Әйел журналистерінің цифрлық қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолдары

Жаңалықтар ұйымдары әйел журналисттерге бағытталған онлайн қысыммен күресуде бірқатар озық тәжірибелерді қолдана алады. Зерттеулер көрсеткендей, Мария Ресса (Филиппин) және Карол Кэдваладр (Ұлыбритания) сияқты журналисттерге бағытталған ірі деректерді талдау жағдайында желілік талдау мен табиғи тілдерді өңдеу (NLP) әдістері біріктіріліп, 2,5 миллион әлеуметтік медиа хабарламасының шабуыл үлгілері, әдістері мен түрлері сипатталған. Бұл мәліметтер кейінгі сапалық зерттеулермен синтезделіп, шабуылдардың уақыттық желілері мен эскалация жолдары нақтылауда пайдаланылған. Осындай зерттеулер редакцияларда оқиғаларды полицияға немесе платформаларға жіберу бойынша хаттама әзірлеуде пайдалы болуы мүмкін, әсіресе қатер сигналдарын жартылай автоматтандырылған түрде анықтау арқылы. Қауіп-қатерді бағалау нұсқаулықтары алдын алу протоколдарының маңызды бөлігі болып табылады. Оларға әңгіме жарияланбас бұрын гендерлік сезімтал қауіп-қатерді бағалау енгізілуі керек. Шабуыл орын алған жағдайда, сенімді қауіп-қатерді бағалау журналисттерді физикалық зияннан қорғауға көмектесіп қана қоймай, психологиялық зардаптарды азайтуға да ықпал етеді. Журналист алдын ала қауіп-қатерді төмендету үшін шаралар қабылданғанын білсе, оның деректер қауіпсіздігіне қатысты тактикалық қорғаныс әдістері қолданылғанын түсінсе, кейінгі шабуыл психологиялық тұрғыдан азырақ әсер етеді. Қауіп-қатерді бағалау физикалық, психологиялық және цифрлық қауіпсіздік аспектілерін, сондай-ақ нысанаға алынған журналисттің кәсіби тәуекелдерін қамтуы тиіс. Сонымен қатар, бұл нұсқаулықтар жергілікті контексті ескеріп, онлайн шабуылдардың үнемі өзгеріп отыратын сипатына бейімделуі қажет. Қауіп-қатер көздеріне мемлекеттік акторлар, саяси көшбасшылар, конспирациялық желілер, дезинформация таратушылар, анти-ваксерлер, анти-локдаун наразылар, жыныстық және нәсілдік кемсітушілік желілері, сондай-ақ «stan army» деп аталатын топтар қосылуы мүмкін. Кейбір елдерде қауіпсіздік күштері, құқық қорғау органдары, жергілікті әкімшілік өкілдері және қара пиар операторлары тізімде жоғары орын алады, сондай-ақ онлайн шабуылдарға байланысты офлайн зорлық қаупі де ескерілуі тиіс. Журналистердің жұмыс контекстін, гендерін, этникалық және басқа да тәуекел факторларын ескере отырып, әртүрлі қауіп-қатерді модельдеу құралдары қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, нақты уақыттағы қауіп-қатерді бақылау маңызды, бұл офлайн зорлыққа қарсы ерте ескерту жүйелері ретінде қызмет ететін мониторинг құралдарын қолдану арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Қазіргі таңда ICFJ мен Шеффилд университеті бұл жүйені Ұлыбритания үкіметінің зерттеу тапсырысы аясында жасап жатыр. Кешенді қалпына келтіру жоспары шабуыл болған жағдайда бірқатар формалды және бейресми жауап шараларын қамтуы тиіс. Әйел журналистің кәсіби және жеке аккаунттарының цифрлық қауіпсіздігін қамтамасыз ету бірінші маңызды қадам болып табылады. Журналистке аккаунттарды қорғауға, жауаптарды сүзгіден өткізуге, ағымдағы қауіп-қатерлерді бақылауға қолдаукөрсету оның шабуыл кезінде жүктемесін азайтады. Sveriges Radio редакторлары Роберт Якобссон мен Никлас Мальмберг бұл процесті «дауылмен басқару» деп атайды. Жауапты адам немесе топ әлеуметтік желі платформаларына журналис тің атынан хабарласып, жоғары қауіпті немесе ұзақ мерзімді шабуылдарды бақылауға, офлайн қауіп-қатерді анықтап, физикалық қауіпсіздік шараларын іске асыруға жауапты болады. Психологиялық қолдау мен әлеуметтік қорғау да цифрлық қауіпсіздіктің маңызды құрамдас бөлігі . Журналистерге травмаға бейім психологиялық қолдау қызметтері қажет, кәсіби психологтармен серіктестік орнату тиімді болып табылады. Пир-қолдау жүйелері мен редакция ішіндегі әлеуметтік қолдау бағдарламалары журналисттерге онлайн қысымның эмоционалды әсерінен қорғануға көмектеседі. Мұндай жүйелер журналисттің өнімділігін сақтау және кәсіби мотивациясын жоғалтпау үшін маңызды. Құқықтық қорғау жүйесін күшейту де әйел журналисттердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады. Заңгерлік қолдау және құқықтық көмек журналистерге онлайн шабуылдарға қарсы әрекет етуде сенімді қорғаныс береді. Полиция және құқық қорғау органдарымен ынтымақтастық шабуылдардың алдын алу және офлайн қауіптерді азайтуға мүмкіндік береді. ЮНЕСКО мен CPJ сияқты ұйымда жүргізетін дерекқорлар шабуылдар мен жазасыздық деңгейін талдауға мүмкіндік береді, бұл ұлттық саясатты жетілдіруге негіз болады. Редакциялық саясат пен этика да әйел журналисттердің қауіпсіздігін нығайтуда маңызды рөл атқарады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Amnesty International. «Әйел журналистердің цифрлық қауіпсіздігі».

Amnesty International баспасы. 2019 ж. 110 б.

2. ЮНЕСКО / БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары.

«Сөз бостандығы және журналистердің қауіпсіздігі бойынша нұсқаулықтар».

ЮНЕСКО баспасы. 2021 ж. 200 б.

3. Amnesty International & Article 19. «Медиа саласындағы әйелдерге

қарсы онлайн қудалау мен киберзорлық». Amnesty International баспасы. 2019 ж.

96 б.

4. БҰҰ. «Журналистердің қауіпсіздігі және жазасыздық мәселесі

бойынша Іс-қимыл жоспары». ЮНЕСКО баспасы. 2015 ж. 72 б.