Ғалым, ұстаз, ұйымдастырушы: Манаш Қозыбаев тұлғасының үш қыры

әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің 

Тарих факультетінің докторанты 

Нұратай Айгуль Асхатқызы

Қазақстан тарих ғылымының дамуына айрықша үлес қосқан тұлғалардың бірі - Манаш Қозыбаев. Оның ғылыми және қоғамдық қызметі XX ғасырдың екінші жартысындағы ұлттық тарихнаманың қалыптасуымен тығыз байланысты. Қозыбаев тек зерттеуші ғана емес, сонымен қатар ғылыми мектеп қалыптастырған ұстаз және ірі ғылыми жобаларды ұйымдастырған қайраткер ретінде де танылды. Сондықтан оның тұлғасын түсіну үшін үш негізгі қырды қатар қарастыру маңызды: ғалым, ұстаз және ұйымдастырушы.

Манаш Қозыбаев ең алдымен кәсіби тарихшы ретінде танылды. Оның ғылыми еңбектері Қазақстанның жаңа және қазіргі заман тарихына, ұлттық қозғалыстарға, саяси және әлеуметтік процестерге арналды. Ғалым кеңестік кезеңдегі тарихнаманың шектеулерін жақсы түсінді және тарихи процестерді кеңірек, көпқырлы тұрғыдан қарастыруға ұмтылды. Ол қазақ қоғамының тарихи дамуын әлеуметтік, саяси және мәдени факторлардың өзара ықпалы арқылы түсіндіруге тырысты. Қозыбаевтың еңбектерінде Қазақстан тарихының күрделі кезеңдері, соның ішінде XX ғасырдағы қоғамдық өзгерістер, ұлттық қозғалыстар және мемлекет пен қоғам арасындағы қатынастар кеңінен зерттелді. Осы бағыттағы зерттеулер ұлттық тарихнаманың ғылыми деңгейін көтеруге ықпал етті.

Ғалымның қызметіндегі екінші маңызды қыр – ұстаздық қызмет. Манаш Қозыбаев көптеген жылдар бойы университеттерде дәріс оқып, жас зерттеушілерді тәрбиелеуге ерекше көңіл бөлді. Оның дәрістері тек фактілерді баяндаумен шектелмей, тарихи ойлау мәдениетін қалыптастыруға бағытталды. Студенттер мен жас ғалымдарға тарихи деректерді сыни тұрғыдан талдау, түрлі дереккөздерді салыстыру және ғылыми пікірталас жүргізу мәдениетін үйретті. Қозыбаевтың шәкірттері кейін Қазақстан тарих ғылымының түрлі салаларында еңбек етіп, ұлттық тарихнаманың дамуына өз үлестерін қосты. Осы тұрғыдан алғанда, оның ұстаздық қызметі жеке ғылыми еңбектерінен кем түспейтін маңызды мұра болып саналады.

Манаш Қозыбаев тұлғасының үшінші қыры - ұйымдастырушылық қызметі. Ол Қазақстандағы ғылыми институттар мен зерттеу орталықтарының жұмысына белсенді қатысып, ірі ғылыми жобалардың жүзеге асуына ықпал етті. Ғалым тарихи зерттеулердің институционалдық негізін күшейтуге, ғылыми ұжымдардың жұмысын үйлестіруге және ұлттық тарихты зерттеудің жаңа бағыттарын дамытуға ерекше назар аударды. Сонымен қатар ол ғылыми басылымдардың дамуына, архивтік деректерді зерттеу ісінің кеңеюіне және тарихи білімнің қоғамдағы беделін арттыруға күш салды.

Манаш Қозыбаевтың тұлғасы осы үш бағыттың өзара байланысы арқылы толық ашылады. Ғалым ретінде ол тарихи зерттеулердің жаңа деңгейін қалыптастырды, ұстаз ретінде жас тарихшылар буынын тәрбиеледі, ал ұйымдастырушы ретінде Қазақстандағы тарих ғылымының институционалдық дамуына ықпал етті. Сондықтан оның ғылыми мұрасы мен қоғамдық қызметі Қазақстан тарихнамасының маңызды кезеңдерінің бірі ретінде қарастырылады.

Манаш Қозыбаевтың 95 жылдық мерейтойы оның ғылыми мұрасын қайта зерделеуге, сондай-ақ қазіргі тарих ғылымының дамуындағы сабақтастықты бағалауға мүмкіндік береді. Оның еңбектері мен идеялары бүгінгі зерттеушілер үшін де маңызды бағдар болып қала береді.

---

---