Дико

Мақал‑мәтел «Байлық — басқа машақат, Ашкөздік — жаман әдет…» — адам мінезі, байлық пен кедейлік туралы дана пікірлерді айқындайтын қазақ нақылы:

Байлық — басқа машақат,
Ашкөздік — жаман әдет, серті қатты,
Өкініш артында оның қайғы жатты.
Бай болу, кедей болу — тағдыр ісі,
Мал іздеу — ерге әшейін машақат‑ты.


Бұл мақал‑мәтел байлық пен өмір қиындықтарының арасындағы байланысты өте тұжырымды жеткізеді.

Алғашқы жолдарда байлықтың өзі әрқашан бақыт әкелмейтінін, кейде керісінше жаңа қиындықтар мен мазасыздықтар тудыруы мүмкін екенін айтады. Ашкөздік, яғни шектен тыс материалға ұмтылу — бұл адамның ішкі бейімділігі, ой‑санасына айналған жаман әдет, ол қайғы мен өкінішке әкеледі.

Сондай‑ақ бұл нақыл сөз баю мен кедейліктің өзі тағдырдың салдары екенін, адам бай‑кедей болсын — бұл өзінен тыс көп факторға байланысты екендігін білдіреді.

Ақырында, “мал іздеу — ерге машақат‑ты” деген жол адам еңбегінің, ізденістің ешқашан оңай болмағандығын, табыс пен байлыққа жету үшін қажыр‑қауіп пен тер төгу керектігін көрсетеді.

Кешегі күннен бүгінге дейін осы мақал‑мәтелдің мағынасы адамның ішкі моральдық таңдаулары мен өмірлік мақсаттарын дұрыс қою қажеттігін есімізге салады — яғни байлық — мақсат емес, ал адамгершілік пен ұстамдылық — шынайы құндылық.