Базар Оңдасұлы: қоғам туралы айтқаны

Адамның бір атаның баласы екені рас болса, белгілі бір заманның баласы екені де даусыз.

— Мағжан Жұмабаев

адам, заман

Замана сипаты: білімі көптер жұрт билемей, малы көптер жұрт билер заман.

— Ахмет Байтұрсынұлы

мал, жұрт

Біздің заманымыз – өткен заманның баласы, келер заманның атасы!

— Ахмет Байтұрсынұлы

заман

Ақырзаман болғанда Қатын би болар Сиыр пұл болар Туған балаң қу болар Үй ішінде неше жан болса, Бас-басына би болар.

— Мөңке би

ақырзаман, қатын

Бұл заманның жақсысы: бірін-бірі көре алмас, жұртына пайда бере алмас.

— Дулат Бабатайұлы

заман, жұрт

Бұ заманда не ғаріп - ақ қалалы боз ғаріп, жақсыларға айтпаған асыл шырын сөз ғаріп.

— Асан қайғы

заман, сөз

Заман талабының деңгейінде болу үшін біздер — мәдениет қайраткерлері өмірге барынша терең бойлап, оны жан-жақты тануымыз керек, ең жоғарғы шеберлікке жетіп, ерінбей-жалықпай еңбектенуіміз қажет.

— Ғабиден Мұстафин

қайраткер, заман

Ақын ғаріп емес пе, Байды өтірік мақтаса. Заман ғаріп емес пе, Әділеттен аттаса.

— Жамбыл Жабаев

бай, заман

Заман қартайтқанға - бояу айыпты емес.

— Махмұд Қашқари

заман, қарттық

Әр замананың өз рәсімі, өз салты бар. Біздің замандағы салт: әркім құқына таласу, хұқына тартысу болады. Жылау салты артта қалды.

— Әлихан Бөкейханов

заман, қоғам

Бұл заман байқағанға күштінікі, Азулы, тырнақты мен тістінікі. Дүниенің патшалығы, батырлығы, Тыпырлап, тыныш жатпаған істінікі.

— Сәбит Дөнентаев

заман, дүние

Мына заман қай заман, Қаскүнемге жай заман. Араздық пен өсекке, Өлшеуі жоқ бай заман.

— Шәкәрім Құдайбердіұлы

заман, қоғам

Ұшқаны білінбейтін ұшқыр заман.

— Шәкәрім Құдайбердіұлы

заман

Дүниеде не болса да бірте-бірте аздап ілгері басып болады.

— Әлихан Бөкейханов

дүние, заман

Заманды жаралыс билейді.

— Шәкәрім Құдайбердіұлы

заман

Заман емес - адам ренжітеді.

— Иүгінеки Ахмед

заман, адам

Таза жүрген жол таба алмай торығып, Өсіп жүр ғой арам жолға түскендер.

— Иүгінеки Ахмед

қоғам, заман

Жаман әйел – жігіттің тайдырады табанын, Тар қылады заманын. Жақсы әйел – жігіттің жақсы қылар жаманын, Ұшқыр қылар шабанын.

— Майлықожа Сұлтанқожаұлы

жаман, әйел

Уақытты тоқтатар шамаң бар ма? Бәрі өтеді: дәуірлер, замандар да. Менің жаным ашиды мына өмірді, Өтпейтіндей көретін адамдарға!

— Мұқағали Мақатаев

уақыт, адам

Біздің заманда бейқам кісі ғана түрін жасқа бермейді. Күрес, бейнет, ой күйігі, ашу-ыза адамдардың бетіне қашан да із түсіреді.

— Бауыржан Момышұлы

заман, адам

Қазір бой жарыстыратын заман емес, ой жарыстыратын заман.

— Нұрсұлтан Назарбаев

заман, жарыс

Көкіректе сайрап тұр, қолды заман байлап тұр.

— Әлихан Бөкейханов

заман

Өз білімін өмірдің, өндірістің тәжірбиелерімен нығайтып, байытып отыратын, тапқан ілімін үлкенді-кішілі ашқан жаңалығын халықтың қажетіне беріп отыратын ғылым ғана өз дәрежесінде заман талабының өресінде болады.

— Қаныш Сәтбаев

білім, ғылым

Кезінде Мөңке би келешек туралы былай депті: "Кер заман кезінде: - Көлдің суы бітіп, табаны қалар, Аттың жүйрігі кетіп, шабаны қалар, Жақсының атағы кетіп, азабы қалар Әулиенің аруағы кетіп, мазары қалар, Сөйтіп, ақылы жоқ санасыздың заманы болар. Кер заманның кезінде: - Құрамалы, қорғанды үйің болар, Айнымалы, төкпелі биің болады, Халыққа бір тиын пайдасы жоқ, Ай сайын бас қосқан жиын болады. Ішінде шынтақ айналмайтын, Ежірей деген ұлың болады, Ақыл айтсаң ауырып қалатын, Бедірей деген қызың болады. Алдыңнан кес-кестеп өтетін, Кекірей деген келінің болады. Табалдырықтан биік тау болмас. Кер заманның кезінде су тартылыр, Таң мен торпаққа жүк артылар, Ар-ұяттың бәрінен жұрдай болып, Қарап тұрған жігітке қыз артылар. Ішкенің сары су болады, Берсең итің де ішпейді. Бірақ адам оған құмар болады. Қиналғанда шапағаты жоқ жақының болады, Ит пен мысықтай ырылдасқан Еркек пен қатының болады... Кер заманның кезінде: - Ертеңіне сенбейтін күнің болады, Бетіңнен ала түсетін інің болады. Алашұбар тілің болады, Дүдәмалдау дінің болады. Еркегің қазаншы болады, Әйелің базаршы болады. Жылқы жұлдыз болады, Қой құндыз болады. Кебір жерге теңеледі, Әйел ерге теңеледі. Көл теңізге теңеледі, Сиыр өгізге теңеледі. Ақырзаман адамы - Сағынып тамақ жемейді Ащыны ащы демейді. тапқанын олжа дейді, Алһам білгенін молда дейді. Бір-біріне қарыз бермейді, Шақырмаса көрші көршіге кірмейді. сарылып келіп тосады, Құны жоқ қағазды судай шашады. Ақырзаман халқының - Шайдан басқа асы жоқ, Жақыннан басқа қасы жоқ. Лағынет қамыты мойынын да Жұмыстан қолының босы жоқ. Әрқашанда олардың Көңілінің қошы жоқ. Бар шауасы түп-түгел, Енді мұның иесі жоқ. Заман ақыр болады,- Жер тақыр болар, Халқы пақыр болар. Балалар жетім болар, Әйелдер жесір болар, "Ә" десе "Мә" дейтін кесір болар. бас қосылған жерлерде Әйел жағы ден болар. Жаман-жақсы айтса да Өзінікі жөн болар.

— Мөңке би

заман, кер заман

Айтылған сөз, уәденің байламы жоқ, Өтірікке шындықтың қайраны жоқ, Шындық айттым осылай шырқыраған, Құл Қожа-Ахмет сөзінің жалғаны жоқ.

— Қожа Ахмет Йассауи

қоғам, заман