! – деп сыбырладым.
Сол күннен бастап мен қызымды тек өз балам деп емес, маған берілген аманат деп қабылдадым.
Өйткені әрбір бала – Алланың сыйы.
Әрбір сәби – үміттің жалғасы.
Ал менің қызым – менің дұғаларымның, сабырымның және шүкіршілігімнің ең қымбат жауабы болды.
Сол түні мен тағы да әжемнің дауысын жүрегімнен естігендей болдым.
«Көрдің бе, балам... Жақсылықтың уақыты келеді. Тек сеніміңді жоғалтпа.»
Мен көзімді жұмдым.
Қызымды бауырыма қыстым.
Жүрегімде тек бір ғана сезім қалды.
Шексіз шүкіршілік.
Өйткені кейде адамға ең үлкен керемет – аспаннан түскен белгі емес.
Ең үлкен керемет – Алланың қалауымен дүниеге келген бір сәби.
VI тарау. Төбемнен түскен нұр
«Алла – көктер мен жердің нұры. Ол қалағанын Өз нұрына бастайды.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 24:35)
«Нұр көзге көрінбейді, бірақ жүрек оны сезеді.»
Адам өмірінде кейбір сәттер болады. Ол сәттерді қанша жыл өтсе де ұмыту мүмкін емес.
Кейбір адамдар бақытын байлықпен өлшейді.
Кейбір адамдар жетістігін атақпен бағалайды.
Ал мен үшін өмірдің ең үлкен сыйы – жүрекке тыныштық келген сәттер болды.
Сол тыныштықты мен алғаш рет түсімде сезіндім.
Бірақ оның мәнін бірден түсіне алмадым.
Бала кезімнен әжемнің айтқан әңгімелері жүрегімде сақталып келді.
Ол кісі Бекет ата туралы айтқанда әрдайым ерекше бір толқыныспен сөйлейтін.
– Балам, – дейтін әжем, – адам баласының жүрегі таза болса, Алланың мейірімін сезеді. Кейде адамға жолды сөз емес, жүрекке келген бір тыныштық көрсетеді.
Мен ол сөздерді тыңдап отырып, әжемнің өмірден көргені мен түйгені көп екенін сезетінмін.
Ол кісі маған тек әңгіме айтқан жоқ.
Ол маған сенімнің тілін үйретті.
Алғашқы аяннан кейін менің өмірге деген көзқарасым өзгерді.
Түсімде мойныма тағылған жарқыраған моншақ әлі де есімде.
Оның жылуы.
Оның жарығы.
Ақ шапанды ақсақалдың мейірімді жүзі.
Бәрі жүрегімде сақталып қалды.
Бірақ сол түстегі ең ерекше нәрсе – моншақтың өзі емес еді.
Ең ерекше сезім – жүрегіме келген тыныштық болатын.
Сол тыныштық мені қорқыныштан арылтты.
Маған үміт сыйлады.
Өмірдің әр күніне шүкіршілікпен қарауға үйретті.
Уақыт өте келе мен тағы бір ерекше сезімді бастан өткердім.
Сол бір түсімде аспаннан төбеме қарай ақ сәуле құйылғандай болды.
Ол сәуле кәдімгі жарыққа ұқсамады.
Ол көзімді емес, жүрегімді жарықтандырғандай еді.
Сол сәтте айналамдағы дүние өзгеріп кеткендей сезілді.
Дүниенің уайымы алыстап кеткендей.
Жанымды мазалаған сұрақтар тынышталғандай.
Мен сол нұрдың ішінде тұрып, өзімді жалғыз сезінбедім.
Керісінше, үлкен бір мейірімнің қоршауында тұрғандай болдым.
Сол сәтте ішкі түйсігімде бір ой пайда болды:
«Бұл – 362 әулиенің нұры».
Бұл сөзді біреу маған айтып тұрған жоқ.
Бұл – жүректің сезімі еді.
Маңғыстау жерін халықтың неге қасиетті санайтынын, неге ол өлкені 362 әулиенің мекені деп құрметтейтінін сол сәтте тереңірек түсінгендей болдым.
Өйткені қасиеттілік тек топырақта емес.
Қасиеттілік – адамның жүрегінде қалған ізде.
Жақсылық жасаған адамдардың артында қалған рухани мұрада.
Ұрпақтан ұрпаққа жеткен өнегеде.
Оянған кезде ұзақ уақыт үнсіз жаттым.
Түсімнің әрбір бөлшегін есіме түсірдім.
Бірақ ең бастысы – жанымдағы өзгерісті сездім.
Бұрынғыдай асығыс ойламайтын болдым.
Кейбір қиындықтарға сабырмен қарай бастадым.
Адамның сыртқы жағдайынан бұрын, ішкі дүниесі маңызды екенін түсіндім.
Өйткені кейде адамға өзгеріс сырттан емес, жүректен келеді.
Сол күннен кейін мен бір нәрсені анық ұқтым.
Әжемнің аманаты – жай ғана айтылған сөз емес екен.
Ол кісі менің жүрегіме бір жарық қалдырған екен.
Бекет ата туралы әңгімелері арқылы маған үміттің, сабырдың, дұғаның қадірін үйреткен екен.
Менің өмірімде болған әрбір ерекше жағдайды бір ғана нәрсемен байланыстырамын.
Ол – шүкіршілік.
Өйткені адам басына қиындық келгенде ғана емес, қуаныш келгенде де Алланы еске алуы керек.
Бүгінде сол түсті еске алсам, жүрегімде бір жылылық пайда болады.
Мен оны өмірімдегі үлкен бір белгі ретінде қабылдаймын.
Бірақ сол белгінің ең үлкен мағынасы – мені біреуге тәуелді ету емес.
Керісінше, мені сабырға, мейірімге, дұғаға және жақсы өмір сүруге жетелеуінде.
Өйткені нағыз нұр адамның сыртында емес.
Нағыз нұр – адамның жүрегінде.
Ал жүрекке түскен нұр адамды өмір бойы жетелейді.
Мен сол нұрлы түннен кейін тағдырымда әлі талай сынақ пен қуаныш күтіп тұрғанын білмедім.
Алда тағы бір үлкен сабақ бар еді.
Ол – сенімнің сынағы.
Адамның әлсіз сәтінде жүрегін қалай сақтайтынын көрсететін сынақ.
Сол сынақ мені өмірдің тағы бір терең сырын түсінуге алып келді...
VII тарау. Сенімнің сынағы
«Расында, Біз сендерді қорқынышпен, аштықпен, мал-мүлік пен жан және өнімнің азаюымен сынаймыз. Сабыр еткендерге сүйінші хабар бер.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 2:155)
«Сынақ – адамның жолын жабу үшін емес, жүрегіндегі күшті ояту үшін келеді.»
Адам өмірі бір қалыпты өзен секілді ағып жатпайды.
Бір күні аспан ашық болады.
Бір күні бұлт басады.
Бір күні жүрек қуанышқа толады.
Бір күні үнсіз ғана күресуге тура келеді.
Бірақ адамның шынайы болмысы дәл сондай қиын сәттерде көрінеді.
Мен де өмір жолымда талай белестен өттім. Бір кездері түсімде көрген нұр, ақ шапанды ақсақалдың батасы, жүрегіме келген тыныштық мені алдағы күндердің бәрі жеңіл болады деп ойлатқан жоқ.
Керісінше, мен бір нәрсені түсіндім:
Жүрекке келген нұр адамды сынақтан алып қашпайды.
Нұр адамға сынақтан өтуге күш береді.
Өмірдегі әрбір қиындықтың өз үні болады.
Бір қиындық адамды әлсіретеді.
Бір қиындық адамды өзгертеді.
Ал кейбір сынақтар адамға өзінің кім екенін танытады.
Мен сондай кезеңдерде әжемнің сөздерін қайта есіме алатынмын.
– Балам, – дейтін ол, – адам басына іс түскенде ғана өзінің сабырын таниды. Қиындықта иманыңды сақта. Жақсылықта шүкіршілігіңді сақта.
Бұл сөздер сол кездері мен үшін жай ақыл емес, өмірлік тірекке айналды.
Кейде адам сыртынан күліп жүргенімен, ішінде үлкен күрес жүреді.
Оны ешкім байқамауы мүмкін.
Ешкім оның түн ішінде ойға батып, үнсіз дұға жасағанын білмеуі мүмкін.
Бірақ адамның жүрегіндегі ауырлықты Алла біледі.
Мен де сондай сәттерді бастан өткердім.
Кейде:
«Неліктен дәл мен?» деген сұрақ та келді.
Кейде:
«Бұл сынақтың мәні неде?» деп ойландым.
Бірақ әр жолы өзімді қайта жинап, әжемнің аманатын есіме алдым.
«Үмітіңді үзбе.»
Осы екі ауыз сөз маған талай рет күш берді.
Бұрын мен дұғаны тек тілек орындалсын деп жасайтынмын.
Кейін түсіндім.
Дұға тек бір нәрсе сұрау емес екен.
Дұға – жүректі тыныштандыру.
Дұға – адамға күш беру.
Дұға – қиындықтың ішінде де жалғыз емес екенін сезіну.
Мен өмірдің әрбір сынағында осыны тереңірек түсіндім.
Бір күні өткен өміріме қарап отырып, бір ойға келдім.
Егер адам өмірінде ешқандай қиындық болмаса, ол шүкіршіліктің қадірін толық түсінбес еді.
Егер адам ешқашан әлсіздік сезінбесе, ол күштің не екенін білмес еді.
Егер адам жүрегі ауырмаса, ол мейірімнің қадірін сезбес еді.
Сынақтың да өз тәрбиесі бар екен.
Ол адамды сындырып тастау үшін емес, ішкі дүниесін тереңдету үшін келеді.
Мен өзім көрген аяндарды өмірімдегі ерекше рухани естелік деп қабылдадым.
Бірақ олардың ең үлкен мағынасы – мені жақсы адам болуға ұмтылдыруында еді.
Адам тек керемет іздеп өмір сүрмеуі керек.
Адам күнделікті өмірде де жақсылық жасауға, ата-анасын құрметтеуге, айналасына мейірімді болуға тырысуы керек.
Өйткені үлкен өзгеріс кейде үлкен оқиғалардан емес, адамның күн сайынғы кішкентай жақсы істерінен басталады.
Сол жылдары мен бір нәрсені анық түсіндім:
Сенім – қиындық жоқ деген сөз емес.
Сенім – қиындық келгенде жүректің құламай қалуы.
Сабыр – ештеңе сезбеу емес.
Сабыр – сезінсең де, үмітіңді жоғалтпау.
Шүкіршілік – бәрі мінсіз болғанда ғана айтылатын сөз емес.
Шүкіршілік – өмірдің әр сәтінен жақсылық таба білу.
Менің жолымда әжемнің аманаты, Бекет ата туралы естеліктер және жүрегімде қалған аяндар бір-бірімен сабақтасып келді.
Әрбір оқиға маған бір нәрсе үйретті.
Бірі – үмітті.
Бірі – сабырды.
Бірі – шүкіршілікті.
Ал енді алдымда тағы бір үлкен рухани сапар тұр еді.
Бұл сапар – қасиетті мекенге деген жүрек сағынышының жетелеуімен басталатын.
Бір күні мен Бекет ата жатқан киелі жерге бет бұруды ойладым.
Сол сапар менің өмірімдегі ең ерекше жолдардың біріне айналатынын ол кезде әлі білмедім...
VIII тарау. Бекет атаға бет алған бірінші сапар
«Жақсылық жасағандар үшін ең көркем сый бар.»
(Құранның мағыналық аудармасы)
«Кейбір сапарлар аяқпен емес, жүрекпен басталады.»
Адам өмірінде көп жол болады.
Бір жол – алыстағы мекенге апарады.
Бір жол – жаңа тағдырға бастайды.
Ал бір жол адамның өз жүрегіне жетелейді.
Мен үшін Бекет атаға қарай бет алған сапарым осындай жол болды.
Бұл сапарды мен тек бір жерге барып қайту деп қабылдамадым.
Бұл – бала күнімнен әжемнің әңгімесімен жүрегіме сіңген бір арманның жалғасы еді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің дауысы әлі күнге дейін құлағымда.
– Балам, қасиетті жерге барғанда тек аяғыңмен барма. Жүрегіңмен бар. Ниетің таза болсын. Адам барған жерінен емес, сол жерден алған өнегесінен өзгереді.
Әжемнің осы сөзі мен үшін жолға шығар алдындағы ең үлкен бата сияқты болды.
Мен оның қолынан ұстап, ақ батасын алған күндерді есіме алдым.
Сол кезде мен бір күні Бекет ата мекеніне жол тартамын деп ойлаған да жоқ шығармын.
Бірақ жүректе сақталған аманаттың өз уақыты болады екен.
Маңғыстау даласына жақындаған сайын көңілімде ерекше сезім пайда болды.
Кең дала.
Шексіз көкжиек.
Желмен тербелген үнсіз төбелер.
Алыстан мұнарланған жоталар.
Бұл өлкенің табиғатында бір ерекше сыр бардай көрінді.
Кейбір жерлер адамның көзін ғана емес, жанын да тоқтатады.
Сол сәтте мен әжемнің әңгімелерін қайта еске түсірдім.
Ол кісі осы даланы сөзбен суреттегенде, мен бала қиялыммен елестететінмін.
Ал енді сол мекеннің ауасын өзім жұтып келе жаттым.
Жол бойы көп ойландым.
Адам не іздеп қасиетті мекенге барады?
Біреу жүрегіне тыныштық іздейді.
Біреу өткеніне тағзым ету үшін барады.
Біреу дұға жасап, тілек тілейді.
Ал мен өзіммен бірге әжемнің аманатын алып келе жатқандай сезіндім.
Менің мақсатым тек бір жерді көру емес еді.
Менің мақсатым – жүрегімде сақталған құрметпен сол мекенге тағзым ету еді.
Бекет ата туралы естіген әңгімелер ойыма оралды.
Халық оны білімділігімен, имандылығымен, елге қызмет еткен қасиетімен құрметтейді.
Ол мешіт салып, бала оқытып, адамды жақсылыққа, білімге, ізгілікке шақырған тұлға ретінде ел жадында қалған.
Сондықтан Бекет ата есімі тек бір адамның аты емес.
Ол – ұрпақтан ұрпаққа жеткен рухани тәрбие мектебі.
Жол жалғасқан сайын жүрегімдегі толқу күшейе түсті.
Кейде адам көптен күткен сәтке жақындағанда, қуаныштан бұрын үнсіздік келеді.
Мен де үнсіз қалдым.
Іштей дұға еттім.
Әжемді еске алдым.
Оның ақ жаулығын.
Мейірімді көзқарасын.
«Балам, сеніміңді жоғалтпа» деген сөзін.
Сол сәтте мен өзімді жалғыз сезінбедім.
Өйткені адамның жанында кейде көзге көрінбейтін, бірақ жүрекке сезілетін рухани мұра бірге жүреді.
Қасиетті мекенге жақындаған сайын көңілім ерекше толқыды.
Мен айналаға қарап тұрып:
«Міне, әжемнің әңгімесінде айтылған жер...» – деп ойладым.
Бала кезімде ертегі сияқты тыңдаған дүниелер енді өмірімнің бір бөлшегіне айналып бара жатты.
Сол жерде тұрып мен бір нәрсені түсіндім.
Адамның ата-бабадан қалған рухани мұрасы – үлкен байлық.
Ол алтыннан да қымбат.
Өйткені алтын жоғалуы мүмкін.
Ал жүрекке сіңген аманат жоғалмайды.
Сол күні мен Бекет ата мекеніне келгенде, көп нәрсені сөзбен жеткізу қиын екенін сезіндім.
Кейбір жерлерде адам көп сөйлемейді.
Тек жүрегімен сезінеді.
Мен де үнсіз тұрып, дұға жасадым.
Әжемнің рухына бағыштап жақсы тілек тіледім.
Өміріме шүкіршілік еттім.
Басымнан өткен сынақтарға сабыр бергені үшін Аллаға алғыс айттым.
Сол сапардан кейін мен бұрынғыдан да анық түсіндім:
Әулиелі мекенге барудың ең үлкен мәні – бір ғажайып күту емес.
Ең үлкен мәні – адамның өз жүрегін тазартуы.
Жақсылыққа бет бұруы.
Шүкіршілігін арттыруы.
Өз өміріне басқа көзбен қарауы.
Мен Бекет атаға қарай жолға шыққанда бір мекенге бара жатырмын деп ойладым.
Ал қайтар жолда өзімнің ішкі дүниемнің өзгергенін сезіндім.
Бұл сапар маған әжемнің аманатын тағы бір рет еске салды.
Сенім – жүректе.
Дұға – тілде.
Ал шүкіршілік – өмірде болуы керек.
Сол күннен кейін менің жүрегімде тағы бір терең сезім қалды.
Мен түсіндім:
Бала кезімде әжем айтқан әңгімелер жай ғана өткеннің естелігі емес екен.
Олар менің өмір жолымның шамшырағы екен.
Ал сол шамның жарығы мені әлі де алға жетелеп келеді...
IX тарау. Бекет атаға он бір сапар
«Жүректер Алланы еске алумен тыныштық табады.»
(Құранның мағыналық аудармасы)
«Кейбір жолдар адамды мекенге емес, өз жүрегінің тереңіне алып барады.»
Бір сапар – бір естелік.
Ал он бір сапар – жүректің бір мекенмен байланысының тарихы.
Мен Бекет ата басына он бір рет бардым.
Әр барған сайын жол маған бұрынғыдан өзгеше көрінетін.
Бір қарағанда сол баяғы дала.
Сол баяғы жол.
Сол баяғы көкжиек.
Бірақ менің ішкі дүнием әр сапарда өзгеріп отыратын.
Өйткені кейбір жерлерге адам аяғымен ғана емес, жүрегімен барады.
Алғашқы сапарларымда жолға шығар алдында ерекше толқыныс болатын.
Кейде іштей:
«Бұл жолы мені не күтіп тұр екен?» – деп ойлайтынмын.
Кейде сапарға шығардың алдында түсімде немесе жүрегімде бір белгі сезілгендей болатын.
Қай уақытта шығамын?
Қандай жолмен жүремін?
Қандай жағдай болады?
Осындай ойлар мені ұзақ толғандыратын.
Мен әр сапарымда өзіме:
«Бұл жолдың да бір сыры бар шығар...» – деп отыратынмын.
Жол үстінде көп ойланатынмын.
Көліктің терезесінен далаға қарап отырып, балалық шағымдағы әжемнің әңгімелері есіме түсетін.
Оның Бекет ата туралы айтқан әрбір сөзі жүрегімде жаңғыратын.
Сол кезде мен бір нәрсені түсінетінмін:
Адам кейде бір жерге баруды өзі шешкендей көрінеді.
Бірақ кейбір сапарлар жүректің тереңіндегі сағыныштан басталады.
Әр барған сайын Бекет ата мекенінде үнсіз отырып, дұға жасайтынмын.
Өткен өмірімді ойлайтынмын.
Басымнан өткен сынақтарды еске алатынмын.
Маған берілген нығметтерге шүкір айтатынмын.
Мен ол жерден тек тілек тілеп қайтқым келмейтін.
Мен ең алдымен жүрегіме тыныштық іздейтінмін.
Он бірінші сапарым ерекше есте қалды.
Бұл жолы да жолға шығар алдында көңілімде ерекше бір сезім болды.
Бірақ оның қандай сезім екенін өзім де түсіндіре алмадым.
Жол бойы үнсіз отырдым.
Іштей дұға жасадым.
Жүрегімде бір толқу болды.
Бір белгі күткендей емес, тек бір тыныштық іздегендей күй кештім.
Қасиетті мекенде жүрген сәттердің бірінде күтпеген жағдай болды.
Кенет тамағыма бір нәрсе қадалғандай, ине кіргендей өткір сезім пайда болды.
Бір сәтке таңырқап қалдым.
Не болғанын түсінбедім.
Тынысым тарылғандай емес, бірақ тамағымның тұсында ерекше бір әсер сезілді.
Сол мезетте ішімнен бір дыбыс көтерілгендей болды.
Өзім де байқамай, еріксіз сыртқа сыңғырлаған үн шықты.
Бұл – өзім күтпеген, өзім таң қалған дауыс еді.
Сол сәтте айналаға қарап қалдым.
«Бұл не болды?» – деп өзім де аң-таң болдым.
Өйткені ол жай ғана дыбыс емес сияқты сезілді.
Жүректің тереңінен шыққан бір үн секілді еді.
Сол сәтте мен көп ойға баттым.
Адамның бойында кейде өзі түсіндіре алмайтын сезімдер болады.
Кейбір әсерді сөзбен жеткізу қиын.
Оны әркім өз жүрегімен қабылдайды.
Мен сол сәтті жүрегімде ерекше естелік ретінде сақтап қалдым.
Ол маған тағы бір нәрсені ұқтырды:
Адамның рухани әлемі – өте терең әлем.
Онда ақылмен түсіндірілмейтін, бірақ жүрекпен сезілетін сәттер болады.
Сол сапардан кейін жолға деген көзқарасым өзгерді.
Бұрын мен Бекет атаға бара жатқан жолды қашықтық деп қабылдайтынмын.
Кейін түсіндім.
Негізгі жол – сырттағы жол емес.
Негізгі жол – адамның өз жүрегіндегі жол.
Әрбір сапар мені сабырға үйретті.
Әрбір сапар мені шүкіршілікке жақындатты.
Әрбір сапар әжемнің аманатын қайта еске салды.
Бүгінде сол он бір сапарды ойласам, жүрегімде бір ғана сезім қалады.
Алғыс.
Өйткені кейбір мекендер адамға бір нәрсе береді.
Біріне – ой береді.
Біріне – тыныштық береді.
Біріне – өткенін еске салады.
Ал мен үшін Бекет ата мекені – әжемнің аманатымен жалғасқан рухани жолдың бір бөлігі болды.
Мен ол жерге әр барған сайын бір тілекпен бардым:
Жүрегім таза болсын.
Ниетім дұрыс болсын.
Өмірім шүкіршілікпен өтсін.
Ал қалғанын Алланың қалауына тапсырдым.
X тарау. 362 әулиенің нұры
«Алла – көктер мен жердің нұры. Алла қалағанын Өз нұрына бастайды.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 24:35)
«Нұр – көзге көрінетін жарық қана емес, жүрекке қонатын тыныштық.»
Маңғыстау даласына әр барған сайын мен бір нәрсені тереңірек сезінетінмін.
Бұл өлкенің қасиеті тек кеңдігінде емес еді.
Оның қасиеті – ғасырлар бойы осы топырақта өмір сүрген, елге жақсылық жасаған, имандылыққа үндеген адамдардың рухани ізінде еді.
Халық бұл жерді 362 әулиенің мекені деп құрметтейді.
Бұл атау мен үшін жай ғана сан емес.
Бұл – ұрпақтан ұрпаққа жеткен үлкен құрметтің белгісі.
Бұл – ата-бабаның жүрегінде сақталған рухани мұра.
Бала күнімде әжем осы туралы айтқанда, мен оның сөздерін таңғалып тыңдайтынмын.
– Балам, – дейтін ол, – қасиетті жердің қадірін біл. Бірақ ең үлкен қасиет – адамның жүрегіндегі тазалықта.
Әжем ешқашан әулиелерді адамнан жоғары қойып айтпайтын.
Керісінше, олардың өмір жолынан үлгі алуды, жақсы мінезді болуды, Алланы ұмытпауды үйрететін.
Сол тәрбиенің мәнін мен есейген сайын түсіндім.
Бекет ата мекеніне барған сайын жүрегімде ерекше бір тыныштық орнайтын.
Айналаға қарап тұрып, өткен ғасырлардың үнін естігендей болатынмын.
Бұл үн – сөзбен айтылатын үн емес.
Бұл – адамның ішкі дүниесіне әсер ететін үн.
Кең дала.
Желдің баяу лебі.
Тыныштыққа толы мекен.
Осылардың бәрі адамды ойға жетелейді.
Кейде мен:
«Неліктен адамдар ғасырлар бойы осы жерлерге келіп, жүрегіне медет іздейді?» – деп ойлайтынмын.
Жауабын бірден таппадым.
Кейін түсіндім.
Адам баласы әрқашан үміт іздейді.
Жаны қысылғанда сүйеніш іздейді.
Өмірдің мәнін түсінгісі келеді.
Ал қасиетті мекендер адамға ең алдымен өз жүрегіне қарауға мүмкіндік береді.
Менің Бекет атаға жасаған сапарларым да мені өзгертті.
Бұрын мен өмірдегі әрбір қиындықтың шешімін сырттан іздейтінмін.
Кейін адамның ең үлкен өзгерісі өз ішінен басталатынын түсіндім.
Жүрек тыныш болса – дүние де тыныш көрінеді.
Жүректе сенім болса – қиындықтың салмағы жеңілдейді.
Жүректе шүкіршілік болса – бар нәрсенің қадірі артады.
Сол сапарлардың бірінде мен ұзақ уақыт үнсіз отырдым.
Айналамдағы тыныштыққа құлақ түрдім.
Сол сәтте бала күнімдегі әжемнің даусы естілгендей болды.
– Балам, адамға ең керегі – жүректің жарығы.
Мен сол сөздің мәнін енді түсіндім.
Жүректің жарығы – мейірім.
Жүректің жарығы – сабыр.
Жүректің жарығы – кешірім.
Жүректің жарығы – шүкіршілік.
Мен көрген түстер, алған әсерлер, басымнан өткен оқиғалар мен үшін өмірлік естелік болып қалды.
Бірақ олардың барлығы маған бір ғана нәрсені үйретті:
Адам қандай жағдайға тап болса да, жүрегіндегі үмітті жоғалтпауы керек.
Өйткені үміт бар жерде өмір бар.
Дұға бар жерде сабыр бар.
Ал шүкіршілік бар жерде береке бар.
362 әулиенің нұры туралы ойласам, мен оны тек аспаннан түскен бір жарық деп елестетпеймін.
Мен оны адамдардың жүрегінде қалған ізгілік деп түсінемін.
Біреуге айтылған жақсы сөз.
Біреуге жасалған көмек.
Біреуге берілген бата.
Біреуге көрсетілген мейірім.
Міне, осындай жақсылықтар ғасырдан ғасырға жалғасып, халықтың жадында нұр болып сақталады.
Бүгінде мен өз өміріме көз жүгірткенде, бәрінің бір-бірімен байланысып жатқанын сеземін.
Әжемнің аманаты.
Бекет ата туралы әңгімелер.
Өмірімдегі қиындықтар.
Түсімдегі нұрлы сәттер.
Қасиетті мекенге жасаған сапарлар.
Бәрі мені бір ғана жолға жетелегендей.
Ол – жүректі тазарту жолы.
Мен үшін 362 әулиенің нұры – өткеннің ғана белгісі емес.
Ол – бүгінгі күнге де жеткен рухани сабақ.
Адамға жақсылық жасау.
Үлкенді құрметтеу.
Кішіні аялау.
Дұға мен шүкіршілікті ұмытпау.
Міне, менің түсінігімдегі шынайы нұр осы.
Сол нұрлы жол мені әлі де алға жетелейді.
Өйткені адам өмірінің ең үлкен байлығы – қолындағы дүние емес.
Ең үлкен байлығы – жүрегіндегі жарық.
Ал жүректе жарық болса, адам қандай жолдан өтсе де адаспайды.
XI тарау. Шүкіршілік
«Егер шүкір етсеңдер, нығметімді арттыра түсемін.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 14:7)
«Шүкіршілік – бақыттың есігін ашатын кілт.»
Адам өмірінің әр кезеңінде бір нәрсе анық сезіледі.
Бала кезде біз бақытты алыстан іздейміз.
Есейгенде оны дүниеден іздейміз.
Ал уақыт өте келе адамның ең үлкен бақыты – қолындағы бар нәрсенің қадірін білуде екенін түсінеміз.
Мен де өмір жолымда осы ақиқатты біртіндеп түсіндім.
Бұрын мен тілеген нәрселерім орындалса ғана қуаныш келеді деп ойлайтынмын.
Кейін түсіндім:
Кейде адамның ең үлкен байлығы – орындалған арман емес, сол арманның қадірін түсінетін жүрек.
Бүгін өткен өміріме көз жүгіртсем, алдымнан бір-бірімен жалғасқан жолдар көрінеді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің ақ батасы.
Бала кезімде тыңдаған Бекет ата туралы әңгімелер.
Жаным қысылған сәттердегі дұғаларым.
Түсімде көрген ақ шапанды қария.
Мойныма тағылған нұрлы моншақ.
Төбемнен түскендей болған ақ сәуле.
Өмір мен өлімнің арасындағы сынақ.
Қыз бала туралы жүректен шыққан тілек.
Бекет ата басына жасаған он бір сапарым.
Бәрі-бәрі мені бір ғана сезімге алып келді.
Ол – шүкіршілік.
Мен бір нәрсені түсіндім:
Адам тек қиындықтан өткенде ғана емес, қуанышқа жеткенде де сыналады.
Себебі қиындықта сабыр сақтау керек болса, жақсылықта шүкіршілік сақтау керек.
Берілген нығметке масаттанбай, оның қайдан келгенін ұмытпау – адамның ең үлкен тәрбиесі.
Қызымды қолыма алған күнді ешқашан ұмытпаймын.
Сол кішкентай сәбидің алақаны менің саусағымды қысып ұстаған сәтінде жүрегім ерекше толқыды.
Сол кезде мен өмірдегі ең үлкен сыйлардың бірі – аманат екенін сезіндім.
Бала – аманат.
Денсаулық – аманат.
Уақыт – аманат.
Жақын адамдар – аманат.
Ал сол аманаттардың қадірін білу – шүкіршіліктің белгісі.
Әжем өмір бойы маған бір нәрсені үйретті.
Ол – қандай жағдайда да жақсылықты көре білу.
Ол кісі қиындық көрсе де шағым айтпайтын.
Қуаныш келсе де шектен шықпайтын.
Әр нәрсенің артында бір хикмет бар деп сенетін.
Мен оның осы қасиетін кейін түсіндім.
Шүкіршілік – тек «шүкір» деген сөз емес.
Шүкіршілік – адамның өмірге деген көзқарасы.
Кейде адамдар үлкен бақытты күтумен жүріп, қасындағы кішкентай қуаныштарды байқамай қалады.
Таңның атқаны.
Жақын адамның амандығы.
Бала күлкісі.
Ана мейірімі.
Деніңнің саулығы.
Бұлардың бәрі – үлкен нығмет.
Тек оны көре білетін жүрек керек.
Бекет атаға барған сапарларымда да мен ең алдымен бір нәрсе сұрауды емес, алғыс айтуды үйрендім.
Өткен қиындықтарым үшін де алғыс айттым.
Себебі сол қиындықтар мені сабырға үйретті.
Көз жасым төгілген күндер үшін де алғыс айттым.
Себебі сол күндер дұғаның қадірін түсіндірді.
Қуаныштарым үшін де алғыс айттым.
Себебі олар өмірдің сый екенін көрсетті.
Адамның жүрегінде шүкіршілік болса, оның дүниеге көзқарасы өзгереді.
Ол бар нәрсені бағалай бастайды.
Адамдарға мейіріммен қарайды.
Өткеніне өкпемен емес, сабақпен қарайды.
Болашағына қорқынышпен емес, үмітпен қарайды.
Менің әжемнің аманаты бүгін де менің жүрегімде.
Ол аманат маған байлық қалдырған жоқ.
Бірақ одан да қымбат нәрсе қалдырды.
Сенім қалдырды.
Дұға қалдырды.
Сабыр қалдырды.
Шүкіршілік қалдырды.
Бүгінде мен бір нәрсеге анық көз жеткіздім.
Адам өміріндегі ең үлкен нұр – жүректің тыныштығы.
Ал жүректің тыныштығына апаратын жолдың бірі – шүкіршілік.
Өйткені шүкір еткен жүрек жоқты емес, барды көреді.
Қараңғылықты емес, жарықты іздейді.
Мұңды емес, үмітті таңдайды.
Бұл кітапты жазудағы мақсатым – өз басымнан өткен оқиғаларды ғана баяндау емес.
Менің мақсатым – әжемнің аманатын жеткізу.
Сенімнің адамға күш беретінін айту.
Қиындықта үміт жоғалтпау керектігін көрсету.
Жақсылықтың қадірін білуге шақыру.
Өмір жолына қайта қарасам, бір нәрсені түсінемін.
Әрбір адамның жүрегінде бір жарық болады.
Сол жарықты сақтау керек.
Оны мейіріммен, дұғамен, сабырмен, шүкіршілікпен күшейту керек.
Өйткені адамды биік ететін – қолындағы дүние емес.
Адамды биік ететін – жүрегіндегі иман мен алғыс.
Менің жолым әжемнің ақ батасынан басталды.
Сол жол Бекет ата туралы әңгімелермен жалғасты.
Сынақтардан өтіп, дұғамен бекіді.
Ал бүгін сол жолдың ең үлкен сабағы бір ауыз сөзге сыйып тұр:
Шүкіршілік.
Өйткені шүкіршілік бар жерде – береке бар.
Шүкіршілік бар жерде – тыныштық бар.
Шүкіршілік бар жерде – жүрекке қонған нұр бар.
Соңғы сөз. Әжемнің аманаты – жүректегі нұр
«Расында, қиындықпен бірге жеңілдік бар.»
(Құранның мағыналық аудармасы, 94:6)
«Аманат – қолда ұстайтын дүние емес, жүректе сақтайтын қасиет.»
Кейде адам өмір жолына қарап отырып, өткен күндердің барлығы бір-бірімен байланысып жатқанын сезеді.
Бір қарасаң – жай ғана болған оқиғалар сияқты.
Бір қарасаң – әрбір сәттің өз орны, өз мәні бар.
Менің өмірімдегі сондай ең үлкен із қалдырған дүние – әжемнің аманаты еді.
Жүз жасаған нағашы әжемнің әрбір сөзі менің жүрегімде сақталып қалды.
Ол кісі маған дүние-мүлік қалдырған жоқ.
Бірақ одан да қымбат мұра қалдырды.
Ол – сенім.
Ол – сабыр.
Ол – дұға.
Ол – шүкіршілік.
Әжемнің Бекет ата туралы айтқан әңгімелері бала кезімде жай ғана қызықты хикая болып көрінетін.
Ал жылдар өте келе сол әңгімелердің менің өмір жолымдағы үлкен бір шамшырақ болғанын түсіндім.
Адам кейде өмірдің мәнін бір күнде түсінбейді.
Оны жылдар үйретеді.
Қиындық үйретеді.
Қуаныш үйретеді.
Жоғалту мен табу үйретеді.
Мен де өз жолымда талай нәрсені түсіндім.
Өмір мен өлімнің арасындағы сәттерді бастан өткердім.
Дұғамен үміт күттім.
Жүрегімде бала күнгі сенімді сақтадым.
Алладан сұраған тілектерімнің қабыл болған сәттерін көрдім.
Түсімде көрген ақ шапанды қарияның бейнесі де менің жүрегімде мәңгі қалды.
Мойныма тағылған жарқыраған моншақ.
Алақан жайып берген батасы.
Төбемнен түскендей болған нұр.
Бұлардың бәрі мен үшін өмірімдегі ерекше естеліктер.
Бірақ сол оқиғалардың ең үлкен мағынасы – мені бір жақсылыққа жетелеуінде болды.
Олар маған:
«Жүрегіңді таза ұста.
Үмітіңді жоғалтпа.
Шүкіршілікті ұмытпа», – дегендей әсер қалдырды.
Бекет ата басына барған он бір сапарым да мен үшін жай жол жүру емес еді.
Әр сапарымда мен өзіммен бірге әжемнің аманатын алып бардым.
Әр барған сайын жүрегімдегі ауырлықты жеңілдетіп, ойымды жинақтап қайттым.
Киелі мекендер адамның жүрегіне бір тыныштық сыйлайды.
Ол тыныштық – адамның өзіне үңілуіне мүмкіндік береді.
Өткеніне қарауға.
Болашағына үмітпен қарауға.
Өз жүрегін тыңдауға.
Бүгінде мен бір нәрсені анық білемін:
Адамның өміріндегі ең үлкен байлық – оның жүрегінде қалған жақсы із.
Адамның артында қалатын ең қымбат мұрасы – біреуге берген мейірімі, айтқан жақсы сөзі, жасаған жақсылығы.
Сондықтан әжемнің аманаты мен үшін өте қымбат.
Өйткені ол аманат мені тек өткенге емес, болашаққа да жетелейді.
Мен бұл кітапты тек өз басымнан өткен оқиғаларды айту үшін жазған жоқпын.
Мен оны әжемнің дауысын жеткізу үшін жаздым.
Бала кезімде естіген сол жылы сөздерді қайта жаңғырту үшін жаздым.
Жүрегімде сақталған сенімді бөлісу үшін жаздым.
Егер осы кітапты оқыған бір адам қиындықта үміт тапса,
бір адам дұғаның қадірін түсінсе,
бір адам ата-анасын, үлкендерін құрметтеуге ұмтылса,
онда бұл аманаттың жалғасқаны.
Өмір маған бір үлкен сабақ берді.
Адам барлық сұрағанына бірден қол жеткізбеуі мүмкін.
Бірақ жүрегінде сенімі болса, әрбір сынақтан сабақ алады.
Әрбір қуаныштың қадірін біледі.
Әрбір таңды шүкіршілікпен қарсы алады.
Менің жолым әжемнің ақ батасынан басталды.
Ол жол Бекет ата туралы әңгімелермен жалғасты.
Сынақтар арқылы шыңдалды.
Дұғамен бекіді.
Шүкіршілікпен нұрланды.
Енді мен өткен өміріме қарағанда бір ғана нәрсені сеземін.
Әжемнің аманаты сырттан іздейтін бір керемет емес екен.
Ол – адамның өз жүрегіндегі жарық екен.
Сол жарықты өшірмей сақтау керек.
Оны мейіріммен көбейту керек.
Оны сабырмен қорғау керек.
Оны шүкіршілікпен күшейту керек.
Өйткені адамды алға жетелейтін – тек көргені емес.
Адамды алға жетелейтін – жүрегінде сақтаған нұры.
Ал менің жүрегімдегі ең қымбат нұр –
Әжемнің аманаты.
- Әбілда Аймақ
- Әбілда Аймақ
- Әбілда Аймақ
- Әбілда Аймақ
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі