Шыңғыс Айтматов: толғанай, үзінді, Романнан үзінді туралы айтқаны

Кей ойлардан үзінді ​ ​ ​​ ​​ ​ ​ Соңғы кездері адамдар бір-бірлерін себепсіз жақсы көруді тоқтатқан секілді...! Сырт келбетің мен абыройың болмаса, екінші орынға кетесің. Жер бетінде әр 40 секунд сайын қайтыс болып жатқан адамдардың көбі, өздеріне қол салушылар...​ Оларға ешкім жақсы көретінін айтпаған. Қорлаған. Азаптаған. Мазақтаған. Жаман есімдермен атаған. Тым болмағанда сыртынан өсектеген! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Адамдар қазір той мен жиынға өсектен қорқып барады.​ Бірақ өсекке ілініп қайтады. Сонда бізге не жетпейді...?! Неге адамды сол қалпында қабылдай алмаймыз? Біз кімбіз...? ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ * ​ ​ ​ Адамға ұнауды ғана көздесең,​ ешқашан ұнамайсың, ​ ​ ​ ​ Аллаға ғана ұнауды көздесең,​ ешқашан қор болмайсың...! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ * ​ ​ ​ Сынақ​ - ең жақсы көретін нәрсең арқылы келеді! ​ ​ ​ (Егер әр қырық күн сайын тым болмаса ішің ауырмаса, онда ақыретің үшін қорқа бер): ​ ​ ​ Балажанда​ - бала жоқ, ​ ​ ​ Ұл қаласаң - қыз көп. ​ ​ ​ Бәрі болса - ауырасың. ​ ​ ​ Қиындыққа жолығасың. ​ ​ ​ Жақыныңды жоғалтасың, ​ ​ ​ Кейде ақшаңды тонатасың. ​ ​ ​ Уақытыңды ұрлатасың, ​ ​ ​ Қартаясың, қыр асасың! ​ ​ ​ Сынағы көп өмір​ - құт, ​ ​ ​ Сынақсыздың соңы​ - от. ​ ​ ​ Сынақ түбі​ - мереке, ​ ​ ​ Сабыр​ түбі​ - береке! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ * ​ ​ ​ Күллі күнәнің бастауы - нәпсіден! ​ ​ ​ Нәпсісін басқарған адам - хан! ​ ​ ​ Адамдар ғана бір-бірімен сыйыспайды, ​ ​ ​ Ал басқа мақұлықтар туысымен ұрыспайды! ​ ​ ​ Тәкаппар адам ешкімді менсінбей жүріп, өзі елеусіз қалады....! ​ ​ ​ ​ Бауырмал адам барлығын ойлап жүріп, жүректерде мәңгі қалады! ​ ​ ​ Ойға әркім жүйрік, ​ ​ ​ Одан да қыл тірлік! ​ ​ ​ Құр сөз пайда бермейді, ​ ​ ​ Иманың ғана жөндейді. ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Адамдардың кейбірі осы дүниеде абыройлы болса, кейбірі Аллаһ пен періштелердің алдында абыройлы! Екінші айтылған абыройлылық,​ мына дүниеде сезілмеуі мүмкін. Тіпті бір қарағанда адамдардың ең қоры секілді көрінеді.​ Керісінше ондай адамның жалған дүниенің алдамшы қызығына алдануға уақыты да, қызығушылығы да болмайды.​ Күні-түні Құран оқып,​ аят жаттап, садақа беріп,​ адамдармен көркем қарым-қатынас жасаушы мұсылман, түбінде жақсылықпен қауышары хақ! ​ ​ ​ ​ ​ Қайтыс болған адамдардың ештеңе айта алмай кететіндігі өте өкініші...! Егер олар соңғы сапарында не көріп тұрғанын айтқанда еді, көпшілікке ғафылдықтан құтылуға үлкен сабақ болар еді. 10.12.2020 ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Адамдарға ашуланатын кезде, олардың болашақ мəйіт екендіктері есіме түсіп, дереу сабыр етемін! ​ ​ ​ ​ ​ ​ Соңғы кездері не нəрсе жоғалса да, алғашқы соққының өзіне-ақ сабыр етуді үйрендік! Ал Аллаһ уəдесінде тұрып, бізге дүниемізді көп ұзатпай қайтарып беруде! Расында Ол нендей мейрімді, əрі əділетті! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Бұрындары адамдар дəл қазіргідей бай болмады! Бірақ пейілдері өте кең еді...! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Қазір адамдар зəулім сарайларда тұрады! Бірақ пейілдері өте тар! Екі-үш сағаттан артық ол сарайда саған орын жоқ! Орын табылған күнде, қызметшінің жанынан табыласың! ​ ​ ​ ​ ​ ​ Дүниедегі ең қиын нəрсе​ - пенделерге шындықты түсіндіру! Түсінсе де, қарсы шығушы топтың жағдайы не болар екен..?! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Соңғы кездері Жаратқанға көп жақындаған сайын, оның да маған жақындығын сезіне бастағандаймын! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Адамдар иманға келген сайын, жүректері жұмсарса неткен ғажап! Өкінішке орай Аллаһтың білімінен аз ғана əсерленген​ пенделердің жүректері тасқа айналып бара жатқанын көп байқап, көп ренжіп жүрмін! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Адамдар өз ісінің нағыз маманы болғанда ғана, оны сол мамандықтың иесі деп атау керек шығар! Əйтпесе біздің қоғам тек "үміткерлер" мен "əдіскерлер" алаңына айналып кетті! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Бақыт​ - өзіңе керек жандар мен сені керексінетін жандардың жанында қауіпсіз ғұмыр кешу! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Кішіпейілділік​ - не деген қат дүние! Оны іздеп табу соңғы кездері алтын іздегенмен бірдей болды! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Шындықты мойындамау​ - оның жоқ екендігін білдірмейді! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Пенде​ - көп! Адам​ - аз! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Ұл мен қыз - тек бақыт сыйламайды! Егер тəрбие бермесең, мына өмірде уайымға, ана өмірде қайғыға душар етеді! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Өмірдің мəні​ - адамның жаратылу мақсатында! Мақсатыңды білу​ - амандықта болу! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Жүрегіңді емдейтіндер емес, сөз арқылы тілдейтіндер​ көп! Жан-дүниеңе үңілетіндер емес, оған жиренішпен түкіретіндер көп! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Шалынып қалсаң шаттанатындар мен көтерілсең бас салатындар қандай көп...! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Бізге Алланың алдымен кедейлік жібергені қандай ғажап! Алдымен бай болсақ кім дос, кім қас айыра алмаған болар едік! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Тағдырымыз қандай болса да, барлығы үшін Жаратқанға мың алғыс! Бізге не керектігін одан артық кім біледі?! Біз тек жақсылыққа ұмтылудың себебін жасаймыз, Аллаһтан сұраймыз! Арғы жағы тек Оның ғана құзырында! ​ ​ ​ ​ ​ Көбіне​ ойланғанды ұнатамын!​ Жақсы​ ой​ - жақсылыққа бастайды!​ Біреу ренжітсе​ - оңай кешіре салуды үйреніп жүрмін! Шығармашыл адамдардың жан-дүниесі нәзік келетіндіктен,​ кейде сәл нәрседен​ жаның жарақат алып, орынсыз сындар ұзақ мерзімге есеңгіретіп жіберуі мүмкін! Бірақ....​ кешіргенді жақсы көремін....! ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ *​ ​ ​ ​ * ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ Менің бір таң қалатын нәрсем​ ​ - біздің жақтың адамдарының өте-мөте кішіпейіл келетіндігі...! (Алматы өңірінің адамдарын айтамын) Көшеде үлкен ата-әжелерге сәлем берсеңіз, сізден де төмен иіліп,​ сенен де ары жақын тартып тұратындығына ризамын!​ "Күнім", "жаным",​ "алтыным", "балапан", "ботам"- деп​ көбіне біз жақтың адамдары айтады екен! Тіпті келіндерімізге дейін "күнім"- деп​ отырады екенбіз! Өзге өңірлерден бұндай жылылықты көп байқай бермейсіз!​ Адамдардың жылы келбетінен басқа,​ ешнәрсе де маңызды емес екен бұл өмірде! 30.05.2018

Гүлмекен Қасенбай. Кей ойлардан үзінді

Ақырын жүріп, анық бас, Еңбегің кетпес далаға. Ұстаздық қылған жалықпас, Үйретуден балаға.

— Абай Құнанбайұлы

бала, еңбек

Күнәдан таза басым бар, Жиырма бірде жасым бар, Қасқалдақтай қаным бар, Бозторғайдай жаным бар. Алам десең, алыңдар. Қайрат деген атым бар, Қазақ деген затым бар, Еркек тоқты құрбандық. Атам десең атыңдар

— Қайрат Рысқұлбеков

еркек, Қазақ

Ұстаз болу — жүректің батырлығы, Ұстаз болу — сезімнің ақылдығы Ұстаз болу — мінездің күн шуағы Ұстаз болу — адамның асылдығы.

— Ғафу Қайырбеков

ұстаз, мұғалім

Тіл қаруы – сөз, сөз қаруы – ой. Ақылды ой, алғыр сөз – адамның ең жоғары қасиеті.

— Ғабиден Мұстафин

тіл, сөз

Ана тілің – арың бұл, Ұятың боп тұр бетте. Өзге тілдің бәрін біл, Өз тіліңді құрметте!..

— Қадыр Мырза Әли

ана тіл, тіл

Алтын ұяң – Отан қымбат, Құт-берекең атаң қымбат. Аймалайтын анаң қымбат. Мейірімді апаң қымбат. Асқар тауың әкең қымбат. Туып-өскен елің қымбат. Ұят пенен ар қымбат, Өзің сүйген жар қымбат.

— Қазыбек Келдібекұлы

отан, ұят

Қоғалы көлдер, қом сулар — қойысқа қонған өкінбес, Арыстандай екі бұтын алшайтып арғымақ мінген өкінбес.

— Доспамбет Жырау

өкіну