Шәкәрім Құдайбердіұлы: заман, қоғам, өсек, араздық туралы айтқаны

Уақытты тоқтатар шамаң бар ма? Бәрі өтеді: дәуірлер, замандар да. Менің жаным ашиды мына өмірді, Өтпейтіндей көретін адамдарға!

— Мұқағали Мақатаев

уақыт, адам

Үлкен-кіші адамнан иба кетті, Қыз-бозбала жастардан әдеп кетті, Мінез-құлық бұзатын әдет жетті, Бұл не деген заман болды, достар?!

— Қожа Ахмет Йассауи

заман, мінез

Бұ заманда не ғаріп - ақ қалалы боз ғаріп, жақсыларға айтпаған асыл шырын сөз ғаріп.

— Асан қайғы

заман, сөз

Ақырзаман болғанда Қатын би болар Сиыр пұл болар Туған балаң қу болар Үй ішінде неше жан болса, Бас-басына би болар.

— Мөңке би

ақырзаман, қатын

Қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман.

— Нұрсұлтан Назарбаев

заман, жарыс

Қазақ елi жалқау ел. Заманнан кейiн қалған ел. Бiрақ сен жалқау екенсiң деп жүрiп бара жатқан заман тоқтап тұрмайды.

— Сәкен Сейфуллин

қазақ, жалқау

Мен ағайынды екеумін: біреуі - өзім, екіншісі - халқым.

— Сырым Датұлы

халық, афоризм

Кезінде Мөңке би келешек туралы былай депті: "Кер заман кезінде: - Көлдің суы бітіп, табаны қалар, Аттың жүйрігі кетіп, шабаны қалар, Жақсының атағы кетіп, азабы қалар Әулиенің аруағы кетіп, мазары қалар, Сөйтіп, ақылы жоқ санасыздың заманы болар. Кер заманның кезінде: - Құрамалы, қорғанды үйің болар, Айнымалы, төкпелі биің болады, Халыққа бір тиын пайдасы жоқ, Ай сайын бас қосқан жиын болады. Ішінде шынтақ айналмайтын, Ежірей деген ұлың болады, Ақыл айтсаң ауырып қалатын, Бедірей деген қызың болады. Алдыңнан кес-кестеп өтетін, Кекірей деген келінің болады. Табалдырықтан биік тау болмас. Кер заманның кезінде су тартылыр, Таң мен торпаққа жүк артылар, Ар-ұяттың бәрінен жұрдай болып, Қарап тұрған жігітке қыз артылар. Ішкенің сары су болады, Берсең итің де ішпейді. Бірақ адам оған құмар болады. Қиналғанда шапағаты жоқ жақының болады, Ит пен мысықтай ырылдасқан Еркек пен қатының болады... Кер заманның кезінде: - Ертеңіне сенбейтін күнің болады, Бетіңнен ала түсетін інің болады. Алашұбар тілің болады, Дүдәмалдау дінің болады. Еркегің қазаншы болады, Әйелің базаршы болады. Жылқы жұлдыз болады, Қой құндыз болады. Кебір жерге теңеледі, Әйел ерге теңеледі. Көл теңізге теңеледі, Сиыр өгізге теңеледі. Ақырзаман адамы - Сағынып тамақ жемейді Ащыны ащы демейді. тапқанын олжа дейді, Алһам білгенін молда дейді. Бір-біріне қарыз бермейді, Шақырмаса көрші көршіге кірмейді. сарылып келіп тосады, Құны жоқ қағазды судай шашады. Ақырзаман халқының - Шайдан басқа асы жоқ, Жақыннан басқа қасы жоқ. Лағынет қамыты мойынын да Жұмыстан қолының босы жоқ. Әрқашанда олардың Көңілінің қошы жоқ. Бар шауасы түп-түгел, Енді мұның иесі жоқ. Заман ақыр болады,- Жер тақыр болар, Халқы пақыр болар. Балалар жетім болар, Әйелдер жесір болар, "Ә" десе "Мә" дейтін кесір болар. бас қосылған жерлерде Әйел жағы ден болар. Жаман-жақсы айтса да Өзінікі жөн болар.

— Мөңке би

заман, кер заман