Эссе және өлең-жыр байқауы

Абай Құнанбайұлы

Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы (1845-1904) — ақын, ағартушы, жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, композитор, аудармашы, саяси қайраткер, либералды білімді исламға таяна отырып, орыс және еуропа мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор. Абай ақындық шығармаларында қазақ халқының әлеуметтік, қоғамдық, моральдық мәселелерін арқау еткен.

Ұлы ақын, композитор, саясаткер, ағартушы, қазақтың реалистік жаңа жазба әдебиетінің негізін қалаушы.
Ақынның арғы тегі Орта жүз Тобықты Арғын ішіндегі Олжай батырдан басталады. Олжайдан Айдос, Қайдос, Жігітек есімді 3 ұрпақ тарайды. Бұлардың әрқайсысы кейін бір-бір рулы ел болып кеткен. Айдостың Айпара деген әйелінен: Ыргызбай, Көтыбақ, Топай.
Ана айтқанындай, шынында, бұлардың ішінде Ыргызбай ортасынан оза шауып, ел басқарған. Ыргызбайдан Үркер, Мырзатай, Жортар, Өскенбай тарайды. Өскенбай шаруаға жайлы, билікке әділ кісі болғандықтан, "Ісің адал болса Өскенбайға бар,арам болса Ералыға бар” деген мәтел сөз қалған.Өскенбайдың әйелі Зердеден Құнанбай туады.
Бірақ бұл оқуын әрі жалғастыра алмай, небәрі 3 жылдан соң оның мұсылманша да, орысша да оқуы аяқталады. Абайдың басқа балалардан алымдылығын аңғарған Құнанбай оны елге шақырып алып, өз жанына ертіп, әкімшілдік-билік жұмыстарына араластырмақ болады. Сөйтіп 13 жастағы Абай ел ісіне араласады.


Туындылары Өлеңдері Нақыл сөздері

Уайымсыз салғырттық деген нәрсе бар, ол Алланың, халықтың, дәулеттiң, ғибраттың, ақылдың, ардың дұшпаны, бiрi бар жерде бiрi болмайды.

Ілмектер: уайым, салғырт, халық, дәулет, ғибрат, ақыл, ар, дұшпан, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Егерде мал керек болса — қолөнер үйренбек керек. Мал жұтайды, өнер жұтамайды. Алдау қоспай адал еңбегiн сатқан қолөнерлi — қазақтың әулиесi сол.

Ілмектер: мал, қолөнер, өнер, нақыл, афоризм, қанатты сөздер, алдау, адал, қазақ Абай Құнанбайұлы

Ненiң қызығын көп iздесең, соның азабын бiр тартарсың.

Ілмектер: қызық, азап, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Қайғы келсе, қарсы тұр, құлай берме,
Қызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме.
Жүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,
Сонан тапқан-шын асыл, тастай көрме

Ілмектер: Өмір Абай Құнанбайұлы

Арсыз болмай атақ жоқ,
Алдамшы болмай бақ қайда.

Ілмектер: ар, атақ, бақ, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Әркiмдi заман сүйремек,
Заманды қай жан билемек?
Заманды жаман күйлемек,
Замана оны илемек.

Ілмектер: заман, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Терiн сатпай, телмiрiп көзiн сатып,
Теп-тегiс жұрттың бәрi болды аларман.

Ілмектер: тер, көз, сату, еңбек, аларман, жұрт, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Мен көрдiм дүние деген иттiң көтiн,
Жеп жүр ғой бiреуiнiң бiреуi етiн.
Ойлы адамға қызық жоқ бұл жалғанда
Көбiнiң сырты - бүтiн, iшi - түтiн.

Ілмектер: дүние, ой, адам Абай Құнанбайұлы

Ұстаздық еткен жалықпас, үйретуден балаға.

Ілмектер: ұстаз, бала, нақыл, афоризм Абай Құнанбайұлы

Жүрегімнің түбіне терең бойла.

Ілмектер: жүрек, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Сағаттың шықылдағы емес ермек, һәмиша өмір өтпек — ол білдірмек.

Ілмектер: нақыл, сағат, өмір, қанатты сөздер, афоризм Абай Құнанбайұлы

Өткен өмір қу соқпақ,
Қыдырады талайды.

Ілмектер: өмір, нақыл, афоризм, қанатты сөздер Абай Құнанбайұлы

Көкірегі - сезімді, көңілі - ойлыға бәрі анық.

Ілмектер: көңіл, нақыл, афоризм Абай Құнанбайұлы

Ғылым таппай мақтанба,
Орын таппай баптанба.

Ілмектер: ғылым, мақтаншақтық, нақыл, афоризм Абай Құнанбайұлы

Жарқ етпес қара көңлім не қылса да,
Аспанда ай менен күн шағылса да.
Дүниеде маған сендей жар жоқ сірә,
Саған жар менен артық табылса да.

Ілмектер: Абай Құнанбайұлы, адам, нақыл Абай Құнанбайұлы

Өлең - сөздің патшасы, сөз сарасы.

Ілмектер: өлең, нақыл, афоризм Абай Құнанбайұлы

Өзгеге көңілім тоярсың,
Өлеңді қайтіп қоярсың.

Ілмектер: өлең, көңіл Абай Құнанбайұлы

Ғылым - Алланың бір сипаты.

Ілмектер: ғылым Абай Құнанбайұлы

Жігіттер, ойын арзан, күлкі қымбат,
Екі түрлі нәрсе ғой сыр мен сымбат.

Ілмектер: ойын, күлкі, сыр, сымбат Абай Құнанбайұлы

Жастықтан бір күлгенің, мың қаралық.

Ілмектер: жастық шақ, күлкі Абай Құнанбайұлы

Қарап көріңіз

Жүктелуде...