Ұйқының құрбанына айналып жүрміз бе?

    Біз көбіне жатын бөлменің маңызын жете бағалай бермейміз. Мұны күнделікті әдетімізден-ақ байқауға болады: кейде жатын бөлмеде жұмыс істейміз, теледидар көреміз, тіпті тамақтанып та аламыз. Соның салдарынан ми бұл кеңістікті тынығатын орын емес, белсенділік аймағы ретінде қабылдай бастайды. Нәтижесінде түнде ой көбейіп, ұйықтау қиындайды, не адам жиі оянып кетеді. Ұйқы сапасының төмендеуі — бүгінгі қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі. Әсіресе жасөспірімдер мен жастар арасында ұйқы тәртібінің бұзылуы жиі кездеседі. Бұл — күн тәртібінің тұрақсыздығы, телефонға ұзақ үңілу, күйзеліс пен демалыс режимінің сақталмауымен тығыз байланысты. Ұйқының құрбаны болмас үшін, біз көбіне елеусіз көрінетін ұсақ дүниелерге назар аударуымыз қажет. Шын мәнінде, сапалы ұйқы көбіне дәл осы қарапайым әдеттерден басталады.

Жатын бөлме қандай болуы керек?

Жатын бөлме — тек ұйықтайтын орын болуы тиіс. Сондықтан оның атмосферасы миға тынығуға белгі беруі керек. Сол үшін:

    •    бөлме қараңғы болғаны жөн;

    •    бөлме іші тыныш әрі салқын болуы қажет;

    •    ұйықтар алдында бөлмені желдетіп алу пайдалы;

    •    жатын бөлмеде телефон, ноутбук, теледидар секілді гаджеттердің болмағаны дұрыс;

    •    бұл кеңістікті жұмыс істеуге немесе ұзақ уақыт отыруға арналған орынға айналдырмаған жөн.

Кей адамдар жатын бөлмеде кітап оқуды да пайдалы әдет деп санайды. Алайда ұйқысы онсыз да жеңіл немесе мазасыз адам үшін төсекте ұзақ оқу миға қосымша сергектік беруі мүмкін. Сондықтан төсек — ең алдымен демалыс пен ұйқы орны болып қалуы керек.

Ұйқы фазалары неліктен маңызды?

Ұйқы — жай ғана көзді жұму емес. Ол бірнеше кезеңнен тұратын күрделі биологиялық процесс. Ғылыми тұрғыдан ұйқы мен ұйқыға өту күйі бірнеше фазамен сипатталады.

1. Ояу кезең

Бұл — адамның санасы толық немесе жартылай белсенді болып, сыртқы ортаға жауап бере алатын ұйқылы-ояу күйі.

Бұл кезеңде:

    •    ми белсенділігі жоғары болады;

    •    электроэнцефалографияда (ЭЭГ) альфа және бета толқындары байқалады;

    •    адам ойланады, сөйлейді, қозғалады және сыртқы тітіркендіргіштерге жауап береді.

2. Жеңіл ұйқы

Бұл — ұйқының бастапқы кезеңі. Адам осы сәтте жаңа ғана ұйқыға кете бастайды, сондықтан оны ояту оңай болады.

Бұл кезеңде:

    •    ми белсенділігі баяулай бастайды;

    •    жүрек соғу жиілігі төмендейді;

    •    бұлшықеттер босаңсиды;

    •    кейде адам құлап бара жатқандай сезімді бастан кешіруі мүмкін.

3. Терең ұйқы

Бұл — ағзаның қалпына келуі үшін ең маңызды кезеңдердің бірі.

Бұл кезеңде:

    •    ми дельта толқындарын шығарады;

    •    адамды ояту қиын болады;

    •    дене жасушалары қалпына келеді;

    •    өсу гормоны бөлінеді;

    •    иммундық жүйе күшейеді.

4. Көздің жылдам қозғалысы кезеңі (REM)

Бұл кезең адамның психикалық және эмоциялық саулығы үшін аса маңызды.

Бұл кезде:

    •    көз алмасы қабақ астында жылдам қозғалады;

    •    ми белсенділігі ояу күйге ұқсас болады;

    •    адамдардың көпшілігі түс көреді;

    •    бұлшықеттер уақытша қимылсыз күйге өтеді.

Ұйқы — ертеңгі күніңнің сапасы

Ұйқының біз біле бермейтін қыры өте көп. Бірақ бір нәрсе анық: түнің қалай өтсе, күнің де солай қалыптасады. Егер адам түнде жайлы ортада, сапалы ұйықтаса, таңертең сергек оянады, ойы жинақы болады, көңіл күйі тұрақтанады.

Сапалы ұйқы:

    •    жұмыс не оқу тиімділігін арттырады;

    •    дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі;

    •    зейінді күшейтеді;

    •    жаңа ақпаратты жеңіл қабылдауға және есте сақтауға ықпал етеді.

Сондықтан ұйқыны босқа кететін уақыт емес, денсаулық пен өнімділіктің негізі деп қабылдау қажет. Ұйқыға немқұрайлы қарау — өз күніңе, өз қуатыңа және өз денсаулығыңа немқұрайлы қараумен тең.

«Journiverse» білім беру орталығының оқушысы: Нағашыбаева Арайлым 

---