Алаш аманаты

Алаш аманаты — бұл өткен ұрпақтың бүгінгі ұрпаққа қалдырған ең қасиетті өсиеті. Алаш аманаты — жай сөз емес, ол қан мен көз жаспен жазылған тарих. Алаш аманаты — қазақ ұлтының болашағы үшін күрескен зиялылардың арманы. Алаш аманаты XX ғасырдың басында дүниеге келді. Сол кезде қазақ халқы отаршылдық қысымда еді. Қазақ жері тартылып, тілі мен діні тапталып жатты. Сол қиын заманда Алаш зиялылары пайда болды. Олардың алдында Әлихан Бөкейханов тұрды. Оның қасында Ахмет Байтұрсынов болды. Міржақып Дулатов та солардың бірі еді. Мұстафа Шоқай, Халел Досмұхамедов, Жаһанша Досмұхамедовтар да алаштың арыстары болды. Олар "Алаш" деп ұрандады. "Алаш" сөзінің өзі "халық" деген мағына береді. "Мен Алаштың баласымын" деп әр қазақ мақтанды. Алаш зиялыларының басты мақсаты бір болды. Ол — қазақтың ұлт ретінде сақталуы. Екінші мақсаты — қазақтың өз мемлекетін құруы. Үшінші мақсаты — халықты білімді ету. 

Алаш қайраткерлері газет-журнал шығарды. "Қазақ" газеті солардың еңбегі. "Алаш" журналы халықты оятты. Олар "Оян, қазақ!" деп дауыстады. Олар мектеп ашуды ұсынды. Олар қазақ тілінде оқытуды талап етті. Олар қазақтың жер мәселесін көтерді. Олар дін бостандығын қорғады. Олар әйелдер теңдігін айтты. Олар сот пен басқарудың әділ болуын қалады. 

1917 жылғы төңкеріс Алашқа мүмкіндік берді. 1917 жылы 21-28 шілде Орынборда 1-жалпықазақ съезі өтті. Онда Алаш партиясы құрылды. 1917 жылы 5-13 желтоқсанда 2-жалпықазақ съезі өтті. Сол жерде Алаш автономиясы жарияланды. Алаш Орда үкіметі құрылды. Оның төрағасы Әлихан Бөкейханов болды. Бұл қазақтың тұңғыш ұлттық үкіметі еді. Алаш Орда өз әскерін құрды. Алаш жасақтары жерді қорғады. Алаш үкіметі дипломатия жүргізді. Олар Ресеймен, КСРО-мен, көрші мемлекеттермен сөйлесті. Алаш Орда қазақ мемлекеттігінің негізін қалады. 

Бірақ Алаштың жолы оңай болған жоқ. Азамат соғысы басталды. Алаш қайраткерлері екі оттың ортасында қалды. Бір жақта ақтар, бір жақта қызылдар болды. Алаш халқын аман сақтауды ойлады. Сондықтан 1919 жылы КСРО-мен келісімге келді. Бірақ уәде орындалмады. 1920 жылы Алаш Орда күштеп таратылды. Одан кейін сұмдық басталды. 1928-1938 жылдары Алаш зиялылары жаппай қуғындалды. Әлихан Бөкейханов атылды. Ахмет Байтұрсынов атылды. Міржақып Дулатов лагерьде өлді. Мұстафа Шоқай эмиграцияда қайтыс болды. Жүздеген мың қазақ зиялысы жойылды. Бұл — Алаш аманатына жасалған қиянат. 

Ал Алаш аманатының өзегі неде еді? Біріншісі — ұлттық бірлік. "Біріңді қазақ, біріңді дос көр" деген. Екіншісі — білім. "Сауатты болмай ұлт құрылмайды" деген. Үшіншісі — еңбек. "Жалқаулықты тастаңдар" деген. Төртіншісі — әділдік. "Заң барлығына бірдей болсын" деген. Бесіншісі — тәуелсіздік. "Өз тағдырымызды өзіміз шешеміз" деген. 

Алаш зиялылары болашақты көре білді. Олар 100 жылдан кейінгі Қазақстанды ойлады. Олар латын әліпбиіне көшуді ұсынды. Олар ғылым мен техниканы меңгеруді айтты. Олар қазақ мәдениетін дамытуды қолдады. Олар әлемдік өркениетпен тең болуды армандады. Олар "біз артта қалмауымыз керек" деп ескертті. 

Бүгін біз тәуелсіз елміз. Бұл — Алаштың арманының орындалуы. 1991 жылы Қазақстан тәуелсіздік алды. Бұл Алаш аманатының жалғасы. Бүгін біз қазақ тілінде сөйлеп отырмыз. Бұл Алаш зиялыларының еңбегі. Бүгін біз өз жерімізде қожамыз. Бұл Алаштың қаны. Бүгін біз мектеп, университет саламыз. Бұл Алаштың тілегі. 

Сондықтан Алаш аманаты әлі күшінде. Алаш аманаты — тілді сақтау. Баламызға ана тілін үйрету — аманат. Алаш аманаты — тарихты білу. Алаш қайраткерлерін ұмытпау — аманат. Алаш аманаты — бірлік. Ұлт болып ұйысу — аманат. Алаш аманаты — білім. Жақсы оқып, елге қызмет ету — аманат. Алаш аманаты — еңбек. Отанымызды көркейту — аманат. Алаш аманаты — патриотизм. Елді сүю — аманат. 

Біз Алаш аманатын ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуіміз керек. Мектепте Алаш тарихын оқытуымыз керек. Телеарнадан Алаш туралы айтуымыз керек. Кітап жазып, фильм түсіруіміз керек. Өйткені ұмытқан ұлттың болашағы жоқ. Алаш аманатын ұмытсақ, өз тамырымызды кесеміз. 

Қорытындылай келе, Алаш аманаты — бұл жауапкершілік. Бұл өткенге құрмет. Бұл бүгінге міндет. Бұл болашаққа сенім. Алаш қайраткерлері өз өмірін қиды. Біз олардың аманатын ақтауымыз керек. Әр қазақ "мен не істедім?" деп сұрауы керек. "Алашқа лайықты ұрпақ болдым ба?" деп ойлануы керек.