Шәкәрім Құдайбердіұлы — нақыл сөздері, ойлары және өмірбаяны
Шәкәрім Құдайбердіұлы нақыл сөздері, ой-толғамдары және автор туралы қысқаша мәлімет осы бетте берілген.
Бұл бетте автордың дәйексөздері, өмірбаяны және басқа бөлімдеріне апаратын ішкі сілтемелер бір жерде жинақталған.
Автор туралы
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858-1931) – ақын, жазушы, тарихшы, композитор. Абаймен замандас әрі інісі, әрі ол негізін салған реалистік әдебиет дәстүрлерін алға апарушы ізбасары. Өзі өмір сүрген ортаның қоғамдық-саяси және әлеуметтік сыр-сипаттарын керебілуде, қоғам мен адам табиғатындағы кемшіліктерді зерделеуде, туған халқына түзу жол көрсетуде Құдайбердіұлы Абай бағытын ұстанды. Шәкәрімнің әкесі Құдайберді Құнанбайдың Күңке деген бәйбішесінен туған, яғни Абайдың туған ағасы. Шәкәрім бес жасында ауыл молдасына оқуға беріледі де онда жеті жасына дейін оқиды.
Жеті жасында өкеден жетім қалған ол бұдан былайғы кезде Абайдың тікелей тәрбиесінде болады. Өскен ортасының аса бай дәстүрлері мен Абай ағасының төрбиесі табиғатынан зерек Шәкәрімнің жетімдік көрмей өсуіне ғана емес, оның таланты ақын, парасатты ой иесі болуына да зор ықпал жасады. Шәкәрімнің өзі кейінірек былай деп жазады: «Әкеміздің бір шешесінен туған Ибраһим мырза, қазақ ішінде Абай деп атайды, сол кісі мұсылманша Һәм орысша ғылымға жүйрік Һәм алланың берген ақылы да бүл қазақтан белек дана кісі еді, ержеткен соң сол кісіден тағлым алып, әр түрлі кітаптарыноқып, насихатынтыңдап, азғанағылымның сәулесін сездім». Кезінде арнайы оқу орындарында оқып білім алмаса да, ез бетінше ізденіп және Абай ағасының жетекшілігімен жан сарайын байытқан Құдайбердіұлы заманында қазақ арасындағы аса білімдар адамдардың бірі болды. Араб, парсы, түрік, орыс тілдерін жетік білді. Ол адамдар өмірін жақсартуға тырысқан ғалымдарды мысалға келтіреді. Олардың кейбіреулері адам өмірі жаратқан иесін танумен түзеледі десе, кейбіреулері үкімет жойылса, әркім өз бетімен өмір сүрсе түзеледі деді. Ал, біреулер оку-біліммен, халықты ағартумен адам өмірі түзеледі деді. Біреулері бай, кедейді теңеумен түзеледі десе, біреулері тәрбиемен түзеуге болады деді. Өмірдің өзі — тіршілік таласы. Сондықтан адам өмірін жаратылыстың өзі солай жаратқан, бірін-бірі жеп, талап, таласып өмір сүрмек дегендер де болған. Шәкәрімнің өзі бұл идеялардың ешқайсысы адам жаратылысын өзгерте алмайтынына сенімді болды.
Автордың бөлімдері
Жарияланған материалдар
Ең зиянды адам - мінезі тайғақ, екі сөйлейтін адам. Мейірім, ынсап, ақ пейіл, адал еңбек - осы төртеуі кімнің бойында болса - сол шын адам болады.
Ілмектер: зиян, мінез, мінез-құлық, ынсап, мейірім, еңбек, пейіл Шәкәрім Құдайбердіұлы
Мейірім, ынсап, әділет, адал еңбек, таза жүрек, тату дос - өмірінде өкіндірмес қасиеттер осылар.
Ілмектер: Мейірім, ынсап, әділет, адал, еңбек, жүрек, татулық, дос өмір, қасиет Шәкәрім Құдайбердіұлы
Атағы шыққан жақсыға,
Ілмектер: атақ, ақыл Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ақылды байлап қылма құл.
ЬІзақордың іші тар.
Ілмектер: ыза, ызақорлық, мінез-құлық Шәкәрім Құдайбердіұлы
Көңілі жұмсақ адамның күрмеуін тағдыр шешеді.
Ілмектер: мінез, мінез-құлық, жұмсақ, тағдыр Шәкәрім Құдайбердіұлы
Жұртым-ау, құдайыңды ойлаймысың?!
Ілмектер: дін, иман Шәкәрім Құдайбердіұлы
Дін тазасын ой табар.
Ілмектер: дін, ой Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сабыр деген - әр іске шыдамдылық,
Ілмектер: сабыр, шыдамдылық, адамгершілік Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қатты керек адамға бұл бір қылық.
Қолы жетпей талмай талап ізденеді,
Осыдан кеп шығады адамшылық.
Мен де соққы жедім деп сұм дүниеден,
Ілмектер: өсиет, тәлім, дүние, бейнет, қайғы Шәкәрім Құдайбердіұлы
Көп жазым ем - оныма өкіндім мен.
Ойласам: көрген бейнет, тартқан қайғы,
Болыпты не біреуден, не өзімнен.
Ашумен қылған іс - іс болып жаратпайды. Бойды ашуға билетпе.
Ілмектер: ашу, іс, мінез-құлық, мінез Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сенімсіз - иман жоқ.
Ілмектер: дін, иман, сенім Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ындыны таза - иманды.
Ілмектер: иман, дін Шәкәрім Құдайбердіұлы
Заманды жаралыс билейді.
Ілмектер: заман Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ұшқаны білінбейтін ұшқыр заман.
Ілмектер: заман Шәкәрім Құдайбердіұлы
Адамның ең асылы - қиянатсыз, ақ пейіл адам.
Ілмектер: адам, қиянат, пейіл, мінез-құлық, мінез Шәкәрім Құдайбердіұлы
Мына заман қай заман,
Ілмектер: заман, қоғам, өсек, араздық Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қаскүнемге жай заман.
Араздық пен өсекке,
Өлшеуі жоқ бай заман.
Арлы, ақылды адам қиянат, зорлық жасамайды, өзімшілдік пен мақтанды сүймейді.
Ілмектер: адамгершілік, ар, ақыл, адам, қиянат, мақтан, өзімшілдік Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ызақор - қабаған төбет тәрізді.
Ілмектер: мінез, мінез-құлық, ызақор, ызақорлық Шәкәрім Құдайбердіұлы
Әркім өзінің еккенін орады.
Ілмектер: еңбек Шәкәрім Құдайбердіұлы
Адал еңбек еткен ел-жұрттың - көңілі шат.
Ілмектер: еңбек Шәкәрім Құдайбердіұлы
Қиянат қылма адамға - таза еңбек істе заманға.
Ілмектер: қиянат, еңбек Шәкәрім Құдайбердіұлы
Құмарың - бір, ісің - көп болсын.
Ілмектер: құмар, еңбек, іс Шәкәрім Құдайбердіұлы
Адам үшін еңбек ет.
Ілмектер: адам, еңбек Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өзімшілдің іші - тар, ойы - шартық.
Ілмектер: өзімшілдік Шәкәрім Құдайбердіұлы
Сөзіңді түзе - әдетіңе айналады,
Ілмектер: сөз, әдет, мінез, тағдыр Шәкәрім Құдайбердіұлы
Әдетің - мінезіңе айналады.
Мінезің - сенің тағдырың.
Талаптан да білім мен өнер үйрен,
Ілмектер: талап, білім, өнер, ақыл Шәкәрім Құдайбердіұлы
Білімсіз, өнерсіз болады ақыл тұл.
Жігіттер күн болды ойланарлық...
Ілмектер: ақыл, білім, жігіт Шәкәрім Құдайбердіұлы
Асыл сол ақыл, білім бойда барлық.
Адамдар мал-мақтан үшін соғысып, өзі жек көретін өлімге жанын тапсырады
Ілмектер: адам, мал, мақтан, соғыс, өлім Шәкәрім Құдайбердіұлы
Ынсап, рақым, ар, ұят табылмаса,
Ілмектер: Ынсап, рақым, ар, ұят Шәкәрім Құдайбердіұлы
Өлген артық дүниені былғағаннан.
Мен тарыдай жақсылық қылсам, таудай зұлымдығымды жасырғалы қылам. Сөйтіп жүріп, адам атануға ұялмаймын.
Ілмектер: адам, жақсылық Шәкәрім Құдайбердіұлы
- Стив Джобс
- Леонардо да Винчи
- Нарша Булгакбаев
- Азамат Төре
Барлық авторлар
Ілмек бойынша іздеу
Мақал-мәтелдер
Қазақша есімдердің тізімі