Жусан мен қаңбақ – Сәли Садуақас

Сарыла күтіп көктемді,
Мекендеп қиыр бөктерді.
Жусан мен қаңбақ көгеріп
Жылуын күннің өпкен-ді.
Шалқыған байлық-ырысы,
Даланың кең-ақ тынысы.
Таралып жатты-ай аумаққа
Бұрқырап жусан иісі.
Бетеге бүркеп дөңесті,
Ерте-кеш дала желі есті,
Тамыры таяз таралып,
Қаңбақтың бойы тез өсті.
Арайлап атқан ақ таңды,
Аймалап дала жатқан-ды.
Бой тартқан биік көк қаңбақ
Жусанға былай мақтанды:
Ызғарын қыстың өткеріп,
Көктемде қатар көктедік.
Барады бойым биіктеп,
Бүрлерім көктеп кетті өріп.
Құнарын жердің жиыппын,
Сондықтан сенен биікпін.
Аласа шөптің бәрінің,
Өзегін өртер күйікпін.
Өсемін ойда, қырда да
Шөлде де, құба құмда да.
Сол үшін маған тәуелді
Осынау бөктер, сұр дала!
Айтайын ішкі сырымды,
Сырымды – нағыз шынымды.
Айнала қоршап маңымды,
Сен бұзып тұрсың сынымды.
Сүймейді жаным кірбеңді,
Қасымда менің тұрма енді.
Жанымнан жоғал ей, жусан
Аулаққа тайдыр іргеңді!
Көршісін жездей қақтады,
Елеуреп ауыз жаппады.
Көп жусан, тегіс көк жусан,
Қаңбаққа жауап қатпады.
«Не пайда талас, керістен,
Оңсын ба көрші тебіскен?»
Деп ойлап жусан, қаңбаққа
Жол қоя берді көп істе.
Көрмеген тарлық өрістен,
Жауынның суын тең ішкен.
Көршіні силап көк жусан,
Қалмады барыс-келістен.
Қуарып бүрдің паршасы,
Ақсүйек болып арқасы –
Кетеуі кетті қаңбақтың,
Ауғанда жаздың ортасы.
Даланың көшіп сағымы,
Таусыла берді сабыры.
Түбінен қурап жұлынды,
Салданып кеткен тамыры.
Мекені бар-ды көлемді,
(Көр енді аға шөнеңді)
Келді де боран бір күні,
Қуалап ала жөнелді.
Қараңыз, қара басқырды,
Бүрлерін боран шаштырды.
Сүргіндеп қатты састырды
Сояуын жаншып тасқа ұрды.
Қуғасын айдап қу басын,
Көре алмай кетті құрдасын.
Ажал боп тиіп ақ боран,
Шығарды мылжа-мылжасын.
Аптығып қаңбақ асқан-ды,
Ақыры жарды жастанды.
Ақтаңлақтанған қотырдай,
Қаңырап орны бос қалды.
«Көршім ең қаңбақ кекілді,
Бұрмадың қайта бетіңді».
Деді де жусан толқыды,
Көк бұйра толқын секілді.
Ықпайды боран дегенге,
Тамырын жайған тереңге.
Жұпарын шаша береді,
Жеткенше жалпақ әлемге.
Ашатын дала тынысын,
Жаңбыр мен боран – ұлысың!
Көк жусан көлдей ырысым,
Өлмейсің мәңгі тірісің.
Даланың дарқан сынысың,
Топырағымның нілісің.
Құрсын қаңбақ құрысын,
Жасасын жусан иісің!
* * *
Балалар, құлақ салыңдар;
Білімге еркін қаныңдар!
Алаулап өрттей жаныңдар:
Кездерің осы лауылдар!
Күндерің алда арындар!
Өмірге мәңгі пайдалы,
Жусандай мықты болыңдар.
Кететін желдің еркінде,
Қаңбақтан сабақ алыңдар!

1989 жыл, 28-көкек.